Reportage Olijfbomen

Erfgoedroof: eeuwenoude oude Catalaanse olijfbomen voor veel geld verkocht

Olijfbomen in Uleila del Campo, Spanje. Beeld Universal Images Group via Getty

Het is een pronkstuk voor iedere tuin bij een mediterrane villa: een monumentale olijfboom. Zo’n gedrongen exemplaar met een robuuste stam, knoestige takken, zilvergroene bladeren, en ieder jaar verse olijven. Maar de olijfboom dreigt in Catalonië ten onder te gaan aan zijn eigen populariteit.

Ooit leefde men in Catalonië van de olijfbouw, nu zijn veel boomgaarden verlaten. De belangstelling voor de eeuwenoude bomen is inmiddels dusdanig dat ze op grote schaal uit de grond worden gerukt. Kwekerijen kopen ze op van boeren, en verkopen ze voor duizenden euro’s door aan rijke villabewoners, of grote bedrijven die hun kantoortuin willen verfraaien.

De Catalaanse ombudsman slaat daarom alarm: er moet haast worden gemaakt met een wet die deze praktijken verbiedt. ‘Stevige maatregelen zijn geboden om de roof van dit natuurlijke erfgoed zo snel mogelijk te stoppen’, aldus de ombudsman. 

Uitgegraven olijfbomen worden vervoerd. Beeld Salvem lo Montsià

‘Als die wet er niet snel komt, is er straks helemaal niets meer om te beschermen’, zegt Núria Ventura, burgemeester van het dorp Ulldecona, aan de telefoon. Volgens haar staan nergens ter wereld zo veel duizendjarige olijfbomen bij elkaar als bij haar dorp. De leeftijd van het oudste exemplaar is vastgesteld op 1.705 jaar. Die is nog geplant tijdens de heerschappij van de Romeinse keizer Constantijn de Grote. Ventura vindt het onbestaanbaar dat de bomen uit de grond worden gehaald. ‘Vergelijk het met archeologische resten: niemand komt op het idee om die weg te halen en in de tuin te zetten.’

Beeld Salvem lo Montsià

Met gemak verplant 

Bedrijven die de bomen verhandelen, profiteren van de moeilijke situatie van de boeren, zegt ze. Met hun knoestige oude bomen kunnen ze niet op tegen de plantages met jongere en vitalere exemplaren elders. ‘Aan oude bomen komen minder olijven.’

Tegelijkertijd kunnen de bomen ‘op volwassen leeftijd met groot gemak worden verplant’, beweert een van de opkopers, Cultivos Ponç uit Barcelona, op zijn website. Het bedrijf schaamt zich niet: op zijn website is een hele fotoreportage te zien van het in- en uitgraven.

Het Catalaans parlement is weliswaar bezig met een wetsontwerp dat verbiedt de monumentale bomen ‘te laten afsterven, te doden, los te rukken of te verkopen’, maar dat gaat naar de mening van natuurbeschermers te langzaam. Zij wijzen erop dat de voorgenomen wet vooralsnog een tegenovergesteld effect heeft: de roof van olijfbomen is er de laatste jaren juist door toegenomen. 

In de regio Valencia bestaat al jaren een dergelijke wet, die boetes mogelijk maakt tot 500 duizend euro. Sinds 2018 worden niet alleen uitzonderlijk oude of grote exemplaren beschermd, maar ook bomen die een bijzondere ‘historische, culturele, wetenschappelijke, ecologische of recreatieve waarde’ hebben. Dit geldt bijvoorbeeld voor de vijgenboom in de tuin van de dichter Miguel Hernández, die daar in de schaduw zijn gedichten schreef. Zoals over de olijfboom: De sinaasappelboom smaakt naar leven / zoals de olijfboom naar tijd smaakt.

Beeld Salvem lo Montsià
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden