Nieuwsfraude

Erik Staal, oud-topman Vestia, krijgt twee jaar cel voor fraude

Erik Staal, de oud-topman van woningcorporatie Vestia is door de Rotterdamse rechtbank veroordeeld tot een gevangenisstraf van twee jaar onvoorwaardelijk voor de fraude bij een stichting die arme Zuid-Afrikanen aan goede en betaalbare woningen moest helpen.

Erik Staal en zijn advocaat verlaten de rechtbank.Beeld Arie Kievit

De rechtbank acht het bewezen dat Staal zich als enige bestuurder van de stichting Housing Association South Africa (HASA) schuldig maakte aan verduistering, valsheid in geschrift en witwassen. De rechter noemt het zeer ernstig dat Staal vele tonnen, die waren bestemd voor allerarmsten, gebruikte voor een eigen luxe leven. Terwijl hij al een goed inkomen had. Door zijn gedrag schaadde Staal het vertrouwen dat de samenleving moet stellen in topbestuurders in de publieke sector. Ook is hij veroordeeld voor een diefstal van slijpschijven en ledlichten in de Hornbacht. Naast de gevangenisstraf krijgt Staal een bestuursverbod van vier jaar. De straf is lager dan de 3,5 jaar gevangenisstraf die het Openbaar Ministerie had geëist. 

De kans dat Staal daadwerkelijk achter tralies verdwijnt, lijkt klein. Twee weken geleden bleek tijdens de rechtszaak dat hij al vier jaar wordt behandeld voor kanker, maar dat aan de behandelopties een einde is gekomen. De eis van het OM was al ‘veel meer dan het aantal maanden dat ik nog heb te ademhalen’, zei Staal toen in zijn laatste woord. Juristen analyseerden toen al dat hij door beroep in te stellen die laatste maanden buiten de deuren van de gevangenis zal weten te blijven.  

Erik Staal werd begin van het vorige decennium hét symbool van inhaligheid en grootheidswaan in de semipublieke sector. Hij was jarenlang directeur van woningcorporatie Vestia, die hij met 90 duizend woningen uitbouwde tot de grootste van Nederland. Hij verdiende daar jaarlijks een half miljoen euro. In 2012 viel hij van zijn voetstuk toen Vestia na een frauduleuze speculatie met rentederivaten op omvallen stond. Staal bleek bij zijn ontslag vooral begaan met zijn eigen positie. Hij liet een loyale boekhouder nog snel 3,5 miljoen euro aan pensioen uitkeren. Vervolgens vertrok hij naar zijn villa op Bonaire.

Hij schikte de bestuursaansprakelijkheidszaak met Vestia voor 1 miljoen euro (waarvan hij de helft van de belasting aftrok), maar bleef verder strafrechtelijk buiten schot. Met de fraude binnen zijn organisatie had hij geen betrokkenheid. 

Mandela

Maar in Zuid-Afrika ging Staal dus wel in de fout. De stichting HASA, waarvan hij de enige bestuurder was, werd eind jaren negentig opgericht door woningcorporaties in en rondom Den Haag om president Mandela te helpen bij zijn plan om 1 miljoen fatsoenlijke huizen in de Zuid-Afrikaanse townships te bouwen. Vestia doneerde naar verluidt een bedrag van rond de 4 miljoen euro. Daarnaast ontving de stichting geld van particulieren, bijvoorbeeld wanneer die bij een afscheidsfeest als cadeau een donatie voor HASA vroegen.

Staal kon jarenlang alleen over het geld beschikken. Toen hij in 2012 werd ontslagen bij Vestia nam hij een ordner met de boekhouding van HASA mee, en bleef hij de stichting besturen. Voor die tijd had hij HASA al misbruikt voor eigen gewin, door een huis aan de stichting te verkopen. Maar na 2014 nam het misbruik een nieuwe wending. Eerst ‘leende’ Staal het geld van de stichting om zijn schikking met Vestia te betalen. Later, nadat er bij hem kanker was geconstateerd, begon hij het te besteden aan allerhande luxe uitgaven. Zoals een jetski voor zijn strandhuis in Bonaire, talloze (eersteklas-) vliegtickets, een cruise en een Mercedes GL400 met winterbanden. 

Staal erkende tijdens de zitting dat hij de fout in was gegaan, en verklaarde dat door zijn woede over het feit dat anderen hem een graaier noemde en vonden dat hij schuld had aan het debacle bij Vestia. Ook vond hij de eis van de officier van justitie te hoog, omdat die te weinig rekening zou houden met zijn ziekte. 

De rechtbank houdt in het vonnis inderdaad rekening met het feit dat Staal ziek is, dat hij schuld heeft bekend en HASA inmiddels ruim 2,4 miljoen euro heeft terugbetaald. Daarbij komt de rechtbank tot een aanzienlijk lagere straf dan de geëiste 3,5 jaar. ‘Maar vooral vanwege de ernst van de feiten, vindt de rechtbank een kortere gevangenisstraf dan die zij heeft opgelegd niet passend.’

Erik Staal: van corporatiecoryfee, tot graaiende wandbestuurder, tot fraudeverdachte...

Op 20 februari stond Erik Staal terecht voor het plunderen van een stichting die tot doel had arme Zuid-Afrikanen leeg te trekken. Staal bekende op de zitting dat hij het geld onder meer had gebruikt voor het kopen van waterscooters, eerste klas vliegtickets en exclusieve reizen. Verder gebruikte hij vooral veel tijd om te vertellen wat anderen allemaal fout hebben gedaan. Lees hier het rechtbankverslag.

In Johannesburg keken ze niet vreemd op toen Erik Staal werd opgepakt wegens fraude. ‘Alles ging via zijn rekening.’

Profiel Erik Staal ‘Machtige Staal bouwde aan duizendjarig rijk’

En lees De biecht van derivatenman Arjan Greeven, een van de twee hoofdverdachten in de Vestia-fraudezaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden