NieuwsTurkse munt

Erdogan wil de lira – en zijn gezicht – redden, maar hoe precies is onduidelijk

Kennelijk in een poging de Turkse munt te redden – en wellicht zijn gezicht – heeft president Recep Tayyip Erdogan de gouverneur van de centrale bank vervangen, terwijl zijn minister van Financiën, Erdogans schoonzoon Berat Albayrak op Instagram bekendmaakte dat hij opstapt.

President Erdogan tijdens een campagnebijeenkomst. Beeld AP
President Erdogan tijdens een campagnebijeenkomst.Beeld AP

De 42-jarige Albayrak zegt dat hij zijn werkzaamheden om gezondheidsredenen moet neerleggen, maar maakte niet duidelijk wat hij zou mankeren. Daarnaast zou hij meer tijd met zijn familie willen doorbrengen. Albayrak is getrouwd met de dochter van Erdogan, en werd gezien als mogelijke opvolger van de president.

Bij de staatsbank heeft Erdogan een nieuwe man, oud-minister van Financiën Nice Agbal, geïnstalleerd. De wisseling van de wacht, zaterdagmorgen in alle vroegte bekend­gemaakt, volgde op de zoveelste duikeling van de Turkse munt. Vrijdag was 1.000 lira nog 99 euro waard, eind oktober was dat 106. Agbal is de vierde bankgouverneur in vijf jaar. Het is niet duidelijk wat Agbal geacht wordt te doen tegen de val van de lira, die sinds begin dit jaar 35 procent in waarde is gedaald.

Wachten op verhoging rente

Economen en de internationale markten wachten al heel lang op een verhoging van de rente door de centrale bank van Turkije. Dat wordt gezien als de enige manier om het instorten van de lira te stoppen of op zijn minst te vertragen.

De Turkse regering hecht grote waarde aan een lage rente, omdat ze die ziet als dé manier om de economie aan te jagen. Met goedkope leningen zouden ondernemers overgehaald kunnen worden nieuwe activiteiten te beginnen. Vooral de bouw en de onroerendgoedmarkt worden geacht hiervan te profiteren.

President Erdogan met zijn schoonzoon Berat Albayrak.  Beeld AP
President Erdogan met zijn schoonzoon Berat Albayrak.Beeld AP

Een aanvullende reden heeft te ­maken met het coronavirus. In plaats van met subsidies kwam de regering het getroffen bedrijfsleven te hulp met goedkope leningen. Verhoging van de rente zou wat dat betreft roet in het eten gooien. ‘Met het steunpakket ontstond een kredietboom’, zegt economisch analist Ozan Sakar. ‘Daardoor zakte de lira nog verder weg.’

President Erdogan houdt bovendien stug vol dat lage rente leidt tot lage inflatie. In de economische wetenschap bestaat daarvoor geen bewijs. Daar geldt juist dat een zwakke munt tot ­hogere inflatie leidt. Turkije zelf is daarvan een voorbeeld. Veel economen ­menen daarbij dat het officiële cijfer van 12 procent inflatie sterk geflatteerd is; het zou minstens 20 procent zijn.

Onafhankelijkheid

Ook de onafhankelijkheid van de centrale bank staat op het spel. Die is bij wet vastgelegd en geldt bij buitenlandse investeerders als voorwaarde voor vertrouwen in Turkije. Erdogan heeft vaak de indruk gewekt te vinden dat de gouverneur moet doen wat de president zegt. Dat speelde ook bij de vorige wisseling van gouverneurs, pas vijftien maanden geleden.

Waarnemers menen dat Murat Uysal, die zaterdag werd vervangen, toen werd aangesteld met als opdracht de rente laag te houden. ‘En dat is precies wat hij heeft gedaan’, zegt Sakar. ‘Hij heeft de rente zelfs sterk verlaagd. Daarom is zijn vervanging verrassend. Uysal heeft gedaan wat hem was opgedragen en toch moet hij weg. Blijkbaar had de regering een zondebok nodig.’

 Erdogan heeft vaak de indruk gewekt te vinden dat de gouverneur van de centrale bank moet doen wat de president zegt. Beeld AP
Erdogan heeft vaak de indruk gewekt te vinden dat de gouverneur van de centrale bank moet doen wat de president zegt.Beeld AP

Selva Demiralp, hoogleraar aan de Koç Universiteit en expert inzake centrale banken, vermoedt een iets ander scenario. Volgens haar besefte Uysal de noodzaak van hogere rente, en bracht hem dit in conflict met de president. ‘Zonder zo’n verhoging zal de finan­ciële crisis alleen maar erger worden’, zegt ze.

Meer landen met opkomende markten hebben door de pandemie problemen met hun munt, maar nergens is de pijn zo groot als in Turkije. De lira is de zwakste munt in de opkomende markten. Vorige week werd de Braziliaanse real in neerwaartse richting ­gepasseerd.

Virus

Bovendien gaat de recessie ruimschoots aan de covid-19-uitbraak vooraf. In 2018 raakte Turkije al in een crisis, met een dramatische val van de lira. Eind vorig jaar leek het land uit het dal te klimmen, tot het virus toesloeg.

De vraag is hoe de financiële markten maandag reageren op de benoeming van Agbal. Het gebrek aan toelichting voorspelt weinig goeds. Transparantie is belangrijk voor het vertrouwen. Nu is niet duidelijk welk signaal aan de markten wordt gegeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden