Erdogan paait het Turkse leger

Onder druk van een corruptieschandaal en een machtsstrijd met een moslimgeestelijke lijkt de Turkse premier Erdogan toenadering te zoeken tot zijn oude vijand, de strijdkrachten.

ISTANBUL - De Turkse premier Erdogan stemt in met een herziening van twee grote, omstreden rechtszaken waarin honderden hoge militairen zijn veroordeeld voor het beramen van coups. Erdogan maakt hiermee een politieke U-bocht. Tot nu toe prees de premier de veroordelingen als een belangrijke stap in de 'democratisering' van Turkije.


De Turkse strijdkrachten verzochten vorige week om een herziening van de geruchtmakende Moker- en Ergenekon-strafzaken. Volgens de militairen hebben politiemensen, aanklagers en rechters 'pleidooien van advocaten genegeerd en bewijs gemanipuleerd.'


Erdogan heeft minister Bekir Bozdag van Justitie opdracht gegeven er werk van te maken. 'Als er een wettelijke grond voor is te vinden, hebben wij geen probleem met een herziening van de rechtszaken', zegt de premier.


Honderden officieren en anderen werden in 2012 en 2013 in de Moker- en Ergenekon-processen veroordeeld voor het beramen van staatsgrepen. Er zijn serieuze aanwijzingen dat veel bewijs in deze zaken vervalst is. De militairen beschuldigen aanhangers binnen justitie van de machtige moslimgeestelijke Fethullah Gülen er van achter die zaken te zitten. Erdogan had hier tot nu toe nooit oren naar. Hij zag in Gülen vooral een nuttige bondgenoot en prees de strafzaken tegen de militairen en hun medeverdachten als een manier om de rol van het leger in de politiek terug te dringen.


Maar nu de strijdkrachten min of meer bedwongen lijken, ligt de premier steeds heviger overhoop met zijn vroegere bondgenoot Gülen. Zo wordt Erdogans gematigd islamistische regering de laatste weken geteisterd door een corruptieschandaal waarin zeker twintig mensen vastzitten, onder wie de zoons van twee ex-ministers. De premier beschuldigt volgelingen van Gülen binnen politie en justitie ervan achter het corruptie-onderzoek te zitten. Hij liet honderden politiemensen overplaatsen en haalde een aanklager van het corruptiedossier. Erdogan hekelt de Gülen-sympathisanten als 'een bende gehuld in een mantel van vroomheid.'


In Turkije wordt gespeculeerd dat Erdogan instemt met herziening van de coupprocessen omdat hij, op zoek naar steun tegen Gülen en om zich de corruptiezaken van het lijf te houden, toenadering zoekt tot het leger. Als dit klopt, zou dat een aardverschuiving zijn in de Turkse politiek.


De Turkse militairen beschouwen zichzelf van oudsher als beschermers van de seculiere republiek en van het gedachtengoed van vader des vaderlands Mustafa Kemal Atatürk. Als burgerpolitici een 'te islamitische' koers varen, of zich in de ogen van de generaals onverantwoordelijk gedragen, grijpen ze in. De militairen hebben in ruim een halve eeuw vier keer een regering afgezet. De laatste keer was in 1997, toen de generaals de regering van de islamistische premier Necmettin Erbakan, de politieke leermeester van Erdogan, dwongen tot aftreden.


Erdogan voerde de afgelopen tien jaar, met steun van Gülen en diens volgelingen, juist ingrijpende hervormingen door die politieke rol van de strijdkrachten moesten verminderen.


Of de herziening van de coupprocessen er daadwerkelijk komt, moet worden afgewacht. Erdogans instemming kan ook een onderhandelingstactiek zijn in het conflict met Gülen. Afgelopen weekend werd bekend dat Gülen twee weken geleden een brief aan de Turkse president Abdullah Gül heeft gestuurd, waarin hij een verzoening aanbiedt. De bejaarde Gülen woont in ballingschap in Amerika. Zijn aanhangers runnen in Turkije een wijdvertakt netwerk van scholen, bedrijven en media.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.