Erdogan op de pijnbank in Brussel

De Turkse premier krijgt vandaag in Brussel naar verwachting kritische vragen over zijn autocratische neigingen en zijn inmenging in een groot corruptie-onderzoek.

ISTANBUL - De Turkse premier Erdogan brengt vandaag voor het eerst in jaren een bezoek aan Brussel voor gesprekken met leiders van de Europese Unie. Hij staat voor een lastige taak.

Erdogan hoopt de EU-leiders ervan te overtuigen dat zijn grootscheepse inmenging de laatste weken in het justitie-apparaat in Turkije niet bedoeld is om een corruptie-onderzoek rond zijn gematigd islamistische regering te blokkeren. De Turkse premier wil uitleggen dat de massale overplaatsing van politiemensen, aanklagers en andere overheidsfunctionarissen nodig is om een 'smerig complot' van zijn politieke tegenstrever, een machtige moslimprediker, af te weren. Maar Erdogan zal in Brussel naar verwachting worden geconfronteerd met kritische vragen.

Eurocommissaris Füle (Uitbreiding) waarschuwde al dat Erdogan een 'transparant en onpartijdig' onderzoek moet toestaan naar het schandaal rond zijn regering. En CDA-europarlementariër Ria Oomen, Turkije-rapporteur van het Europees Parlement, sprak onlangs haar afschuw uit over het gebrek aan neutraliteit van de Turkse justitie. 'Wat er nu gebeurt, stinkt aan alle kanten.'

Erdogan zelf nam afgelopen week alvast een voorschot op de verwachte kritiek toen hij in een speech stelde dat wetgeving die hem meer greep geeft op de rechterlijke macht niet in strijd is met EU-regels. 'We laten ons niet door dat soort verhalen bedonderen', bulderde hij. 'We kunnen zelf lezen en schrijven.'

De premier is in Turkije verwikkeld in een machtsstrijd met de moslimgeestelijke Fethullah Gülen. De geestelijke woont in zelfverkozen ballingschap in Amerika, maar heeft veel invloed in Turkije. Aanhangers van Erdogan en Gülen luisteren elkaar op grote schaal af, misbruiken politie en inlichtingendienst om elkaar het leven zuur te maken en belasteren elkaar in bevriende media.

Tegelijkertijd ligt de premier onder vuur door een groot corruptieschandaal, dat al de kop heeft gekost aan vier ministers, onder wie de vorige minister van Europese Zaken; 24 mensen met nauwe banden met Erdogans regering, onder wie de zoons van twee opgestapte ministers, zitten vast.

Het pijnlijkst voor Erdogan is dat ook zijn zoon Bilal door politierechercheurs wordt verdacht van corruptie. Bilal Erdogan zit in het bestuur van een stichting die huisvesting bouwt en runt voor vrouwelijke studenten. De Turkse oppositieleider Kemal Kiliçdaroglu noemt die stichting 'een centrum van corruptie'. 'Als je een aanbesteding wint met corruptie, moet je doneren aan die stichting. Zo werkt het.'

Volgens delen van het politiedossier, die uitlekten naar Turkse media, zou Erdogans zoon Bilal ook zaken hebben gedaan met een Saudische zakenman genaamd Yasin al-Qadi, die er door Amerika van wordt verdacht een financier te zijn van Al Qaida. In ruil voor steekpeningen zou de zoon van de premier hebben geprobeerd al-Qadi en een andere Saudiër land van de overheid ter waarde van 700 miljoen euro te laten kopen voor de helft van de prijs.

'Ik ken al-Qadi', reageert premier Erdogan. 'Ik vertrouw hem zoals ik mezelf vertrouw.' De aantijgingen tegen zijn zoon doet hij af als laster. 'Als een van mijn kinderen betrokken is bij corruptie, zal ik dat kind verstoten.'

Erdogan beschuldigt zijn politieke rivaal, de moslimgeestelijke Gülen, ervan achter het onderzoek te zitten. De premier heeft de laatste weken tientallen aanklagers en honderden politiemensen laten overplaatsen, omdat hij hun ervan verdenkt Gülen-aanhangers te zijn. Erdogan heeft zo een mogelijke arrestatie van zijn zoon Bilal voorkomen en het corruptie-onderzoek afgestopt. Een rechercheur die het zou wagen er weer werk van te maken, weet dat hij meteen uit zijn functie wordt ontheven.

Tegelijk probeert de premier met nieuwe wetgeving zijn greep op de Turkse rechterlijke macht te vergroten. Ook verscherpt hij het toezicht op het internet. 'De haast waarmee de regering nu probeert internet en sociale media het zwijgen op te leggen, laat zien dat er paniek heerst', zegt een oppositieparlementariër. 'De regering wil het corruptie-onderzoek toedekken.'

Erdogan heeft met zijn islamitisch georiënteerde regeringspartij AKP drie parlementsverkiezingen achtereen gewonnen met een steeds groter percentage van de stemmen. En ondanks het schandaal geniet hij nog steeds veel steun. De premier beschuldigt Amerika en Israël - twee veelgebruikte zondebokken in Turkije - ervan stiekem samen te spannen met zijn rivaal Gülen. Hij dreigde zelfs even met uitzetting van de Amerikaanse ambassadeur. 'Jihadstrijder Erdogan! Jihadstrijder Erdogan!' scanderen zijn aanhangers op bijeenkomsten.

De ontwikkelingen zijn pijnlijk voor de Europese Unie, want Turkije onderhandelt sinds 2005 over toetreding tot de EU. Het land krijgt jaarlijks een kleine miljard euro van Brussel om zich voor te bereiden op het lidmaatschap. Maar de onderhandelingen zitten al enkele jaren in het slop.

Erdogan gaat vandaag in Brussel praten met onder anderen Europese Commissie-voorzitter Barroso, EU-president Van Rompuy en Europees Parlementsvoorzitter Schulz. Als zij met kritiek komen, zal de Turkse premier naar verwachting niet over zich heen laten lopen. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Davutoglu waarschuwde zondag alvast dat de EU Turkije 'niet moet discrimineren.' Maar de minister, die Erdogan vandaag op zijn bezoek vergezelt, deed ook zijn best om potentiële spanningen weg te nemen. 'Wij zijn bereid overal over te praten. Als er iets is dat in strijd is met maatstaven van de EU, zullen we daar naar luisteren.'

Politieke instabiliteit bedreigt Turkse economie

Terwijl Erdogan vandaag probeert EU-leiders voor zich te winnen, vliegt de Turkse minister Simsek van Financiën deze week naar Londen en New York, om investeerders gerust te stellen. Door het corruptieschandaal en de machtsstrijd met geestelijke Gülen groeit de laatste tijd de onzekerheid over de Turkse economie. Die onzekerheid wordt verergerd door de afbouw van de zogenoemde monetaire verruiming in Amerika. Sinds de crisis hebben de Amerikaanse centrale banken miljarden dollars in eigen land gepompt om de koopkracht op peil te houden en het investeringsklimaat te bevorderen. Veel geld verdween naar opkomende landen als Turkije, waar hogere rendementen werden behaald. Nu Amerika de geldpers minder hard laat draaien, stromen de miljarden terug naar de Verenigde Staten. Dit zet druk op de valuta van opkomende landen, vooral als zij kampen met een groot handelstekort, zoals Turkije. De Turkse aandelenbeurs en de koers van de Turkse lire lopen de laatste tijd zware klappen op. Turkse bedrijven zijn meer kwijt aan aflossingen op leningen in dollars en euro's. Ook stijgt de prijs van geïmporteerde goederen, wat de inflatie opstuwt.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden