Eretribune met penthouses

Het ligt aan gene zijde van de rivier en spiegelt zich aan de oude middeleeuwse stad met eenzelfde patroon van pleinen, atriums, patio's, doorgangen en doorkijkjes....

Hier had een kapelletje kunnen zitten. Waar de bewoners van Céramique een moment van stilte hadden kunnen vinden, of een kaarsje hadden kunnen opsteken. Gewoon, niets hoogdravend, iets dat erbij hoort - zoals Maastrichtenaren dat graag doen, in de Onze Lieve Vrouwekerk aan de overkant van de rivier.

Geen kapel, het werd iets commercieels. Het is het sousterrain van restaurant Beluga geworden - met Michelin-ster verhuisd van het oude centrum naar Plein 1992, gepland hart van de nieuwe wijk Céramique. Kaarsen worden nu aangestoken in kandelaars op wit linnen, naast een bord waarop de chefkok een crème van peterselie en kaviaar heeft gedrapeerd.

Jo Coenen had er graag een soort stiltecentrum gezien. Want toen de stedenbouwkundige/architect eind jaren tachtig begon aan zijn ontwerp voor Céramique (met de c ook uitgesproken als een c), wilde hij denken zoals een echte Maastrichtenaar zou denken. Het alledaagse zou een fundament worden voor de 23 hectaren aan de oostoever van de Maas waarop 130 jaar de Koninklijke Sphinx/Céramique-fabriek gevestigd was geweest.

En alledaags is voor velen op de westoever: een wandeling van de Markt, via het Vrijthof en de middeleeuwse straten en steegjes, naar het Onze Lieve Vrouweplein, en daar een pilsje vatten en een kaarsje aansteken. Coenen (52), die wilde 'verbinden, verzoenen en uitbreiden', ging de routes lopen. 'Wat zijn de looplijnen, de afstanden. Hoeveel minuten is het van het ene plein naar het andere. Wat kom ik allemaal binnen 150 meter tegen, welke winkels, welke terrasjes?'

Hij liep later deze route ook met alle architecten die onder zijn supervisie zouden gaan bouwen in Céramique. Met Aldo Rossi, de ontwerper van het Bonnefantenmuseum, dronk hij een biertje bij De Moriaan, 'het kleinste café van Maastricht', en ook Mario Botta, Aurelio Galfetti, Oriol Bohigas, Antionio Cruz en Antonio Ortiz, iedereen voerde hij door de Stokstraat en het 'verborgen' pleintje Op de Thermen, en langs de natuurstenen stoepranden van het OLV. 'Zij wonen zelf in Sevilla, Milaan, Barcelona. Dit moesten ze éérst begrijpen: die prachtige verbindingen, die onverwachte niches.'

Zo wemelt het nu aan gene zijde, op de plek waar vroeger in de verfoeide donkere fabriekshallen wc-potten werden gemaakt tegen een stukloon van 38 cent, van openbare pleinen, atriums, patio's, doorgangen en -kijkjes. 'Hier voel je het', zegt Coenen al lopend, zijn hoofd licht voorover gebogen. 'Hier is het stad, alsof je in Milaan loopt, en hier is het een wijk. Stad. . . wijk. . ., stad. . . wijk. Springlevend is het! Zie je dat natuursteen, dat komt overal terug.'

Het zijn geen kleine percelen, zoals in de oude binnenstad, maar brede, hoge panden - 'de schaal was een compromis, dat kan tegenwoordig niet anders'. Het heeft iets van een olympisch dorp. Avenue Céramique is de hoofdader, de 42 meter brede laan die de wijk Wyck verbindt met het bedrijfsgebied Randwyck (waar onder meer het MECC huist).

Vanaf de 'raket' van het Bonnefanten (ook wel 'de zetpil' genoemd) ziet de eregalerij van beroemde Europese architecten eruit als een complex van baksteen in verschillende tinten. De Wiebengahal uit 1912 - een van de zichtbare links naar het verleden, nu expositieruimte - kan zich net handhaven. De Toren van de Portugees Alvaro Siza Vieira springt er al glimmend bovenuit, en ook het kolossale wooncomplex La Fortezza van Botta, en nu nog de hijskranen op de diverse bouwlocaties.

Want zo is het: Céramique is, veertien jaar na goedkeuring van Coenens plan, nog niet af. Bijna. Herman Hertzbergers Z-vormige kantoorpand 'Il Fiore', tegenover het museum, is nog niet aan bewoning toe, aan het woonblok van Harry Gulikers moet nog worden begonnen. Radio 538 schalt nog van de steigers, vrachtwagens en busjes van woningdecorateurs hoeven enkel uit te kijken voor de bewoners die hun (veelal kleine) hond uitlaten.

Ongeveer 90 procent van de geplande 1600 appartementen zijn bewoonbaar, of zullen dat zeer binnenkort zijn. En geen enkele zit in de sociale sector, dat kun je zo wel zien. In het pand Grote Circus, ingeklemd tussen de Sphinxlunet en de Mosalunet, komen 30 luxe residentials, 120 luxe huurappartementen, en 30 short stay appartments. Wie daar gaat wonen, zal beschikken over een zwembad, fitnessruimte en sauna.

Een split-level benedenwoning in het Stoa-complex van Luigi Snozzi, direct aan de Maas, kwam Marie-José en René Hamers uit Geleen op 350 duizend euro te staan. Vanaf volgende week kunnen ze daar 180 vierkante meter huis en 160 vierkante meter terras bewonen. 'Een lot uit de loterij', zegt Marie-José (40), woningdecorateur. 'We zijn zó in de stad, en we zitten kort op de autoweg.'

René (54), business developer en voorzitter van de vereniging van huiseigenaren, vermoedt dat zo'n 15 procent van de bewoners uit Maastricht zelf komt. 'Veel ouderen, veel vijftigers die gaan stoppen met werken, bijna geen kinderen.' Vermoedelijke buren: een huisarts en een tandarts.

La Rive Gauche, de Rivièra, eretribune aan de Maas. Met loges van 550 duizend euro in de Swiss-made penthouses van Snozzi. Met uitzicht over de middeleeuwse skyline aan de overkant, over de drukke St. Servaasbrug - zeg maar, over het échte Maastricht.

'Ik heb geen vat op wie hier komt wonen', zegt Coenen (sinds eind 2000 ook rijksbouwmeester). 'Het is wel heel bepalend. Maar het is iets dat de gemeente moet regelen.'

'Aardig wat Duitse kentekens' ziet de 57-jarige Jan Vaessen in de garage van Kleine Circus (MBM Arquitectes). Zelf woont hij al vier jaar doordeweeks 300 kilometer verderop in Ramstein, waar hij op de financiële afdeling van de NAVO-basis werkt, en in het weekeinde in Céramique. Ruim appartement, 650 euro per maand.

Leuke wijk? 'De meeste gebouwen vind ik mooi. Behalve die blokkendozen aan het water. Dat had wel iets speelser gemogen. Die huizen aan Plein 1992 vind ik ook niet zo bijzonder.'

Wat hij mist: atmosfeer. De Avenue Céramique herbergt op straatniveau makelaar Vesteda, ACE-ingenieurs, Bang & Olufsen, en jurken van 1200 euro bij Envie Couture. 'Er zijn geen cafeetjes of restaurantjes. Misschien kómt het ook niet. Op zondag naar de Servaaskerk, en daarna een borreltje op het Vrijthof, nee, zoiets kan hier niet. Je hebt Coffee Lovers op het plein, maar daar zitten meer toeristen dan mensen van hier.'

'Ze moeten wel iets aan dit plein doen, het moet iets volkser worden', zegt barista Simon Boone van Coffee Lovers, op het hoekje van Plein 1992 ('I.v.m. wind de andere deur gebruiken').

Want wat er verder zit: Coenens eigen Centre Céramique (met stadshal en bibliotheek, open tijdens kantooruren), Het Vervolg-theater en het populaire Café Zuid in de oude Bordenhal (met de rug naar het plein toe), restaurant Beluga (lamellen halfdicht), en dan nog een rijtje met een DA-drogist, Blokker, Aldi, Albert Heijn en Bufkes ('de lekkerste Limburgse hapjes', nu vooral voor bouwvakkers). Skateboarders hebben alle ruimte.

Toch moet dit gedeelte van Céramique het scharnier worden tussen de oude stad en de nieuwe stad. Bij Coffee Lovers komen 'oudjes met een stok' uit Residence Sonneville lunchen, zegt barista Simon, maar ook studenten uit Wyck, de 'stadskern in beweging'. Eens een verwaarloosde stationsbuurt, nu een steeds hippere (en duurdere) wijk: Boutique Bazar heeft 'party clothes', café De Gijs concurreert nu met café Zondag, Karavanserai verkoopt 'ethnic arts and crafts', en wie incheckt bij designhotel La Bergère krijgt een rode port aangeboden.

Een 'Centre Pompidou-effect', noemt Jo Coenen het. Céramique heeft dit losgemaakt, meent hij. En nu Céramique zelf nog. 'Er moeten terrasjes komen, dan gaat het leven. Ik wil hier dezelfde grote paraplu's als op het Vrijthof, en de rieten stoelen. Dan is de verbinding duidelijk.'

En de overkant is: het Onze Lieve Vrouweplein. Over een jaar zal een loop/fietsbrug - 164 meter lang, 12 meter boven het water, zonder pilaren - Céramique verbinden met de oude stad. Dan is Plein 1992 'het vierde plein' van de stad, zo hoopt Coenen; dan loop je zo door van café Bonne Femme naar het Bonnefanten.

'Céramique heeft potentie bij de binnenstad te horen', is Coenens overtuiging. Als hij een skater ziet, een spelend kind, een gezin op het terras van Café Zuid, leeft hij op. Maar nog meer als hij een man ziet die doelbewust door de straten loopt die hij heeft bedacht. 'Kijk, hij weet de weg! Dit is óók Maastricht!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden