Erger dan heroïne

Ik ben nu dertien jaar van het roken af. Daarvoor had ik zesendertig jaar gerookt. En niet zo weinig ook....

Ik besloot te stoppen toen ik op de radio een psycholoog of een psychiater had horen uitleggen dat de verslaving aan nicotine net zo'n verslavingsziekte is als de verslaving aan heroïne. Verslaving aan heroïne wordt beschouwd als een psychische stoornis die in klinieken als zodanig wordt behandeld.

Toch kun je met een heroïneverslaving, als je een normaal leven zou leiden, heel erg oud worden. Bij een gedoseerd gebruik sloopt de heroïne je lichaam niet. Een roker daarentegen loopt een groot risico voortijdig te sterven aan vreselijke ziekten, waarvan longkanker de belangrijkste is. Maar voor een nicotineverslaving word je niet behandeld. De reden is dat de heroïneverslaving is gecriminaliseerd en de nicotineverslaving maatschappelijk is geaccepteerd.

Hoewel erg voor de hand liggend raakte de vergelijking tussen een nicotineverslaving en een heroïneverslaving mij als een mokerslag. Ik beschouwde heroïne junks als zielenpoten. Mensen die te weinig wilskracht hadden meegekregen om hun eigen leven richting te kunnen geven. De gedachte dat ik in die categorie thuis hoorde was voor mij onverdraaglijk.

Als je zelf verslaafd bent geweest past enige bescheidenheid in de benadering van andere verslaafden. Bovendien: er zijn zo veel risico's aan het leven verbonden. Het grootste risico is geboren te worden. Maar naarmate de verslaving langer geleden is, voel je de tolerantiegrens omlaag gaan.

Ik heb een hele ruime opvatting over de autonomie van mensen. Ik vind dat iedereen uiteindelijk het recht heeft zijn eigen leven te beëindigen. Het zou vreemd zijn om mensen die dat heel langzaam willen doen daarvan te weerhouden. En natuurlijk moeten we alle potentiële zelfmoordenaars en rokers van hun wanhoopsdaad proberen te weerhouden. De dood is zo onherroepelijk en wanhoop vaak zo vergankelijk. Maar ten slotte moet iedereen die wilsbekwaam is zelf weten wat hij doet.

Maar er zijn aan het roken zo veel externe effecten verbonden met zulke grote negatieve gevolgen voor de samenleving dat de overheid niet anders kan dan het roken zo veel mogelijk tegen gaan. De extra kosten voor gezondheidszorg door het roken worden collectief omgeslagen. Iedereen heeft er dus belang bij dat minder mensen gaan roken.

De gezondheidsraad heeft deze week een rapport gepubliceerd waaruit blijkt dat het ongewild 'meeroken' van niet rokers ook levensgevaarlijk is. Dat maakt roken nog veel meer een ethisch probleem dan het al was. Moreel gezien zou er dan ook alle reden zijn het roken te verbieden. Maar dan zouden we dezelfde ellende krijgen die we met de oorlog tegen drugs op onze hals hebben gehaald. Het criminaliseren van een verslaving is het domste wat je kan doen.

Wat wel kan en moet is het zo onaantrekkelijk mogelijk maken voor mensen, vooral jonge mensen, om aan roken te beginnen. Alleen al daarom is een reclameverbod, voor alle vormen van reclame en marketing, op zijn plaats. Het prijsmechanisme is een andere manier om mensen te weerhouden er aan te beginnen. De accijns op tabak moet dus veel verder omhoog. En de meest indringende vormen van voorlichting op scholen zijn geboden. Maar vooral zou het aantal verkooppuntenmoeten worden verminderd.

Ik vind het idioot dat in iedere supermarkt, in ieder benzinestation en op talloze andere plaatsen waar je het niet zou verwachten alle rookwaren te koop zijn. De verkoop van rookwaren zou gebonden moeten worden aan een aparte vergunning die zo schaars wordt gemaakt dat mensen extra moeite moeten doen om rookwaren te kopen. Het beste zou zijn om onder strenge voorwaarden en controle de verkoop van hard drugs te legaliseren en te concentreren op een beperkt aantal verkooppunten. Daar kunnen dan ook rookwaren worden verkocht.

Het produceren en verhandelen van tabakswaren is de meest onmaatschappelijk vorm van ondernemen die er is. Sigarettenfabrikanten produceren kanker om er geld mee te verdienen. Alleen al in Nederland kost dat enkele tienduizenden mensen per jaar het leven. Ondernemers die heroïne verhandelen veroorzaken veel minder dodelijke slachtoffers. Toch worden die beschouwd als gevaarlijke criminelen en sigarettenfabrikanten niet. Maar moreel gezien is er toch niet zo veel verschil?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.