'Er zitten veel risico's aan de gewone bevalling, het kind kan zuurstofgebrek krijgen bijvoorbeeld' Gemakzucht leidt tot keizersnede-'epidemie' in Brazilië

Meer dan een op de drie Braziliaanse baby's komt ter wereld per keizersnede. De ingreep is populair, zowel bij artsen, die niet bij nacht en ontij bevallingen hoeven te doen, als bij patiëntes....

INEKE HOLTWIJK

Van onze correspondente

Ineke Holtwijk

RIO/DUQUE DE CAXIAS

Toen het tweede kind van zanger Caetano Veloso en zijn vrouw Paula zich aankondigde, wilde het paar de net overleden componist en zanger Tom Jobim huldigen. De nieuwe telg zou niet alleen naar hem worden genoemd, maar moest als het even kon ook worden geboren op diens verjaardag. Die viel in de periode dat de baby was uitgerekend. Dus werd Tom Veloso op 25 januari, de verjaardag van zijn illustere naamgever, met een keizersnede 'gehaald'.

De keizersnede is populair in Brazilië. Er is geen land ter wereld waar zoveel baby's operatief ter wereld komen: meer dan een op drie. Dat is ruim twee keer zoveel als het maximum dat de Wereldgezondheidsorganisatie aanbeveelt. Ter vergelijking: West-Europa zit op ongeveer een op tien. Zelfs de Verenigde Staten, waar men graag en snel de dokter bestelt, zitten met een op de vier ruim onder de Braziliaanse score.

Vooral de Braziliaanse rijken houden van geboortes op vastgestelde datum. In privé-klinieken in Rio de Janeiro en Sao Paulo zijn vier op de vijf bevallingen keizersnedes. In sommige komen nauwelijks natuurlijke bevallingen meer voor. Neem de Jabour-kliniek in Rio. Tot medio vorig jaar kwam 94 procent van de baby's daar operatief ter wereld.

In de Braziliaanse media wordt gesproken over een 'epidemie waaraan geen virus of bacterie te pas is gekomen'. Angst voor pijn, slechte prenatale begeleiding, gebrek aan kennis over de risico's en medicalisering van de samenleving spelen een rol. Een operatie heeft meer status, zegt Diana Valladares, coördinator van het programma Vrouw en Gezondheid van de gemeente Rio. 'Brazilianen houden van pillen en dokteren. Vrouwen zien een keizersnede als iets goeds want ze hebben meer vertrouwen in de medische technologie dan in zichzelf'.

Onder het motto 'Natuurlijk is normaal' wil de Braziliaanse Federale Raad van de Medicijnen (CFM) een publiekscampagne beginnen tegen de overbodige keizersnedes. Enig voorwerk is al verricht in de tv-soap Por Amor, waarin onlangs twee baby's werden geboren. Op verzoek van de artsenvereniging liet de auteur de dokter in de soap uitleggen waarom een keizersnede alleen bij uitzondering plaatsheeft.

Het estafettestokje wordt binnenkort overgenomen door Braziliës first lady (drie normale bevallingen) in een spot voor artsen en de soapactrice Malu Mader. Mader, tijdelijk in ruste vanwege de (natuurlijke) bevalling van haar tweede koter, zal in een reclamespot moeders moeten overtuigen. Een sterke troef, meent de organisator van de campagne. 'Want zij kon zich financieel een keizersnede permitteren en koos toch voor een normale bevalling'.

De gemeente Rio doet sinds drie jaar onderzoek naar bevallingen op de operatietafel. Je komt van alles tegen, zegt Valladares. Er zijn zelfs vrouwen die een keizersnede wensen om dag en uur te laten overeenstemmen met de adviezen van hun astroloog. Het gros van de keizersnedes is echter gemakzucht van zowel vrouwen als artsen. 'Zo lopen hun afspraken voor dineetjes, feesten of een weekeinde buiten niet in het honderd'.

Vroedvrouw Stephanie Sapin Lignieres kan het uit eigen ervaring bevestigen. Onlangs vergezelde ze een patiënte naar de verloskundige. Het was vrijdagochtend en de arts wilde terstond een keizersnede uitvoeren, omdat de vrouw een te hoge bloeddruk zou hebben. 'Niet zij maar hij had een hoge bloeddruk', schertst Lignieres. De arts had afgesproken het weekeinde te gaan vissen. Zijn vader zat met hengels voor de spreekkamer op hem te wachten.

In de privé-klinieken in Rio en Sao Paulo zijn veruit de meeste keizersnedes door de week met een piek op vrijdag. In Sao Paulo hebben de vrijdagse operaties zelfs een bijnaam: bevalling-Guarujá, naar de badplaats waar veel Paulistas hun weekeindhuis hebben.

De mythe dat een keizersnede beter en moderner is wordt ook door artsen in stand gehouden. De eerste gynaecoloog die Helena Tavares (27) bezocht, vergeleek de bevallingspijn met 'een mes dat door je spieren snijdt' en zei dat een narcose nodig was. Taallerares Tavares, zwanger van haar eerste en vastbesloten natuurlijk te bevallen, belandde uiteindelijk bij een vrouwelijke arts die begrip voor haar wens leek te hebben. Leek, want deze voerde haar na amper vier uur weeën naar de operatiezaal. Na de operatie kreeg ze een, naar Braziliaanse begrippen gepeperde, rekening van 500 real (929 gulden) gepresenteerd voor de narcose. Die betaalde de verzekering niet omdat er geen medische indicatie was.

Zonder medische indicatie lopen moeder en kind door een keizersnede onnodig risico. De kans dat de moeder op het kraambed aan een infectie sterft is drie keer zo groot als bij een gewone bevalling en het herstel duurt langer. De onnodige ingrepen kosten handenvol geld. In Brazilië schat men de verkwisting op 83 miljoen real per jaar.

Twee nachten krijg je cadeau als je een keizersnede laat doen in de Santa Helenakliniek in Duque de Caxias, een arme voorstad van Rio. Alles inclusief voor 550 real, aldus een plakkaat in de receptie. Een gewone bevalling is slechts honderd real goedkoper. Onder druk van de gemeente, die opdraait voor de ziekenfondsingrepen, is slechts een op de drie bevallingen in de kliniek een keizersnede.

Maar arme vrouwen zijn bereid uit eigen portemonnee de narcose bij te betalen om een keizersnede te krijgen, vertelt Juliana Barros, een jonge verloskundige. Status, angst of de wens om tegelijkertijd gesteriliseerd te worden zijn meestal de reden, zegt zij. Propageert ze de natuurlijke bevalling? 'Nee hoor', zegt de verloskundige terwijl ze een hoogzwangere vrouw op de onderzoekstafel bevoelt. 'Er zitten veel risico's aan de gewone bevalling. Het kind kan zuurstofgebrek krijgen bijvoorbeeld'.

De arts Carlos Joao Araújo uit Brasilia vindt dat je 'velen het werk van een bevalling niet moet aandoen'. Vanwege? De angst, de pijn, de bloedingen en het verlies van het seksueel plezier, aldus de medicus die ook ethiek der voortplanting aan de universiteit van Brasilia doceert. De campagne van de artsenvereniging noemt hij 'gevaarlijk'. Want? Araújo: 'Je stimuleert patienten die niet gewoon kunnen bevallen dat toch te proberen'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden