Column

Erken de pijn van de witte onderklasse

De ironische gedachte bekroop me dat ik, in deze tijd waarin privilege en racisme zo bediscussieerd worden, als hoogopgeleide (door mijn opleiding bevoorrechte), gekleurde vrouw nog altijd het meest het racisme vrees van de witten die met hun privilege hun maag niet kunnen vullen. Want dat is niet meer 'subtiel'.

Trumps trouwste fanschare bestaat uit de witte onderklasse en de lagere witte middenklasse.Beeld afp

De afgelopen tijd is in de VS, in het licht van de opkomst van Trump, steeds meer aandacht voor de Amerikaanse witte onderklasse. Trumps trouwste fanschare bestaat uit de witte onderklasse, die anders niet zou gaan stemmen, en de lagere witte middenklasse: radical middle America, de 'radicale' witte Jannen Modaal die als de dood zijn dat ze als ze hun baan kwijtraken ook de onderklasse in zakken.

Historica Nancy Isenburg schreef het in Amerikaanse media veelbesproken White trash, the 400 year untold history of class in America. Met de kolonisatie kwam niet slechts de rijke, witte (slaven)handelselite naar de nieuwe wereld. Vanaf het begin vertrokken ook armen, veroordeelde misdadigers en hoeren naar overzee, al dan niet gedumpt door Groot Brittanië. Aloude standenstereotypen uit Europa over de undeserving poor, de karakterfouten, domheid, smerigheid, luie aanleg en een ingeboren gebrek aan deugdzaamheid zodat ze niets anders waard waren dan straatarm blijven, vonden hun weg naar Amerika en stigmatiseerden de witte onderklasse. Oorzaken en gevolgen van armoede worden ook bij de clay eaters, hillybilly's, rednecks en white trash, die in al die eeuwen nauwelijks opwaartse mobiliteit hebben gekend door elkaar gehaald. De Amerikaanse droom is voor miljoenen een nachtmerrie. Ook in de 21ste eeuw. De winnercultus van het harde kapitalisme heeft miljoenen losers als restproduct. Dat de Amerikaanse cultuur inmiddels op individualisme, het idee van zelfhulp en eigen verantwoordelijkheid gebaseerd is, versterkt het idee van persoonlijk falen. Drank -en drugsmisbruik, hoge zelfmoordpercentages tekenen de witte onderklasse.

In cijfers: Van de armste Amerikanen is 41 procent wit, 25,4 procent zwart en 28 procent Latino. Het is maar 10 procent van het totaal aantal witte Amerikanen, tegenover 30 procent van het totaal aantal zwarte Amerikanen dat onder de armoedegrens leeft; verhoudingsgewijs zijn zwarte Amerikanen veel armer. Maar in absolute aantallen: 19 miljoen witte Amerikanen versus 7,8 zwarte Amerikanen. Ten overvloede: Amerikaans arm is geen Nederlands arm. The greatest nation in the world is geen welvaartsstaat.

De witte onderklasse staat van oudsher even vijandig tegenover de witte elite als tegenover zwarten en, recenter, immigranten en is altijd berucht geweest om virulent en gewelddadig racisme. Recent tragisch voorbeeld: Dylan Roof, die de moorden in een kerk in Charleston pleegde. 'He epitomises white trash', oordeelden sommige media. In de woorden van president Lyndon B Johnson, die zijn Great Society Program had ontwikkeld met de gedachte dat het zowel arm zwart als arm wit Amerika zou helpen: 'Als je de laagste witte man ervan overtuigt dat hij beter is dan de beste zwarte man, merkt hij 't niet eens als je zijn zakken rolt. Hell, give him somebody to look down on, and he'll empty his pockets for you.'

Aan de andere kant; hoezeer racisme en klassendiscriminatie, vooroordelen over de witte en zwarte onderklasse, elkaar raken is mooi te illustreren door de commotie die de (hopelijk) aankomende First Gentleman in de jaren negentig veroorzaakte. Tijdens het Monica Lewinsky schandaal schreef de Afro Amerikaanse Pulitzer- en Nobelprijswinnares Toni Morrison een vlammend betoog in The New Yorker over Bill Clinton waarin ze stelde: 'White skin notwithstanding, this is our first black President.' Wat zijn critici zo walgelijk white trash aan hem vonden: een saxofoonspelende, aan McDonalds en junkfood verslaafde zoon van een straatarme single mum uit Arkansas, het was een echo van 'tropes of blackness'; van exact dezelfde stereotypen waar arme zwarte mannen mee te maken hebben. Ze ging verder: toen de vervolging zich op zijn lichaam, privacy en seksualiteit stortte, 'when he was metaphorically seized and body searched', welke zwarte man kon niet invoelen hoe dat was? De zich roerende witte onderklasse, vaak vol xenofobe ressentimenten is uiteraard niet alleen een Amerikaans fenomeen. In ons eigen land hebben mensen het over 'PVV-tokkies'.

Ik denk dat het verstandig is om de factor klasse niet al te makkelijk over het hoofd te zien in het debat over privilege, racisme en hoe we een vreedzame multiculturele samenleving kunnen handhaven. Het belangrijkst: gun niemand te leven in mensonterende armoede. Erken de pijn van overleven in de onderklasse.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden