Erdogan belooft het volk de wereld

KAYSERI - De zon brandt fel deze middag in de Turkse provinciestad Kayseri. Maar de aanhangers van de regeringspartij AKP laten zich daardoor niet weerhouden. Met meer dan honderdduizend mensen zijn ze naar het centrale stadsplein gekomen om AKP-leider en premier Recep Tayyip Erdogan in levende lijve te zien. Velen dragen oranje partijpetjes.


Als de premier op het podium verschijnt, explodeert de menigte. 'Turkije is trots op je! Turkije is trots op je!' klinkt het uit duizenden kelen.


Erdogan hamert in zijn speech op de economische vooruitgang die Turkije onder zijn leiding maakt. 'Als de stabiliteit voortduurt, blijft Turkije groeien', dondert hij. Hij belooft verdere verbetering van de zorg en het onderwijs. Zwaaiend met een tabletcomputer: 'Als Hans en Helga zo'n ding hebben, waarom zouden Mehmet en Ayse er dan niet een hebben? Wij zullen alle scholieren een tabletcomputer geven.'


Turkije kiest zondag 12 juni een parlement. De Partij voor Gerechtigheid en Ontwikkeling (AKP) van Erdogan stevent opnieuw af op een grote overwinning. De conservatieve, islamitisch georiënteerde partij is sinds 2002 aan de macht en domineert sindsdien de politiek. Volgens de peilingen zal de AKP tussen de 45 en 50 procent van de stemmen krijgen - ongeveer net zo veel als de vorige keer, en genoeg voor een ruime meerderheid in het parlement.


Erdogan en de zijnen hebben de afgelopen jaren resultaten geboekt. Ze hebben de invloed van het leger op de politiek met succes teruggedrongen. Ook hebben ze de overheidsfinanciën op orde gebracht. De Turkse lire is gestabiliseerd en een vrije-marktbeleid heeft bijgedragen aan stevige economische groei. Het bruto binnenlands product groeide in 2010 met 8 procent.


'Ze hebben het volk hoop gegeven', zegt de politicoloog Soli Özel van de Kadir Has Universiteit in Istanbul. 'Gewone Turken hebben het gevoel gekregen dat hun leven beter kan worden.'


De AKP'ers geven bovendien een stem aan de massa conservatieve moslims in Turkije, die gedurende een groot deel van de twintigste eeuw is gediscrimineerd door een bureaucratische elite. 'Ze hebben er voor gezorgd dat meisjes zoals ik, die een hoofddoek dragen, naar de universiteit kunnen', zegt Fatma Taspinar, een 21-jarige vrouw met sproeten en een blauwe hoofddoek om.


Kayseri, waar Erdogan deze middag spreekt, is een typisch AKP-bolwerk. De stad in het hart van Turkije was vroeger een ingeslapen provincieplaats, met een economie gebaseerd op landbouw en handel, en een conservatief-islamitische bevolking. Vroom zijn de inwoners nog steeds. De overgrote meerderheid van de vrouwen draagt een hoofddoek, veel bedrijven hebben een gebedsruimte, en de meeste restaurants schenken geen alcohol. Maar Kayseri is de laatste decennia ook uitgegroeid tot een belangrijk industriecentrum, dat exporteert naar de hele wereld. De inwoners eisen nu, via de AKP, meer rechten op. 'Erdogan moet er voor zorgen dat gehoofddoekte vrouwen ook bij de overheid kunnen werken', zegt studente Taspinar.


De groeiende dominantie van de AKP baart sommigen grote zorgen. Oppositiepolitici verdenken de partij van een 'verborgen agenda'. De AKP zou op termijn de sharia, het islamitisch recht, willen invoeren.


Er zijn ook aanwijzingen voor groeiende corruptie binnen de partij. Familieleden en vrienden van Erdogan zijn de laatste tijd opvallend rijk geworden.


De premier en zijn ministers vertonen bovendien in toenemende mate autocratische neigingen. AKP-aanhangers misbruiken het justitie-apparaat om tegenstanders het leven zuur te maken. Tientallen kritische journalisten zitten in de cel. De regering heeft plannen om het internet strikter te censureren. En AKP'ers praten steeds vaker over de noodzaak van een nieuwe grondwet, waarin de belangrijkste uitvoerende macht bij de president zou komen te liggen, in plaats van bij de premier. Erdogan zou in dat nieuwe systeem president moeten worden.


'Het is te hopen dat het ze niet lukt dat presidentieel systeem te introduceren', zegt Soli Özel. 'Het parlement is al heel zwak. Ons systeem bevat weinig checks and balances. Als Erdogan dat presidentieel systeem voor elkaar krijgt, met zichzelf als president, wordt het heel autocratisch.'


Maar deze warme zomermiddag op het plein in Kayeri maakt niemand zich druk over dat soort dingen. Erdogan drijft in zijn toespraak de spot met de belangrijkste oppositieleider Kemal Kilicdaroglu. Erdogan kondigt, zoals hij ook in andere steden heeft gedaan, grote infrastructuurprojecten aan. Zo belooft hij dat de treinverbinding tussen Kayseri en de hoofdstad Ankara zal worden verdubbeld, van een enkel spoor naar twee sporen. 'We investeren een miljard.' Het publiek juicht.


'We houden van onze premier omdat hij eerlijker is dan andere politici', zegt Kadriye Kisa. De 33-jarige lerares heeft een oranje AKP-petje op haar hoofddoek, en staat samen met haar man en kinderen in de menigte op het plein. Erdogan heeft Turkse stellen in het verleden, tot verbijstering van sommigen, opgeroepen minstens drie kinderen te verwekken. Maar Kisa heeft geen enkele moeite met dergelijke uitlatingen. Ze ziet er juist een bevestiging in dat Erdogan is zoals zij. Grinnikend gebaart ze naar haar eigen kinderen. 'Eén, twee, drie', telt ze demonstratief. 'Precies zoals onze premier het wil.'


Seksvideo's overschaduwen verkiezingsstrijd

De verkiezingsstrijd in Turkije wordt overschaduwd door een reeks seksvideo's op internet. Op de heimelijk opgenomen video's is te zien hoe politici van de ultranationalistische oppositiepartij MHP seks hebben met prostituees. De eerste clip werd anderhalve maand voor de verkiezingen op internet gezet. Tien MHP-kopstukken zijn afgetreden als gevolg van het schandaal.


Wie de opnamen heeft gemaakt, is onduidelijk. MHP-leider Devlet Bahceli heeft gesuggereerd dat de Gülen-beweging, een machtige islamitische broederschap, er achter zit. De Gülen-beweging steunt de regering. Maar de beweging en de regering ontkennen elke betrokkenheid.


Erdogans regeringspartij AKP kan wel flink profiteren van het schandaal. Want als de MHP onder de kiesdrempel van 10 procent duikt, worden de MHP-stemmen verdeeld over de andere partijen. Erdogans AKP zou op die manier tweederde van de parlementszetels kunnen verwerven. De partij zou dan op eigen houtje de grondwet kunnen wijzigen en een door haar gewenst presidentieel systeem kunnen invoeren, met Erdogan als president.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden