ANALYSE

Erdogan dreigt met zijn 'atoomwapen': opengooien grens met Griekenland

Vrijdag dreigde de Turkse president Erdogan de Europese Unie met zijn 'atoomwapen': het opengooien van de grenzen zodat Griekenland opnieuw overspoeld wordt door migranten.

Migranten komen aan op het Griekse eiland Lesbos, eerder in 2016.Beeld ap

Het was Erdogans reactie op de niet-bindende resolutie van het Europees Parlement om de onderhandelingen over het Turkse EU-lidmaatschap te bevriezen. Stevenen Ankara en Brussel na een dramatische zomer (2015: bijna 1 miljoen migranten staken de Egeïsche Zee over) nu af op een catastrofale winter?

Het is niet de eerste keer dat Erdogan zinspeelt op het openen van de grenzen om de EU te les te lezen. Het dreigement viel onlangs ook te horen vanwege de aanhoudende weigering van de Unie om de visumplicht voor Turken af te schaffen. Het is evenmin de eerste keer dat het parlement, de Europese Commissie of de lidstaten Turkije bekritiseren. Het rapport dat de Commissie vorige maand over Turkije presenteerde, was scherper dan ooit. De politieke zuiveringen die Erdogan doorvoert na de mislukte staatsgreep, lieten geen ander oordeel toe.

Beide partijen zitten in een ongemakkelijke positie. Hoe harder Erdogan in eigen land tekeer gaat, hoe minder behoefte hij heeft aan misbaar en kritiek van zijn buren. De EU zit evenmin te wachten op een knallende ruzie met de Turken: vanwege de Turkse rol in Syrië, zijn NAVO-lidmaatschap en de vluchtelingendeal van dit voorjaar, die de vluchtelingenstroom naar Griekenland effectief heeft ingedamd. Premier Rutte, president Hollande en bondskanselier Merkel houden dat akkoord graag in stand tijdens hun verkiezingsjaar.

Brusselse diplomaten gaan er vooralsnog vanuit dat het gezond verstand en de wederzijdse belangen zullen zegevieren. Dat de toonhoogte van de oorlogsverklaringen wordt teruggebracht tot vergadervolume. Want wie heeft er baat bij een totale breuk?

Natuurlijk kan Erdogan zich dan thuis opwerpen als de man die de EU trotseert. Maar voor zijn positie in Turkije heeft hij dat niet nodig en de prijs is hoog. Gooit Erdogan de grenzen open dan krijgt hij vooral ook heel veel migranten erbij in eigen land waarvan het nog maar de vraag is of die allemaal naar Griekenland kunnen en willen doorreizen. De situatie op de Griekse eilanden is allesbehalve ideaal voor migranten en de grenzen met de rest van de EU (inclusief de Balkanroute) zitten potdicht.

De Turkse president Erdogan.Beeld afp

Politieke schoonmaak

Verder verliest Erdogan met zo'n drastische stap ruim 5 miljard euro, het nog resterende deel van de 6 miljard euro die de EU heeft toegezegd voor de opvang van miljoenen vluchtelingen in Turkije. Hij veegt ook eigenhandig de kans op visumvrij reizen (een grote wens van de Turkse bevolking) van tafel en het perspectief op het EU-lidmaatschap. Dat zal investeerders afschrikken en de handel tussen de EU en Turkije belemmeren op een moment dat de economische groei in Turkije toch al verdampt en daarmee het enthousiasme voor Erdogans grote politieke schoonmaak.

De EU heeft evenmin veel te winnen bij het verbreken van de banden met Turkije. Natuurlijk, met het bevriezen van de toetredingsonderhandelingen toont de Unie dat ze de mensenrechten en democratie hoog in het vaandel heeft maar tegelijk verspeelt ze haar invloed op Turkije. En het einde van het vluchtelingenakkoord zal tot meer vluchtelingen in Griekenland leiden, met nog meer ellende in overvolle opvangcentra als resultaat.

De Europese regeringsleiders zullen de resolutie van het Europees Parlement naar verwachting even beleefd als beslist terzijde schuiven als ze medio december in Brussel de migratieproblemen bespreken. De belangen dwingen tot een bestendiging van de ongemakkelijke status quo.

Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden