'Erg als mensen nooit meer stemmen'

De democratie is voor het hele volk, vindt de scheidend voorzitter van de Tweede Kamer. Ze betreurt het dan ook dat de opkomst bij de afgelopen verkiezingen is teruggelopen. 'Dat vind ik heel verdrietig.'

Vandaag is haar laatste Prinsjesdag, morgen haar afscheid. Sinds december 2006 was Gerdi Verbeet voorzitter van de Tweede Kamer. Ze heeft het parlement zichtbaarder gemaakt, niet in de laatste plaats door op de valreep een noviteit te faciliteren: de lopende kabinetsformatie vindt plaats onder verantwoordelijkheid van de Tweede Kamer. Ze is er blij mee.


Verbeet (PvdA, 61): 'Het is goed gegaan vorige week. De Kamer heeft haar reglement in maart gewijzigd en in april viel het kabinet. Daardoor was een hoop nog niet uitgewerkt. De meeste fractievoorzitters had ik er ook nog niet over gesproken, want met verkiezingen in aantocht denkt niemand nog aan de dag na de verkiezingen. Ik heb met de griffier een draaiboek gemaakt dat uitging van een gezamenlijke aftrap, op een gelijk speelveld.'


Wat is een gelijk speelveld?

'Dat alle partijen tegelijk, ook de nieuwe, dezelfde informatie zouden hebben. Ik heb donderdagochtend iedereen aan de telefoon gehad, met de vraag of er behoefte was aan een gesprek. Als eerste belde ik de fractievoorzitter van de grootste partij. Mark Rutte vertelde mij dat hij met een voorstel wilde komen. Toen bleek dat alle fractievoorzitters behoefte hadden aan een overleg, heb ik iedereen voor die middag uitgenodigd. Tijdens dat gesprek heeft Rutte zijn plan verteld. Ik had me een scenario kunnen voorstellen waarbij de fractievoorzitters dan alsnog naar de koningin waren gegaan om hun visie op de actuele situatie te geven. Maar de voorstanders van deze nieuwe gang van zaken vonden dat verwarrend voor het beeld en dat begrijp ik. Ze hebben mij gevraagd de koningin te informeren.'


Is het moeilijk voor koningin Beatrix om de formatie los te laten?

'Nou, het begin is het hetzelfde gegaan als andere jaren. Het kabinet van de koningin belt de Kamervoorzitter de ochtend na de verkiezingen met de vraag of de Kamer voornemens is een debat te houden. Het antwoord was altijd nee, waarop de koningin in actie kwam. Nu was het ja. Dus wacht zij af.'


Hebt u zaterdag Koefnoen gezien? Koningin Sanne Wallis de Vries zat zich daar stierlijk te vervelen.

'Dat beeld klopt niet. De koningin heeft het heel druk, die zit echt niet te wachten op een rol in de formatie. Maar ze voelt zich wel heel verantwoordelijk. Ze wil graag dat het goed gaat. Dat is toch logisch? Ze is het staatshoofd, het zou een mooie boel zijn als ze er niet in was geïnteresseerd. Dan zouden we ons pas echt zorgen moeten maken.'


U wilt dat iedere burger zich betrokken voelt bij de Kamer. U vindt niet dat de elite het volk moet vertegenwoordigen.

'Nee. Democratie is voor het gehele volk. Deze uitslag is heel mooi voor de Partij van de Arbeid en daar ben ik toevallig van. Maar wat niet mooi is, is dat de opkomst is teruggelopen. Ik vrees dat in steden waar de PVV heel groot was, minder is gestemd. Dat vind ik heel verdrietig. Dankzij de PVV, dankzij Fortuyn ook, voelden bepaalde groepen mensen zich vertegenwoordigd. Als ze nu niet meer zijn gekomen, vrees ik dat ze echt nooit meer de deur uit gaan om hun stem uit te brengen. Dat vind ik erg.'


U wilt vaste termijnen voor de Kamer, ook als het kabinet valt.

'Ja. Elk kabinet verandert dingen. Ik zie in mijn omgeving hoe ingrijpend die veranderingen zijn voor mensen. Dan is deze regeling weer anders, dan die weer. Mensen willen stabiliteit. Ik wil dat we af gaan van dat automatisme van nieuwe verkiezingen. De Kamer zou moeten afspreken wat er gebeurt als een kabinet snel valt.'


Dat zou dan met een vechtkabinet van VVD en PvdA op komst ook geen overbodige luxe zijn.

'Ja, dat zou goed kunnen. De Kamer zou bij het uitspreken van de regeringsverklaring een soort huwelijkse voorwaarden moeten afspreken. Over wat te doen als er problemen ontstaan binnen het kabinet. Bijvoorbeeld dat alle partijen dan kijken of ze voor de duur van de zittingsperiode een andere coalitie kunnen vormen.'


Geen verkiezingen maar opnieuw formeren op basis van de laatste verkiezingsuitslag?

'Ja. Dit waren vervroegde verkiezingen, we gaan nu een periode van vijf jaar tegemoet. Als het kabinet na twee jaar valt, gaan we dan weer verkiezingen houden? Wat mij betreft is dat niet vanzelfsprekend. Als het nou na drieënhalf, vier jaar is, dan kun je het laten lopen, maar anders niet.'


Werkt de Kamer efficiënt, met negen weken zomerreces en geen vergaderingen op vrijdag?

'Wij hebben een van de frequentst vergaderende parlementen van Europa en een van de goedkoopste. We hebben tweeduizend vergaderingen per jaar met 150 leden. Er wordt kei- en keihard gewerkt. Op vrijdag, als het kabinet vergadert, zijn ze in het land, ook heel belangrijk. Het enige wat ik zou willen, maar daarvoor krijg ik geen meerderheid, is een ander ritme: zes weken op, een week af. Nu moet men vaak bijeenkomsten afzeggen omdat de Kamer plotseling vergadert.'


Dit kabinet was heel klein, terwijl voor al die vergaderingen bewindslieden nodig zijn. Had u daar last van?

'Ja. Het was moeilijk plannen. Niet dat ze niet wilden, want ik heb een heel soepele samenwerking gehad met dit kabinet. Maar het was echt een puzzel van duizend stukken die elke week gelegd moest worden. Met minder bewindslieden is de agenda veel moeilijker. Een paar staatssecretarissen extra zou een hoop lucht geven.'


Moet de nieuwe Kamervoorzitter een andere politieke kleur hebben?

'Als het goed is, is dat totaal niet relevant. Ik heb niet anders gefunctioneerd in de verhouding met een kabinet waar de PvdA wel in zat dan in de relatie tot een kabinet waar de PvdA niet in zat. Je komt als voorzitter op voor de Kamer, daar gaat het om. Voor een sterke Kamer die goed en toegankelijk haar werk kan doen. Zo hoop ik ook dat men mij zich zal herinneren.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden