Erdogans topadviseur Yigit Bulut wil Turkije definitief losrukken van Westen

Bijna dagelijks dreunen de anti-Europese uitspraken van Erdogans topadviseur Bulut door de huiskamers van miljoenen Turken. De ene complottheorie na de andere schudt hij uit zijn mouw.

Beeld Illustratie Berto Martinez

Dat Nederlanders stuk voor stuk fascisten zijn en dat ze bovendien achtduizend moslims hebben vermoord in Srebrenica, zoveel hadden de Turken al via hun president Recep Tayyip Erdogan vernomen. En toen moest zijn topadviseur Yigit Bulut, befaamd om zijn samenzweringstheorieën, nog aan het woord komen. 'Nederlandse soldaten hebben in Srebrenica massaal in organen gehandeld', beweerde Bulut vorige week op de Turkse televisie. 'Ze hebben kinderen in stukken gesneden en hun organen aan de orgaanmaffia verkocht. Bovendien hebben ze Bosnische vrouwen doorverkocht aan vrouwenhandelaren.'

Woorden die door veel Turken bloedserieus zullen zijn genomen. Want Bulut is een man die dicht bij de president staat. 'De Turkse Raspoetin', noemen sommigen hem.

Onder het volk staat hij beter bekend als Jöleli: 'De man met gel in zijn haar'. Als econoom en zoon van een oud-parlementariër begon Bulut zijn carrière bij de commerciële zenders, waar hij het reilen en zeilen van de financiële markten becommentarieerde. Daarna werd hij omroepbaas van de grote nieuwszender Haberturk. De laatste jaren treedt hij wekelijks op als deskundige in het televisieprogramma De diepe analyse van staatsomroep TRT, waar hij standaard tegenover een zwijgzame interviewer het ene na het andere complot uit zijn mouw schudt. Sinds 2013 doet hij dat als hoofdadviseur van de president.

Bulut heeft een enorme schare fans opgebouwd. Miljoenen Turken, onder wie veel Turkse Nederlanders, geloven heilig in zijn wilde beweringen.

'Buitenlandse tv-koks zijn spionnen'

Vier maanden geleden richtte de presidentieel adviseur zijn pijlen opeens op de Nederlandse tv-kok Wilco van Herpen. Bulut had iets belangrijks te onthullen, een verschrikkelijke misstand in de wereld van de tv-koks. 'De buitenlanders die op de Turkse televisie kookprogramma's maken, zijn spionnen', wist hij zeker. 'Onder het mom van 'koken in dorpen' struinen ze het Turkse land af op zoek naar informatie. Zo verzamelen ze strategische gegevens over onze industrieterreinen en militaire bases. Die sluizen ze door naar de geheime diensten van vreemde mogendheden.' Om eraan toe te voegen: 'Jullie moeten niet denken dat ik overdrijf. (...) Waarom denken jullie dat Turkse koks nooit kookprogramma's in Europa mogen maken?'

Bulut noemde zijn naam niet, maar Van Herpen, al sinds eind jaren negentig woonachtig in Turkije, is een prominente figuur. Hij is het sympathieke, altijd stralende type dat voor zijn programma's dorpen in het hele land bezoekt. Overal waar hij komt omhelzen de mensen 'Wilco', die behoorlijk goed Turks spreekt. Met zijn culinaire partner, de Italiaan Danilo Zanna, is hij de enige buitenlandse televisiekok in Turkije.

Dit soort verdachtmakingen maken op het seculiere deel van de Turkse bevolking geen enkele indruk, maar voor het islamistische deel van het land vormen de aantijgingen van Bulut het zoveelste bewijs dat Europa niet te vertrouwen is.

Het is onwaarschijnlijk dat de topadviseur dergelijke uitspraken doet zonder medeweten van Erdogan. Die staat namelijk bekend als een controlfreak van jewelste. De Turken kennen deze eigenschap van hun president, bijvoorbeeld door de telefoongesprekken die drie jaar geleden van hem uitlekten. In een ervan belde hij helemaal vanuit Marokko om de chef van een nieuwszender op zijn donder te geven. Aanleiding was een niet al te belangrijke uitspraak van een oppositieleider in het journaal.

Ook toen minister Kaya twee weken geleden in Rotterdam voor het Turkse consulaat werd tegengehouden, hing Erdogan die nacht voortdurend met haar aan de telefoon.

Yigit Bulut, topadviseur van de Turkse president Erdogan. Beeld epa

Een ander voorbeeld: onlangs berichtte de Turkse pers over een aanstaand presidentieel decreet om huwelijksprogramma's op de televisie te verbieden. Erdogan dus ziet alles en bemoeit zich ook met alles.

ondertussen dreunt de eurofobische propaganda van Bulut bijna dagelijks door de huiskamers van miljoenen Turken. Op indringende toon zegt hij dingen als: 'Het is gedaan met Europa. Geloof mij alstublieft, beste vrienden. Het grote Turkse Rijk komt eraan. Wat we moeten doen is onze leider koesteren. Ik weet dat onze vijanden het op hem gemunt hebben. Maar ze moeten weten dat ze Erdogan pas over mijn iets kunnen aandoen. Ik heb twee pistolen en honderden kogels. Ik zweer dat ik tot de laatste kogel zal vechten... Europa stelt niets meer voor. Er komt een wereldorde aan waarbij sprake is van drie grote machten, namelijk de Verenigde Staten, Rusland en Turkije...'

'Vijanden willen Erdogan vermoorden met behulp van telekinese'

Volgens Bulut wil de halve wereld zich het liefst aansluiten bij dat fantastische grote Turkse rijk: 'Azerbeidzjan en de Iraakse Koerden zullen weldra aan de deur van Ankara kloppen om onderdeel te worden van Turkije... De regeringen van de Balkanlanden zijn te bang voor Duitsland om de waarheid te spreken. Maar wees verheugd beste vrienden, de volkeren daar hebben de koppen al bij elkaar gestoken om te bedenken hoe ze op de een of andere manier door Istanbul kunnen worden geregeerd...'

Buluts bekendste complottheorie ontvouwde hij tijdens de massaopstand tegen Erdogan in 2013, beter bekend als de Gezi-protesten. Hij beweerde toen dat de vijanden van Turkije erop uit waren om president Erdogan met behulp van telekinese te vermoorden. Daarmee was hij heel even wereldnieuws.

Opvallend genoeg was Bulut, voor hij werd aangesteld als presidentieel adviseur, een fel criticus van Erdogan. De bevlogen econoom liet destijds geen kans voorbijgaan om de AKP-regering van landverraad te beschuldigen. Het was volgens hem Erdogan die heulde met het Westen, de beste bedrijven van het land aan de buitenlanders verkocht, het land liet leegplunderen door westerse banken en Turkije in rap tempo aan de rand van het ravijn had gebracht. Die kritiek was toen nog mogelijk; Turkije kende voor 2011 een grotere vorm van persvrijheid.

Beeld Illustratie Berto Martinez

Maar na jarenlang Erdogan te hebben aangevallen, maakte Bulut in 2010 opeens een draai van 180 graden. Hij begon de president 'de grote leider' te noemen, prees hem om alles wat hij deed en prentte zijn trouwe kijkers keer op keer in dat Erdogan, Poetin en Obama de enige machthebbers in de wereld waren die ertoe deden. Met als gevolg dat hij uiteindelijk een vooraanstaande positie in de presidentiële staf kreeg toebedeeld. Hoe is zo'n ommezwaai mogelijk?

Het antwoord ligt waarschijnlijk besloten in het hoge ideaal dat Bulut nastreeft. Hij is ferm aanhanger van het gedachtengoed van 'Eurazië' en stelt zich op als ambassadeur van de gelijknamige beweging. Die ontstond in de jaren zeventig van de vorige eeuw en had ten doel om van Turkije weer een grote natie te maken, bevrijd van het juk van het Westen. De socialistische studenten konden destijds hun ideologische verschillen niet overbruggen en zo ontstonden meerdere linkse splinterbewegingen in het land. De fractie Eurazië ontwikkelde een sterk antiwesterse houding en ijvert sindsdien voor krachtenbundeling met het Oosten. Zij zien vooral in Rusland en China goede bondgenoten waarmee Turkije schouder aan schouder de machtspositie van het Westen moet breken.

Dit ultranationalistische 'links' had altijd al raakvlakken met de Turkse islamisten. Tenslotte hebben ook de aanhangers van de politieke islam in Turkije heimwee naar de oude tijden, waarin het Ottomaanse Rijk in drie continenten tegelijk de scepter zwaaide. Maar de twee groeperingen konden elkaar vanwege het seculiere karakter van de Euraziaten nooit vinden.

Die verhouding lijkt voorgoed te zijn veranderd. Turkse analisten schrijven dat de Euraziaten met hun krachtige positie binnen de staat van groter belang zijn geworden voor de president. Nu de aanhangers van zijn oude bondgenoot Fethullah Gülen zijn weggevallen uit het staatsapparaat, zou Erdogan de helpende hand van Eurazië goed kunnen gebruiken. In ruil daarvoor zou Turkije de honderd jaar oude alliantie met het Westen moeten opgeven en naar landen als China en Rusland moeten opschuiven.

En zie daar Bulut, die in dit machtsvacuüm is gedoken, en Erdogan voortdurend van de nodige ideologische munitie voorziet, als de Raspoetin van Ankara.

Hoe serieus deze theorie moet worden genomen, valt moeilijk te zeggen. Gebleken is wel dat Bulut grote invloed op Erdogan heeft. Zo beweerde hij altijd al dat er een buitenlandse 'rentelobby'¿ bezig was de Turkse economie af te breken, en dat Turkije zich niets meer moet aantrekken van de mondiale regel dat de rentepercentages beïnvloed worden door de toename van de inflatie. De minister van Economie die protesteerde tegen deze wilde ideeën werd door Erdogan naar huis gestuurd. Erdogan laat zich liever adviseren door Bulut.

Sindsdien houdt hij vol dat de Centrale Bank de rente niet moet verhogen, ook al leidt dat inmiddels tot een gevaarlijke daling van de waarde van de Turkse lira.

De Turkse president Erdogan. Beeld afp

Turkije losrukken van het Westen

Bulut betoogde in het verleden ook dat Turkije alle oliebedrijven, staatsbanken en belangrijke winstgevende staatsbedrijven zoals Turkish Airlines bij een onafhankelijk fonds moet onderbrengen. Alleen zo zouden deze instellingen zich kunnen bevrijden van vertragende bureaucratische controle. En op den duur zou de regering met het geld uit dat fonds zelfs Deutsche Bank kunnen overnemen. Zo'n fonds is vorige maand in het leven geroepen. Eén van de bestuurders is Bulut.

Ondertussen is de grote droom van Bulut en andere Eurazië-aanhangers om Turkije definitief los te rukken van het Westen weer een stapje dichterbij gekomen. In dezelfde week dat Erdogan de Nederlandse en Duitse regering van nazipraktijken beschuldigde, spraken zijn bewindslieden met Vladimir Poetin over de aanschaf van Russische S-400-raketten. De vraag is hoe de NAVO hierop zal reageren, en hoe lang het NAVO-lidmaatschap van Turkije onder deze omstandigheden kan standhouden.

Een laatste vergelijking met Raspoetin: hij was het die in de Eerste Wereldoorlog tsaar Nicolaas II Romanov ervan overtuigde het Russische leger naar de vrieskou van het noorden te laten marcheren. Wat volgde was een grote nederlaag en het einde van de dynastie van de Romanovs. Als het aan Bulut ligt, laat president Erdogan nu Turkije richting het Oosten marcheren. Een werelddeel waar het ook behoorlijk kan vriezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden