Erbij horen als vluchteling? Dat vereist engelengeduld

Hoe zet je als Syrische vluchteling je leven in Nederland op de rails? Vijf essentiële zaken op een rij, waarbij steeds geldt: geduld, geduld, geduld.

Asielzoekers arriveren bij het nieuw geopende azc in Zeist.Beeld anp

Wonen

Eerst eens zien waar je wordt gehuisvest

De gehate boterhammen met kaas, de verveling, de gammele opvangtenten zonder privacy: het leven blijft nog even stilstaan voor de Syrische vluchtelingen die na een lange en riskante reis asiel hebben aangevraagd in Nederland. Goddank is er soms een verzetje: wat eerste lessen Nederlands, vrijwilligerswerk bij Staatsbosbeheer, klusjes in de noodopvang.

Serieus zoeken naar studie of werk, sociale contacten aanknopen in Nederland, lid worden van een sportclub of schaakvereniging? Goed plan, maar het heeft pas echt zin als je eenmaal een verblijfsvergunning hebt gekregen. Tot die tijd vreet de onzekerheid aan je. Zo wilde een groep vluchtelingen maandag niet vertrekken uit een opvanglocatie in Vriezenveen. Ze hadden sinds september al op vijf plekken geslapen, zonder uitzicht op een meer permanente plek.

En dan nog is het wachten, na noodopvang en asielzoekerscentrum, in welke Nederlandse gemeente je wordt gehuisvest. Zelf kiezen is er niet bij.

Op zich hoeft de procedure voor een verblijfsvergunning niet lang te duren. Als je met documentatie kunt aantonen dat je een Syriër bent, is de beoordeling binnen acht tot veertien dagen rond. Wie eenmaal 'statushouder' (vergunninghouder) is, mag vanwege de oorlog in Syrië vijf jaar in Nederland blijven. Wel kan die periode worden verkort als de veiligheidssituatie in Syrië zou verbeteren.

Maar door de grote toestroom duurt het al snel vijf maanden tot je asielaanvraag wordt beoordeeld. Dan is het wachten op huisvesting buiten het asielzoekerscentrum. Gemeenten moeten eigenlijk binnen drie maanden een woning aanbieden, maar dat lukt vrijwel nooit.

Noodopvang in Apeldoorn. De sociale woningmarkt zit op slot, ook voor vluchtelingen.Beeld ANP

De sociale woningmarkt zit op slot en vluchtelingen hebben geen voorrang meer op andere woningzoekenden. Gemeenten zoeken onconventionele oplossingen van leegstaande kantoorpanden tot verzorgingshuizen, van tijdelijke woonunits tot zeecontainers. Zo wordt het voormalige ministerie van Sociale Zaken (bij het Haagse station Laan van NOI) tot 1 januari 2016 noodopvang voor maximaal zeshonderd vluchtelingen. Daarna wordt het verbouwd tot huisvesting voor vluchtelingen met een verblijfsvergunning.

De wekelijkse instroom van asielzoekers varieerde de afgelopen weken tussen de 2.400 en 4.200. Vorige week waren het er 2.200, liet staatssecretaris Dijkhoff (Veiligheid en Justitie) maandag weten. Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken) riep vorige week ook alle provincies op te zoeken naar grootschalige locaties voor noodopvang. Eigenlijk hadden ze maandag een lijst moeten inleveren, maar dat is nog niet gebeurd. 'We hebben de vraag uitgezet bij gemeenten, maar het moet zorgvuldig', aldus een woordvoerster van de provincie Gelderland maandag tegen persbureau ANP. 'Draagvlak is erg belangrijk.'

Nederlands leren

De taalcursus is voor eigen rekening

De vluchtelingen, vooral de jongeren, kunnen zich een heel eind redden met Engels. Maar als je in Nederland wil werken, zit er maar één ding op: Nederlands leren. Veel vrijwilligersorganisaties helpen. Zo koppelt 't Gilde in Alphen aan den Rijn vluchtelingen aan taalcoaches.

Vluchtelingen in de tijdelijke opvang in de Utrechtse Jaarbeurs kunnen naar een 'taalinloop' van de Stichting Taal Doet Meer. Je krijgt er geen compleet lesprogramma, maar een eerste kennismaking met het Nederlands. De Utrechtse bibliotheek stelt twee lokalen en computers ter beschikking. Voorlopig is er plek voor vijftig man per week.

Met wifi en een smartphone is ook vanalles mogelijk. Zo vertoont het aantal downloads van de taalapp DuoLingo (van Engels naar Nederlands) sinds deze zomer een piek. Heeft de gestegen populariteit te maken heeft met de komst van duizenden Syriërs? 'Het zou heel goed kunnen', zegt Annemiek Bots van VluchtelingenWerk Nederland. 'Het is een laagdrempelige manier om al in de noodopvang wat Nederlandse zinnetjes te leren.'

Taalles in Den Haag. Wie mag blijven, moet verplicht Nederlands leren.Beeld Najib Nafid

Als de verblijfsvergunning binnen is, is de vrijblijvendheid van de baan. Nederlands leren is vanaf dan verplicht. Dit wordt getoetst bij het inburgeringsexamen. Asielzoekers moeten zelf een cursus regelen - en betalen. Wel kun je voor de taallessen maximaal tienduizend euro lenen van DUO, het agentschap dat ook de leningen aan studenten verzorgt. Wie slaagt, hoeft de lening niet terug te betalen.

De overheid moet weer veel meer investeren in inburgering en taalcursussen, bepleitte Jaco Dagevos, bijzonder hoogleraar integratie en migratie, begin deze maand in de Volkskrant. 'Tot enkele jaren geleden hadden de gemeenten een actieve rol in de inburgering van nieuwkomers, nu moeten ze zelf uitzoeken welke cursussen zij gaan volgen om aan de inburgeringseisen te voldoen en moeten ze de cursussen zelf betalen.'

Dat nieuwe beleid doet een beroep op de eigen verantwoordelijkheid, maar het is volgens Dagevos de vraag of veel vluchtelingen zelf kunnen bepalen welke trainingen er zijn en welke meest geschikt zijn. 'Waarom niet weer de gemeenten inschakelen om nieuwkomers op pad te helpen?'

Studie

Die goede opleiding moet wel getoetst

Je kunt een goede opleiding hebben genoten in Syrië, maar wat is je papiertje waard in Nederland? Tot nu toe hebben driehonderd hogeropgeleide Syriërs in Nederland gevraagd om een 'waardebepaling' van hun Syrische diploma.

'Op grond van het aantal Syrische asielzoekers hadden we enkele duizenden aanvragen mogen verwachten', zegt Freddy Weima, bestuursvoorzitter van EP-Nuffic, de organisatie die bepaalt wat buitenlandse diploma's in Nederland waard zijn. Zo'n beoordeling is van belang voor vluchtelingen die in Nederland hun studie willen voortzetten, of die een academische graad hier erkend willen zien. Ook werkgevers willen weten wat ze in huis halen.

Dat zich nog maar zo weinig Syriërs tot EP-Nuffic hebben gewend, ligt volgens Weima niet aan stroperige procedures. 'Met de beoordeling van een buitenlands diploma is in de regel hooguit een maand gemoeid. We zijn toegerust voor de weging van tienduizenden diploma's per jaar. Wie ons geen documenten kan voorleggen, kan een toets maken die ons een indicatie geeft van het onderwijs dat hij in Syrië heeft genoten.'

Syrische jongeren in Scheerwolde. De Syriërs zijn relatief hoogopgeleid.Beeld Novum RegioFoto

Sommige onderwijsinstellingen zien een markt in de nieuwkomers. Zo begint de Hogeschool Utrecht in januari met een opleiding voor dertig vluchtelingen met een verblijfsvergunning. Ze krijgen een intensieve opleiding Nederlandse taal en ict. Na zes maanden kunnen ze instromen bij een van de bestaande informatica-opleidingen van de Hogeschool en een regulier Nederlands diploma behalen.

Van de Syrische vluchtelingen wordt geregeld gezegd dat ze relatief hoogopgeleid zijn. Woordvoerster Annemiek Bots van VluchtelingenWerk Nederland herkent dat beeld: 'Eenderde van de Syriërs in Nederland is hoogopgeleid, eenderde gemiddeld en eenderde laag. Dat is beter dan bij de groep Somaliërs. Zij komen uit een land waar al twintig jaar oorlog is. Somaliërs hebben veel minder opleiding en kansen gehad dan Syriërs.'

Inburgeren

Op de sportdag leer je mensen kennen

'Sport is een mooi vehikel voor de integratie van asielzoekers', aldus MartiniZorg. De Groningse zorgverlener heeft 22 vluchtelingen ondergebracht bij voetbalvereniging Mamio. Het vijfde van Mamio, dat nu bestaat uit voornamelijk Eritreeërs, kon zo instromen in de reguliere competitie. Nu nog wat extra trainen: zaterdag verloor het team met 6-4 van Oranje Nassau 5.

Voor vluchtelingen in de noodopvang zijn zulke mogelijkheden beperkt. Hun verblijfplaats is tijdelijk en dat maakt het lastig Nederlanders te ontmoeten. Van maatschappelijke integratie wordt bovendien pas echt werk gemaakt wanneer vluchtelingen een verblijfsvergunning hebben gekregen. En dan nog is veel van de hulp van VluchtelingenWerk en het COA gericht op de materiële integratie. Denk aan uitleg bij het invullen van het belastingformulier of een cursus omgaan met geld. Het COA geeft de training Kennis van de Nederlandse Samenleving, over bijvoorbeeld gezondheidszorg en verhuizen.

Wel worden in het hele land activiteiten georganiseerd. In Apeldoorn hielden twee scholen een sport- en speldag voor de gehele noodopvang; vrijwilligers van VluchtelingenWerk organiseren regelmatig kookprojecten; Leusden heeft een 'ontmoetingshuis' voor inwoners en nieuwkomers. Burgerinitiatief DelftseBuur in Nootdorp helpt statushouders 'sociaal integreren': de taal spreken, het dorp leren kennen, mensen ontmoeten.

Syrische vluchtelingen spelen een partijtje voetbal in de opvang in Oranje.Beeld Pim Ras Fotografie

Sinds vorig jaar worden nieuwkomers middels een participatiecontract aangesproken op hun 'rechten, plichten en de fundamentele waarden van de Nederlandse samenleving'. 'Juist nieuwkomers willen de normen en waarden kennen om te weten wat er van ze wordt verwacht', aldus minister Asscher. Het kabinet beslist binnenkort of het participatiecontract, dat in veertien gemeenten is getest, landelijk wordt ingevoerd.

Amsterdam kondigde vorige week aan de integratie al eerder bij de hand te nemen. De stad wil in de noodopvang al (informeel) onderwijs en dagprogramma's aanbieden. 'Een taal- en oriëntatieprogramma' moet nieuwkomers snel kennis laten maken met 'de Amsterdamse cultuur, waarden en samenleving'.

Maar het moet ook van twee kanten komen, zegt Annemiek Bots van VluchtelingenWerk. 'Integratie gaat beter als je in een welkome samenleving terechtkomt. Doe als Nederlander moeite om kennis te maken met nieuwkomers in je straat. Overigens hebben vluchtelingen met schoolgaande kinderen het vaak gemakkelijker. Die leggen sneller contact via de ouders van speelkameraadjes.'

Werken

Zelfs als ict'er moet je geduld hebben

Wie werkgevers met technische vacatures spreekt, krijgt haast de indruk dat alle vluchtelingen met een ict-achtergrond vandaag nog aan de slag kunnen. Neem bouwbedrijf Dura, dat met VluchtelingenWerk Nederland overlegt over het aannemen van tientallen gevluchte ingenieurs: 'Als jij alles achterlaat en een tocht maakt met veel risico's, dan ben je ontzettend gemotiveerd', zei bestuursvoorzitter Job Dura in Cobouw, het dagblad voor de bouwsector. 'Waarom zou je zo iemand geen kans geven?'

Of neem de NS, elk jaar op zoek naar 4.500 monteurs, machinisten en informatici: 'Wij komen graag in contact met deze mensen.' Eindhoven houdt een banenmarkt om werkloze asielzoekers en technische bedrijven aan elkaar te koppelen.

'Laten we de mensen bij binnenkomst screenen om te zien wat ze kunnen betekenen', opperde werkgeversvoorman Hans de Boer van VNO-NCW afgelopen weekend. 'De verwachting is dat een procent of 10 vrij snel aan het werk kan.' Hij klinkt minder somber dan minister Henk Kamp (Economische Zaken), een week geleden: 'Ik denk dat er heel veel moet gebeuren om ze erbij te betrekken en ze te laten integreren. Ik zie het nou niet als iets dat goed is voor de economie.'

Een monteur repareert een stationslift. De NS staat open voor asielzoekers.Beeld HH

De praktijk is weerbarstig. Slechts één op de drie vluchtelingen in Nederland van 15 tot 64 jaar heeft een betaalde baan. De taal is een obstakel, diploma's uit het land van herkomst worden lang niet altijd erkend, vluchtelingen hebben een klein netwerk terwijl veel Nederlanders juist via-via aan een baan komen, veel werkgevers zijn huiverig om asielzoekers aan te nemen.

Bovendien: direct aan de slag gaan is geen optie. Een vluchteling die nog wacht op de uitslag van zijn asielaanvraag, heeft een tewerkstellingsvergunning nodig van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Die wordt pas verstrekt als een aanvraag minstens zes maanden in behandeling is.

Zo lang wil Amsterdam niet wachten. De hoofdstad ziet kansen voor ondernemende asielzoekers. Wethouder Kajsa Ollongren (Economie): 'Het zou geweldig zijn als een vluchteling een start-up begint.' Minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken) laat via zijn voorlichter weten blij te zijn met de ideeën uit Amsterdam. Het ministerie studeert op manieren om 'hindernissen' weg te nemen voor vluchtelingen die snel de arbeidsmarkt op willen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden