ProfielErik Staal

Erik Staal, oud-bestuurder Vestia, moet toch voorkomen wegens diefstal uit kas voor arme Zuid-Afrikanen

Nederland was Erik Staal al bijna vergeten. Maar acht jaar nadat hij hét gezicht werd van grootheidswaan en inhaligheid in de semipublieke sector, is Staal terug in het nieuws.

Erik Staal in 2011, toen nog als bestuurder van Vestia. Hij trad af in januari 2012.Beeld Guido Benschop

In Rotterdam moet de oud-bestuurder van woningcorporatie Vestia zich donderdag voor de strafrechter verantwoorden. Het openbaar ministerie verdenkt hem ervan dat hij zeker 1,2 miljoen euro heeft gestolen uit de kas van een stichting, HASA,  die tot doel had arme Zuid-Afrikanen aan betaalbare woningen te helpen.

Het geld heeft Staal inmiddels terugbetaald, maar dat neemt de strafbaarheid van de actie in de ogen van justitie niet weg. Daarbij komt, zo blijkt uit de tenlastelegging, ook nog eens een aanklacht wegens het vervalsen van een brief van een Afrikaanse advocaat. En een feit van een geheel andere orde: Staal zou eind 2017 in een Hornbach-filiaal  een winkeldiefstal hebben gepleegd. De ‘wederrechtelijke toe-eigening’ betreft een paar handschoenen, twee slijpschijven, een contactdoos en een led-dimmer.

Het zijn bepaald andere feiten dan de affaire waarmee Staal in 2012 als zelf gekroonde keizer van de volkshuisvesting van zijn voetstuk viel. ‘Zijn’ Vestia – op dat moment met 90 duizend woningen de grootste woningcorporatie van Nederland – stond toen na een frauduleuze speculatie met rentederivaten op omvallen. Staal – die jarenlang gekleed in leren jasjes en met een houding Vestia, c’est moi leiding had gegeven aan de sociale verhuurorganisatie – bleek bij zijn ontslag vooral begaan met zijn eigen positie. Hij liet een loyale boekhouder nog snel 3,5 miljoen euro aan pensioen uitkeren. En vertrok naar zijn villa op Bonaire.

Geldverslindende chaos

Afgezien van zijn reputatie bleef de schade van het derivatendebacle voor Staal aanvankelijk beperkt. Aan de derivatenfraude zelf, waarbij Vestia’s kasbeheerder zo’n 10 miljoen euro verdiende, had hij geen deel. Dus strafrechtelijke bleef hij buiten schot. En in een bestuursaansprakelijkheidsprocedure wees Staal met groot succes naar andere betrokkenen.

Uiteindelijk werd die rechtszaak zo’n geldverslindende chaos dat Vestia wijselijk een schikking trof. Staal erkende daarbij nadrukkelijk geen verantwoordelijkheid voor het debacle, maar betaalde Vestia wel 1 miljoen euro. In het licht van de 3,5 miljoen pensioenpremie en zijn jaarsalaris van een half miljoen euro, ogenschijnlijk geen bedrag waar hij wakker van zal hebben gelegen.

Toch blijkt uit de tenlastelegging van het openbaar ministerie dat de oud-topman wel degelijk moeite had het bedrag bijeen te brengen. Hij wordt er namelijk van verdacht dat hij een totaalbedrag van 781.144 euro uit de kas van HASA heeft gebruikt om zijn schikking met Vestia te betalen. En dat is lang niet de enige bestemming die het goedendoelengeld in de loop der jaren heeft gekregen. Onder de kostenplaatsen die het Openbaar Ministerie in de dagvaarding heeft opgenomen is bijvoorbeeld ook de aanschaf van een jetski (12.019,23 euro) een Mercedes GL400 met winterbanden (25.173 euro) en enkele tienduizenden euro’s aan creditcardkosten. Staal heeft HASA vorig jaar mei een bedrag van 2,4 miljoen euro terugbetaald. Vrij kort daarvoor verkocht hij zijn strandhuis op Bonaire.

De stichting HASA werd eind jaren negentig opgericht door woningcorporaties in en rondom Den Haag om president Mandela te helpen bij zijn plan om 1 miljoen fatsoenlijke huizen in de Zuid-Afrikaanse townships te bouwen. Vestia doneerde naar verluidt een bedrag van rond de 4 miljoen euro. Daarnaast ontving de stichting geld van particulieren, bijvoorbeeld wanneer die bij een afscheidsfeest als cadeau een donatie voor HASA vroegen.

Boekhouding meegenomen

Nadat andere bestuursleden opstapten, bleef Staal als enige over, hij kon dus jarenlang alleen over het geld beschikken. Toen hij in 2012 werd ontslagen bij Vestia nam hij een ordner met de boekhouding van HASA mee, en bleef hij de stichting besturen. Uit de documenten die het interim-bestuur van Vestia nog wel aantrof, bleek dat geld van de HASA was overgemaakt naar onbekende rekeningnummers. Daarop volgde het strafrechtelijk onderzoek.

Tijdens de parlementaire enquêtecommissie die in 2014 onderzoek deed naar de Vestia-zaak, kwam de kwestie ook al aan de orde. Die concludeerde dat Staal drie tot vier keer per jaar naar Zuid-Afrika vloog om er te vergaderen over de woningbouwprojecten. Iemand die zich destijds veel met woningbouw in Zuid-Afrika bezighield, vertelde de Volkskrant dat Staal minstens twee huizen in Zuid-Afrika bezat, een in Johannesburg en een in het Krugerpark. De woning in Johannesburg zou ‘niet bepaald in een township’ hebben gestaan. ‘Het was een prachtig huis’.

Het feit dat ‘uitgerekend’ Erik Staal ervan wordt verdacht dat hij zich heeft verrijkt met geld dat was bestemd voor volkshuisvesting, zorgt voor grote verontwaardiging onder huurders en medewerkers van Vestia, laat het huidige bestuur in een reactie weten. ‘Uitgerekend Erik Staal hamerde altijd op integriteit, en integriteitsschendingen werden door hem niet geaccepteerd. Het is goed dat deze zaak voor de rechter komt.’

De advocaat van Erik Staal was woensdag niet bereikbaar voor commentaar.

Lees verder: 

In Johannesburg keken ze niet vreemd op toen Erik Staal werd opgepakt wegens fraude. ‘Alles ging via zijn rekening.’

Profiel Erik Staal ‘Machtige Staal bouwde aan duizendjarig rijk’

En lees De biecht van derivatenman Arjan Greeven, een van de twee hoofdverdachten in de Vestia-fraudezaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden