Erger, om erger te voorkomen

D66 is altijd mijn tweede partij geweest. Ik heb er ook een paar keer op gestemd. Dat zal ik nooit meer doen....

Bijna alle ontwikkelingen die geleidelijk plaatsvinden, of het nu in de natuur is of in de samenleving, lopen tegen weerstanden op. Tot de druk zo groot wordt dat de weerstand doorbroken wordt. Het breken van zo'n weerstand is onomkeerbaar. Het markeert een fase-overgang.

Met de geboorte van het kabinet Balkenende II vindt er een maatschappelijke fase-overgang plaats. Het gaat om het breken van een maatschappelijk ettergezwel, dat begon te zweren onder Lubbers I, begin jaren tachtig, en dat met het tot stand komen van het nieuwe regeerakkoord van Balkenende II is doorgebroken. Het betreft de afbraak van de Nederlandse variant van het zogenaamde Rijnlandse model, een samenlevingsvorm waarin een sterke overheid alles van waarde dat weerloos is, afschermt tegen de verwoestende kanten van een vrije markteconomie. Daarvoor in de plaats komt het Amerikaanse model, waarin niet de samenleving als geheel, maar ieder individu afzonderlijk streeft naar welvaart en geluk. Met als gevolg dat het aantal uitvallers en verschoppelingen in de samenleving explosief zal toenemen.

De partij die deze fase-overgang legitimeert is D66. Het curieuze is dat D66 bij de oprichting ook een fase-overgang in de samenleving markeerde. Van een benauwde, autoritaire, vrij gesloten samenleving naar een open, tolerante, libertaire samenleving. Toen katalysator voor een progressieve doorbraak, nu voor de legitimatie van een onvervalste verharding en verrechtsing van de samenleving: ieder voor zich en de afwezige God voor ons allen.

Het is moeilijk afzonderlijke overheidsmaatregelen in een breder perspectief te plaatsen. Maar over een langere periode tekent zich een trend af. In de afgelopen twintig jaar is er onmiskenbaar sprake van een verrechtsing. Die verrechtsing komt niet tot uitdrukking bij verkiezingen omdat het hele politieke spectrum opschuift naar rechts. Van SP tot en met VVD. Maar D66 is nu de Rubicon overgestoken, naar de verkeerde kant van de scheidslijn.

De verrechtsing doet zich voor op alle terreinen van het maatschappelijk leven. Mensen die bijna volledig afhankelijk zijn van de overheid, zoals psychisch gestoorden en gevangenen, krijgen het steeds zwaarder.

Burgerlijke vrijheden komen steeds meer op de tocht te staan. Observatiecamera's, preventief fouilleren, beperkingen van de vrijheid tot demonstreren, identificatieplicht voor iedereen, meer opsporingsbevoegdheden voor de politie. Et cetera. In de strafrechtspleging zie je een verschuiving van preventie naar repressie. Zero tolerance, zwaardere straffen, meer gevangenen, meer cellen, meer politie.

Artikel 1 van de Grondwet, waarin iedereen gelijkheid voor de wet wordt gegarandeerd, is al lang niet meer heilig. Dittrich, de nieuwe leider van D66, nam bij de verrechtsing van die partij al het voortouw ver voor de formatie. In strijd met het gelijkheidsbeginsel bepleitte hij huwelijken van Turken en Marokkanen met partners uit de thuislanden moeilijker te maken.

De economische ongelijkheid wordt steeds groter. Topmanagers kennen zich, naar Amerikaans model, miljoenen toe. De toegang tot de gezondheidszorg wordt, ook naar Amerikaans voorbeeld, voor mensen met de laagste inkomens moeilijker gemaakt.

Ook andere voorzieningen voor kwetsbare groepen worden geleidelijk maar wel zeer consequent afgebouwd. Zie de vloed van maatregelen in het nieuwe regeerakkoord. Met als dieptepunt het voorstel WAO'ers jonger dan 45 de WAO uit te gooien.

De meeste mensen, onder wie Martin Bril, beseffen niet wat daarmee op het spel wordt gezet. De arbeidsongeschiktheidswet kwam tot stand omdat wij bescherming tegen arbeidsongeschiktheid zo belangrijk vonden dat we dat niet particulier wilden laten verzekeren. Daarom werd het een volksverzekering waarvoor iedereen premie betaalde. Niemand verzekerde zich vervolgens particulier. Nu worden mensen jonger dan 45, die altijd premie hebben betaald en die gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn geworden, na herkeuring uit de WAO gegooid en naar een slechtere regeling verbannen. Hoewel zij niet meer in staat zijn zich particulier te herverzekeren. Terpstra, CNV-voorzitter, gebruikte het juiste woord om dat voorstel te kwalificeren: immoreel.

Als je D66'ers op zo'n immoreel voorstel aanspreekt is de verdediging: wij doen dat om erger, lees een kabinet met de LPF, te voorkomen. Maar wie erge dingen doet om erger te voorkomen maakt het alleen maar steeds erger. Het is een glijbaan naar verdere verloedering, want alles kan altijd erger.

Stel: Dittrich en Zalm werken iedereen de WAO uit. Moe, beschaamd en depressief van dat werk worden zij zelf arbeidsongeschikt. Zij worden als laatste twee WAO'ers voor de keus gesteld: een van jullie tweeën moet er uit. Omdat bekeerlingen altijd rechter in de leer zijn zou Dittrich ongetwijfeld zeggen: Zalm moet er uit. Om erger te voorkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden