Opinie

'Erdogan heeft door zijn Ottomaanse dromen nul vrienden over'

De Turkse premier Erdogan heeft zich door zijn emoties en dromen laten meeslepen, meent schrijfster Betsy Udink. De Turkse regering schreeuwt het hardst van allemaal om militaire actie tegen het Syrische regime, maar de Turkse bevolking heeft daar helemaal geen zin in. Onderwijl valt Syrië langs de Turkse grens uiteen in verschillende Salafistische staatjes.

De Turkse premier Erdogan. Beeld ANP
De Turkse premier Erdogan.Beeld ANP

Turkije heeft het hardst van allemaal geschreeuwd om internationale militaire actie tegen het regime van Bashar al-Assad. De regering van Erdogan heeft gezworen deel te nemen aan elke militaire actie tegen het Syrische regime. Minister Davutoglu van Buitenlandse Zaken toonde zich duidelijk teleurgesteld met het Russische voorstel de Syrische chemische wapens onder internationale controle te stellen. Het voorstel, zei hij, 'geeft het regime van Assad groen licht voor nog meer massaslachtingen'.

In de ogen van de Turkse regering traineert het voorstel een oplossing van de Syrische burgeroorlog. 'Het Russische voorstel mag de vastbeslotenheid van de internationale gemeenschap niet doen verslappen om het regime de prijs te laten betalen voor de chemische aanvallen op zijn eigen burgers.'

Turkije heeft de afgelopen dagen de troepen aan de grens met Syrië versterkt. Dat was een antwoord op de dreiging van het regime in Damascus niet alleen Israël, maar ook Turkije te straffen als Amerika met raketten Syrië gaat beschieten.

Karkamis
Maar hier in Karkamis, pal op de Turks-Syrische grens, is er van die militaire activiteiten weinig te merken. De boeren hebben net hun oogst van paprika's en aubergines binnengehaald. Vandaag rusten ze uit op het dorpsplein in afwachting van het binnenhalen van de rijpe Aleppo-nootjes (pistachio's). Ze leggen een kaartje, slaan met de triktrakstenen op de houten doos, roken een sigaret en slurpen hun thee.

Het groepje van twintig Syrische Koerden dat op een muurtje zit te wachten tot de ijzeren grenspoort opengaat, heeft geen geld voor thee. Aan de andere kant van de poort wappert de groen-wit-zwarte vlag van het Vrije Syrië. Daar ligt Jarablous dat in handen is van de Islamitische Staat van Irak en Syrië, een extremistische islamitische beweging die de plaatselijke bevolking terroriseert.

Karkamis is vanwege zijn ligging millennialang van strategische belang geweest. Al 9.000 jaar voor onze jaartelling was Karkamis bewoond. Bij Karkamis is het relatief eenvoudig de Eufraat over te steken, de rivier waarachter het echte Nabije Oosten begint en die Turkije in Oost en West verdeelt.

Karkamis is een interessante uitkijkpost voor Turkse inlichtingendiensten om extremistisch-islamitische organisaties als Jabhat al-Nusra en de ISIS in de gaten te houden en een eventueel verder westwaarts oprukken van Syrisch-Koerdische nationalisten. Dat wordt nu gedaan door Turkse drones die vanaf de luchtmachtbasis in Diyabarkir vertrekken.

Assad uit Damascus bombarderen
Vóór het Russische voorstel liet Ankara Washington weten dat alleen represailles tegen het Syrische regime niet voldoende zijn. Erdogan wil Assad uit Damascus bombarderen. De Amerikanen zeggen dat ze dat juist niet willen: geen regime change. Zoiets moet volgens hen vanzelf gaan en door de oppositie worden geleid. 'Een beperkte en tijdelijke aanval op Syrië zal ons niet tevreden stellen', zei Erdogan vorige week. 'Je kunt niet een dag of twee bombarderen en dan weer naar huis gaan. De bombardementen moeten het regime dwingen de strijd op te geven.'

De consequenties van Erdogans harde taal kunnen ernstig zijn, want om het regime te verdrijven zijn troepen op de grond nodig. Maar of hij die stap werkelijk zal zetten, is de vraag. Turkije had ook zonder een resolutie van de VN een gezamenlijke militaire aanval op Damascus gewild.

Het Turkse parlement is niet om zijn mening gevraagd. Erdogan hoeft dat volgens de Turkse regels niet te doen, en gezien zijn autoritaire karakter valt van hem niet te verwachten dat hij dat, net als Obama, toch doet.

De Turkse bevolking heeft helemaal geen zin in een oorlog met Syrië: 72 procent is tegen militaire inmenging in Syrië. Ook een groot deel van de mensen die op Erdogans AKP hebben gestemd, is tegen ingrijpen. De oppositie heeft demonstraties aangekondigd als Erdogan toch zijn zin doordrijft. Als de politie dan weer even bruut optreedt alsin juni, wacht Turkije een hete herfst.

De Syrische president Assad met de Russische president Poetin in 2006. Beeld ap
De Syrische president Assad met de Russische president Poetin in 2006.Beeld ap

Nul vrienden
De activistische buitenlandse politiek van Erdogan valt niet goed in Turkije noch in de regio. Bij zijn aantreden maakte minister Davutoglu van Buitenlandse Zaken een nieuwe politiek bekend van 'nul problemen met de buren'. Maar Erdogan en zijn islamitische partij hebben zich laten leiden door emoties en dromen van herstel van de oude grandeur van het Ottomaanse Rijk met als gevolg dat Turkije nu in plaats van nul problemen nul vrienden heeft.

Het afzetten van de gelijkgestemde Egyptische president Morsi heeft Erdogan zo aangegrepen dat het lijkt alsof het hemzelf is overkomen. Hij heeft er zijn goede relaties met Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten mee op het spel gezet. Die twee landen steunden de coup in Egypte en gaven het land miljarden euro's aan hulp. Erdogan daarentegen ging vreselijk tekeer tegen de nieuwe machthebbers en hun supporters uit de Golf. De Emiraten hebben inmiddels de 12 miljard teruggetrokken die ze zouden steken in een energieproject in Turkije. Dit zou een gevolg zijn van Erdogans activistische buitenlandse politiek. Erdogan ziet dat anders: 'Turkije dat dapper een coup een coup noemt, en een slachting een slachting, heeft de wereld een lesje geleerd in democratie en menselijkheid.'

Turkije wordt geprezen om zijn voorbeeldige hulp aan Syrische vluchtelingen: de kampen zijn schoon en veilig, er is medische zorg, voedzaam eten, onderwijs voor de kinderen, douches en wasmachines. Turkije steunt de oppositie onder meer ook met het ter beschikking stellen van kantoorgebouwen in zuidelijke steden. De wapens die de opstandelingen van Qatar, Saoedi-Arabië en de Emiraten krijgen, worden via Turkije aangevoerd. En Syriërs uit de bevrijde gebieden reizen via zuid-Turkije naar de rest van de wereld. Elke keer als ik uit Gaziantep terugvlieg naar Istanbul is zeker eenderde van de passagiers Syriër. Officieel zijn er nu meer dan een half miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije. Niet iedereen leeft in een kamp, de meesten wonen in hotels, pensions en appartementen verspreid over het land.

Wat er ook gebeurt - een aanval van de VS of het onder internationale controle stellen van chemische wapens - Syrië zal niet meer de eenheidsstaat van vóór de opstand worden. Turkije heeft aan zijn zuidgrens nu al salafistische staatjes, te vergelijken met Talibanistans, en een nieuwe Koerdische entiteit, West-Koerdistan, Rojavaye Kurdistane genoemd. Dit grenst aan het vrijwel onafhankelijke Zuid-Koerdistan in Noord-Irak en aan de Koerdische gebieden in Turkije. Met alle gevaar voor de eenheid van Turkije. Nog in 2011 was de grens met Syrië de langste grens van Turkije. Nu is dat de grens met Zuid- en West-Koerdistan.

Lome zomerdag
Op het dorpsplein van Karkamis heerst de loomheid van een hete zomerdag. Niemand lijkt zich druk te maken over wat er een paar meter verderop gebeurt, ook niet over Turkse deelname aan een strafexpeditie. De mannen drinken hun thee en roken een sigaret, welverdiend, na het oogsten in de bloedhete zon van de groenten waarvan wij en zij ook ratatouille maken. Hun vrouwen en dochters werken wel door. Die zitten op de binnenplaatsen van de huizen op de grond de bergen paprika's te ontdoen van de pitjes om ze vervolgens aan een draad te rijgen en in de zon en de wind te laten drogen.

Amerikaanse toeristen is ernstig ontraden zich in het zuiden van Turkije op te houden. Specifiek is hen gezegd steden als Antakia en Gaziantep te verlaten. Maar in die laatste stad, 127 km van Aleppo en 60 km van de grens, trok de daar verzamelde rest van de wereld zich, zelfs na die waarschuwing, niets aan van het advies. Er waren duizenden buitenlanders in de stad voor een internationale schoenenbeurs, voor een tapijtenbeurs, en voor een congres van cardiologen. In Gaziantep was geen hotelkamer te krijgen.

Betsy Udink is schrijfster. In 2010 verscheen In Koerdische Kringen (uitgeverij Augustus).

Jongens spelen voetbal in Gaziantep. Beeld ANP
Jongens spelen voetbal in Gaziantep.Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden