Erdogan: we behandelen Gülenbeweging als terroristische organisatie

De beweging van de geestelijke Fethullah Gülen moet net als 'elke andere separatistische terreurorganisatie' worden behandeld. Dat heeft de Turkse president Recep Tayyip Erdogan donderdag in een interview met Reuters gezegd. Erdogan meent dat het Turkse leger een 'belangrijke les' heeft geleerd van de couppoging afgelopen vrijdag door een deel van de militairen.

Supporters van de AKP houden de beeltenissen omhoog van Ataturk (links) en Erdogan (rechts). Beeld AP

Volgens de president is een nieuwe poging tot staatsgreep zelfs mogelijk, maar zal die niet gemakkelijk zijn: 'Wij zijn waakzamer. Het is erg duidelijk dat er significante tekortkomingen zijn in onze inlichtingen, het heeft geen zin om dat te verbergen of ontkennen. Dat zei ik tegen het hoofd van de nationale veiligheidsdienst', aldus Erdogan.

Verder haalde de Turkse president uit naar de Amerikaanse kreditbeoordelaar Standard & Poor's die de kreditwaardigheid van het land heeft aangepast na de coup. Volgens Erdogan is dit een politiek gemotiveerde beslissing. Als Moody's het voorbeeld van S&P volgt zal dat 'geen objectieve beslissing zijn', aldus de Turkse president. De Turkse financiële markt zou er volgens hem goed voor staan.

Noodtoestand van kracht

Het Turkse parlement aanvaardde donderdag een motie waardoor formeel de noodtoestand van kracht is. Met 346 stemmen was er een ruime meerderheid voor de motie, die zorgt dat de komende drie maanden in Turkije de noodtoestand geldt. 115 parlementsleden stemden tegen de motie.

De Turkse vice-premier Numan Kurtulmus heeft op televisie aangekondigd dat Turkije, 'net als Frankrijk', tijdelijk het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens opschort. Dit moet volgens Kurtulmus gebeuren zodat de noodtoestand ingevoerd kan worden. Het Verdrag beschermt burgers onder meer tegen de doodstraf, martelingen en onrechtmatige detentie. EU-buitenlandchef Federica Mogherini en Johannes Hahn, eurocommissaris voor het uitbreiden van de Europese Unie, roepen Turkije op om 'de rechtsstaat, mensenrechten en fundamentele vrijheden' te respecteren. Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties Ban Ki-Moon deed eenzelfde oproep.

De andere Turkse vice-premier Mehmet Simsek zei dat tijdens de noodtoestand geen martelingen zullen plaatsvinden. Ook wordt de avondklok niet gehandhaafd. Volgens Simsek zijn nog altijd circa duizend soldaten op de vlucht na de mislukte coup van vrijdag.

De Turkse oppositiepartij MHP staat achter de beslissing van president Erdogan om de noodtoestand voor drie maanden af te kondigen. Partijleider Devlet Bahceli zei donderdag in een verklaring dat de maatregel in het belang is van het land. 'De Partij van de Nationalistische Beweging (MHP) staat compromisloos achter de Staat en zijn mensen in deze donkere en moeilijke tijd, ten koste van wat dan ook', aldus Bahceli in een verklaring.

Erdogan zei woensdagavond dat de noodtoestand drie maanden zal duren, maar volgens Kurtulmus is het ook mogelijk dat de maatregel na een maand of anderhalve maand komt te vervallen. Het is vooral bedoeld om diegenen die verantwoordelijk zijn voor de couppoging van afgelopen vrijdag voor het gerecht te slepen, voegde Kurtulmus daar nog aan toe.

Ook de Turkse minister van Justitie Bekir Bozdag verdedigde de noodtoestand door te stellen dat het bedoeld is om een eventuele tweede militaire coup af te wenden.

Lees ook

'Hopelijk is president Erdogan een chirurgijn die zijn vak verstaat, want zoals wij weten, maken zachte heelmeesters stinkende wonden', schrijft Max Pam in zijn column.

De website van Wikileaks is dinsdagavond in Turkije geblokkeerd nadat het bijna driehonderdduizend gelekte e-mails had gepubliceerd van president Erdogans AK-partij.

De Turkse Onderwijsbond heeft alle Turkse universitair docenten tot nader order verboden om naar het buitenland te reizen.

Duitsland is tegen noodtoestand

Eerder op de dag nam Duitsland afstand van de Turkse maatregel. Volgens de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier moet Turkije er alles aan doen om de noodtoestand zo kort mogelijk te laten duren. De minister waarschuwde donderdag in een verklaring dat 'verscheuring en verzwakking' van Turkije op de loer liggen.

Erdogan had woensdagavond op voorhand gezegd dat Europese landen geen recht hebben om het uitroepen van de noodtoestand te bekritiseren. Steinmeier trekt zich daar dus niets van aan. 'Alleen bewijsbare betrokkenheid bij illegale daden, niet een vermoede politieke voorkeur, zouden tot actie van de overheid moeten leiden', aldus de Duitse minister.

De noodtoestand in Turkije geeft de regering drie maanden lang verregaande bevoegdheden. Zo kunnen de persvrijheid en de vrijheid van vergadering worden beperkt of helemaal buiten werking worden gesteld.

In Ankara kwam woensdagmiddag voor het eerst sinds de couppoging van vorige week vrijdag de Nationale Veiligheidsraad bijeen. Daarin zitten, naast de president, enkele ministers en hoge militairen. Na afloop zei Erdogan onder meer dat hij zal functioneren als president én als opperbevelhebber van het leger om op die manier 'het virus' uit de militaire rangen te verwijderen. Hij heeft ook al zuiveringen uitgevoerd binnen het onderwijsapparaat, de politie en justitie.

Eerder noemde Erdogan de couppoging al 'een godsgeschenk'. De autoriteiten openden direct de jacht op aanhangers van de naar Amerika uitgeweken islamitische geleerde Fethullah Gülen, volgens de president de aanstichter van de legeractie.

De Turken willen dat de Verenigde Staten Gülen uitleveren. Maar Erdogan zal het besluit daarover nadrukkelijk niet koppelen aan het gebruik door de Amerikaanse luchtmacht van de basis Incirlik, zei hij woensdag in een interview met Al Jazeera. 'We zijn strategische partners', aldus de president over zijn land en de VS. 'Het gaat niet om gevoelens, maar om belangen.'

In de afgelopen dagen hebben Turkse autoriteiten al meer dan 10 duizend mensen opgepakt die betrokken zouden zijn bij de coup. Donderdag werden nog eens 32 rechters vastgezet. Bijna 60 duizend ambtenaren zijn op non-actief gezet. Volgens premier Simsek zullen de Turkse instituties niet onder de arrestaties lijden, omdat het land miljoenen ambtenaren heeft, onder wie een miljoen leraren.

De acht militairen die met een helikopter naar Griekenland vluchtte, zijn veroordeeld tot drie maanden voorwaardelijk wegens illegaal binnenkomen van het land. Zij worden nog vastgehouden in afwachting van hun asielprocedure. De Turken hebben om uitlevering gevraagd.

Een straatverkoper toont zijn assortiment aan vlaggen die uiting geven aan support voor president Erdogan. Beeld ap
Steinmeier, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken. Beeld reuters

Oostenrijk vraagt opheldering

In meerdere landen, ook in Nederland, gingen Erdogan-aanhangers afgelopen dagen de straat op om tegen de couppoging te protesteren. Ook in Oostenrijk lieten duizenden supporters van de Turkse president hun stem horen. De Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken, Sebastian Kurz, heeft in een reactie hierop de Turkse ambassadeur ontboden. Hij wil weten of Ankara de Oostenrijkers heeft aangemoedigd de straat op te gaan om steun te betuigen aan Erdogan.

'We willen helderheid over welke kant Turkije opgaat', aldus Kurz donderdag in een radio-uitzending van de ORF. 'Ten tweede hebben we bewijs dat de pro-Erdogandemonstraties in Wenen op direct verzoek uit Turkije zijn gehouden, en dat kan natuurlijk niet. Daar willen we met klem tegen protesteren.'

Aanhangers van Erdogan betuigen hun steun aan de regering op een plein in Ankara. Beeld afp

Noodtoestand: deze maatregelen kunnen genomen worden

- Instelling avondklok
- Verbod op personen- en vrachtvervoer op bepaalde tijden of in bepaalde gebieden
- Toestemming voor veiligheidsdiensten personen te fouilleren, voertuigen en huizen te doorzoeken en bewijsmateriaal in beslag te nemen
- Afsluiting bepaalde contreien en evacuatie
- Controle van verkeer te land, ter zee en in de lucht
- Verschijningsverbod kranten, tijdschriften en boeken; toestemming nodig voor publicatie
- Controle op alle radio- en tv-uitzendingen, verspreiding van tekst, beeld en geluid en zo nodig beperking of verbod

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.