Erfenis van Ernie

Een Duitse provinciestad met een ‘Rotterdams’ verleden, platgebombardeerd en vol naoorlogse nieuwbouw. Wat moet je daar? Op zoek naar een verleden dat de toekomst nog welgezind was....

Daar staan we dan, fiets aan de hand, waar zij al bijna zeventig jaar onder de groene zoden liggen. En dan heb je het over wie nou met wie was en hoe de bloedverwantschap precies in elkaar steekt. Feit is dat hier voor onze neus op de Rosenhöhe, het landschapspark aan de oostkant van Darmstadt, een familiedrama begraven ligt. Vader, moeder, zoon en schoondochter plus twee kleinkinderen, herleiden we met z’n allen; vijf grafstenen dragen dezelfde sterfdatum (16.11.1937).

Dat moet society-nieuws van de bovenste plank zijn geweest, toen het vliegtuig met daarin de gewezen groothertogin Eleonore von Hessen und bei Rhein, haar zoon Georg Donatus met vrouw en twee zoontjes op weg naar het Engelse huwelijk van Ludwig (Eleonores jongste zoon) op 16 november 1937 in de buurt van Oostende neerstortte. Maar ook voor het Duitse damesgezelschap dat we nu tussen de bomen aantreffen, onder leiding van een ietwat pinnige gids (peenrood haar, artistieke bril), is het nog altijd razend interessante materie.

Uitgestorven, stelt de gids vast, met een gebaar naar de andere kant van het pad, waar Ludwig († 1968) en zijn Margaret († 1997), het bruidspaar waarnaar de ongelukkigen op weg waren, intussen ook zijn bijgezet. Ja, prins Moritz heb je nog, zegt ze. Maar die was geadopteerd door Ludwig en Margaret, ‘en zo’n beste is dat niet’.

Een maand voor het vliegtuigongeluk was Ernst Ludwig zelf, Eleonores echtgenoot en de laatste groothertog van Hessen, overleden. Ernst Ludwig von Hessen bei Rhein – kortweg ‘Ernie’, eerder een Engelse dandy dan een Duitse militair – had zijn hofhouding midden in Darmstadt in het Neues Palais: een man die Victoria, koningin van Engeland, als oma had en de laatste tsaar van Rusland, Nicolaas II, als zwager. Een romanticus en een maecenas; een figuur die absoluut niet voor één gat te vangen was. Ofschoon aan zijn hof ook afkeurende geluiden klonken, want: ‘Der steckt voller Utopien.’

Zonder Ernst Ludwig geen Darmstadt, zou je kunnen zeggen. Het zou er in elk geval een stuk saaier zijn geweest. Officieel mag Darmstadt, provinciestad ten zuiden van Frankfurt en Wiesbaden, sinds 1997 het predikaat Wissenschaftsstadt dragen, het is ook een stad van uitzonderlijke architectuur (vaak spuuglelijk, die naoorlogse nieuwbouw) en van uitgelezen kunst & cultuur. Dankzij Ernst Ludwig, die de daad bij het woord voegde (‘Mein Hessenland blühe, und in ihm die Kunst’) en onder de indruk van de arts & crafts-beweging een kunstcentrum stichtte dat de nieuwe tijd met open armen ontving en anders wel eigenhandig vormgaf.

Alleen al voor de Mathildenhöhe, eveneens aan de oostkant van de stad, is Darmstadt een bezoek waard. Wat er over was na de Tweede Wereldoorlog van de door Ernst Ludwig bedachte en opgerichte ‘kunstenaarskolonie’ en sindsdien weer is opgebouwd of gerenoveerd, geldt wereldwijd als een bijzonder staaltje art nouveau. Op het grintterras naast de expositieruimte kun je tegenwoordig heel prettig een reusachtige salade eten (Grieks of Italiaans), met uitzicht op de bonte Russische kapel met gouden uien. En hoewel die strikt genomen niet bij het masterplan hoort, maakt die het sprookjesachtige plaatje van het Gesammtkunstwerk (van architectuur, beeldende kunst, toegepaste vormgeving en grafisch design) wel compleet. Ernst Ludwig was zo attent een stukje grond af te staan, zodat zijn zwager de Russische tsaar, als hij op bezoek in Darmstadt was, tenminste fatsoenlijk naar de kerk kon gaan; tussen 1897 en 1899 kwam de kapel tot stand.

Zo is de Hochzeitsturm (Bruiloftstoren) aan de andere kant van de Mathildenhöhe – hét beeldmerk van Darmstadt – ook te herleiden tot Ernst Ludwigs persoonlijke leven. Toen hij begin 1905 met prinses Eleonore (zijn tweede vrouw) in het huwelijk trad, bedacht J.M. Olbrich, de architect die in de beginjaren het kunstproject leidde, de markante toren met zijn vijfvingerige dak als aandenken.

Trouwlustigen kunnen er nog steeds terecht; strooien met rijst verboden!, lees je op een bordje in de lift omhoog naar trouwzaal 1 of 2. Helemaal bovenin is een uitzichtsetage met in het midden een vitrine gewijd aan Ernie en zijn bruid. Vandaar kun je heel mooi in de verte dat andere architectonische hoogstandje van Darmstadt zien liggen: de Waldspirale van Friedensreich Hundertwasser.

De weelderige details van de woonhuizen aan de overkant, het waterbassin aan de achterzijde van de Russische kapel, de beelden in de omringende tuin: alles draagt de handtekening van het ploegje kunstenaars dat Ernst Ludwig tussen 1898 en 1914 om zich heen verzamelde en aan het werk zette. Totdat de Eerste Wereldoorlog uitbrak en de nieuwe tijd ineens een heel andere draai kreeg. De Duitse monarchie kwam ten einde en Ernst Ludwig werd een gewone burger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden