'Er zit meer muziek in mijn leven dan dialoog'

Hij vond zichzelf te klein voor het grote toneel. Maar op zijn 80ste verjaardag is het leven van Jacques d'Ancona wel voer voor het theater.

Beeld Frank Ruiter

Eigen musical of eigen toneelstuk?

'Musical, er zit namelijk meer muziek in mijn leven dan dialoog. Ik houd ook erg van het genre, omdat daarin alle theaterdisciplines samen komen. Maar met toneel ben ik opgevoed. Mijn ouders namen mij mee naar de Stadsschouwburg in Groningen. Daar zag ik Charlotte Köhler, ach, zo mooi hoe zij die grote monoloog deed in De Druivenplukkers. Ellen Vogel, Paul Steenbergen, noem maar op. Ko van Dijk in Van de brug af gezien, Albert van Dalsum als King Lear. Na afloop dronken we dan nog een drankje in een beroemde bar waar ook de toneelspelers vaak kwamen. Waanzinnige tijd.'

De regie houden bij Jacques J. of alles loslaten?

'Ik bemoei me er totáál niet mee. Mijn enige voorwaarde is dat ze op de première niet mijn verjaardag gaan vieren. Leuk dat dit de aanleiding is, maar ik hoef daar niet op het podium te worden gehesen. En mocht ik voor die tijd sterven, dan gewoon doorspelen en geen minuut stilte. Ik heb wel even geaarzeld toen ze in 2015 met dit plan kwamen, maar daarna besloten dat dit weerzinwekkend spannend is. Het is toch wel eervol dat men denkt dat mijn leven zo rijk geschakeerd is dat het tot een avondvullende musical kan leiden. Maar het moet niet om mij gaan, het moet een spannende, sterke voorstelling opleveren die voor iedereen genietbaar en boeiend moet zijn en misschien wel ontroerend en meeslepend ook.'

'Ik heb nooit in een kast gezeten, hooguit erop, maar niet erin.'Beeld Frank Ruiter

Vaderbinding of vaderangst?

'Mijn vader was Joods en in de oorlog zou hij in Kamp Westerbork hebben gezeten en later zijn vervoerd naar Auschwitz. Maar dat waren valse geschriften: in werkelijkheid zat hij ondergedoken in Stadskanaal en Groningen. Na de oorlog kwam hij weer thuis, ik was toen 8 - een ziekelijk jongetje, maar toch al een beetje mens - en zie hem nog de hoek om komen, van de Oostersingel en het Damsterdiep in Groningen, de aktetas over de Jodenster geklemd, hoed op, kleine man. Dat was verwarrend, vreugde en verwondering ineen: de afwezige vader die na twee jaar terugkwam. Hij was een zakenman die na de oorlog zijn groothandel in elektronische artikelen weer van de grond af aan moest opbouwen. Een hechte band met hem heb ik niet gehad. Met mijn moeder wel: een vrouw die couture droeg, make-up, kapsels. Ze ging regelmatig naar Amsterdam en kocht haar kleding bij Hirsch op het Leidseplein. Het Rokin sprak ze op z'n Frans uit: Rokín.'

Theater of voetbal?

'Theater. Voetbal is de mooiste hobby, scheidsrechteren het leukste dat ik ooit heb gedaan. Ik heb 22 jaar gefloten, daarna in allerlei beleidscommissies van de KNVB gezeten.'

'Op mijn 15de was ik voorzitter van Pericles, de schoolvereniging waarin wij ons wijdden aan voordrachtskunst. Ik reciteerde moeiteloos uit Vondel. Wij beoordeelden elkaars prestaties en ik leidde de debatten daarover. Ik kon goed voordragen en won ook prijzen, maar had niet de moed me te melden bij de toneelschool of kleinkunstacademie. Want ik wist: ik ben te klein. Toch wilde ik optreden in het openbaar en werd vanaf mijn 19de scheidsrechter. Wat mij daar in aantrok, was niet de baas spelen, maar leiding geven, je verantwoordelijkheid pakken.'

Snel uit de kast of lang geaarzeld?

'Ik heb nooit in een kast gezeten, hooguit erop, maar niet erin. Nooit. Never. Ik kwam er pas op mijn 30ste achter dat ik wellicht homoseksueel was. Ik raakte in contact met intellectuele homo's als Robert Long en Seth Gaaikema en zij brachten mij op deze gedachte. Ik wist niets op dat vlak, ik was een en al besluiteloosheid en doelloosheid. Er waren vriendinnen, jazeker, en er werd ook wel gezoend. Geen vriendjes nee, die kwamen dus pas na mijn 30ste.

'Mijn moeder moet een vermoeden hebben gehad. Als haar bridgevriendinnen bij ons kwamen en ik keurig mijn opwachting maakte, zeiden ze altijd: 'O, wat een leuke jongen, wanneer komt hij nou eens met een meisje thuis?' Mijn moeder antwoordde dan altijd: 'Er zit geen vrouwenvlees aan.' Ik ben nu twintig jaar samen met mijn partner Hans, die dertig jaar jonger is. We wonen net buiten Groningen, in Paterswolde. Heel gerieflijk.'

CV

1937 Geboren in Groningen
1956 Begint als scheidsrechter in de amateurklasse van de KNVB
1967 Journalist bij Nieuwsblad van het Noorden (nu Dagblad van het Noorden)
1983 Boek Een vlucht vooruit over de lotgevallen van Herman van Veen in de Verenigde Staten
1985 Jurylid in De Soundmixshow van Henny Huisman en Joop van den Ende
1997 Ridder in de Orde van Oranje Nassau
2015 Door Michael van Praag tot bondsridder van de KNVB geslagen
2017 Première Jacques J., de musical. Vanwege zijn 80ste verjaardag op 15 september.

Dagblad van het Noorden of De Telegraaf?

Dagblad van het Noorden, uiteraard. Vanaf mijn 30ste heb ik daar gewerkt, ik heb alle burelen van de krant gekend. Na mijn 65ste werd ik gehandhaafd en kon ik doorschrijven tot op heden. Ik kan dag en nacht het gebouw binnenlopen, ik heb een eigen bureau, een inlogcode en een desk bij de cultuurredactie. Daar schrijf ik nog steeds mijn stukken.

'Op zeker moment werd ik aan Henk van der Meijden voorgesteld om voor zijn pagina Privé te komen werken. Ik ben toen naar mijn hoofdredacteur Ton Schuurmans gegaan, de vader van de acteur Daan. 'Je wordt daar niet gelukkig, maar je moet het zelf weten. En je krijgt van ons geen gulden méér, want de doos is leeg', luidde zijn reactie. Ik consulteerde ook Seth Gaaikema en hij raadde mij ernstig aan op mijn voorpost in de jungle te blijven. Aldus geschiedde.'

De Soundmixshow of The Voice of Holland?

'Als jurylid van De Soundmixshow was ik op mijn plaats. Daarin ging het puur om de imitatie, zo perfect mogelijk Tina Turner of George Michael nadoen. Ik was streng, vooraf bekeek ik eindeloos de banden van het origineel en ik lette op alle details. Dus kreeg ik de hoon van het volk over me heen, tot bedreigingen aan toe. Door De Soundmixshow ben ik een bekende Nederlander geworden. Misschien wel te bekend, op de krant werd hier en daar gemopperd. Maar Schuurmans heeft dat altijd de kop in gedrukt, in de wetenschap dat mijn beroemdheid afstraalde op de hele krant.'

'Voetbal is de mooiste hobby, scheidsrechteren het leukste dat ik ooit heb gedaan.'Beeld Frank Ruiter

BN'er of anoniem criticus?

'Ik haak niet naar het bekende nederlanderschap, anoniem is voor mij ook goed. Het openbare leven is nooit een doel op zich geweest. Ik heb die televisietijd prettig gevonden, het heeft mij leuke dingen gebracht en aardige posities. Leuk, leuk, leuk allemaal, maar het schrijven staat voorop. Ik vind het vervelend als ik met mijn vriend in een restaurant zit en mensen willen selfies maken. Als ze vragen of ze met me op de foto mogen, zeg ik vaak: 'Wordt het daar leuker van, denkt u?' Meestal vinden ze van wel.'

Lekker veel schnabbels of wars van commercie?

'Door mijn bekendheid werd ik voor allerlei dingen gevraagd, vooral als presentator. Ik heb heel wat bedrijven geopend in de gedachte dat ze een jaar later weer zouden sluiten. In De Soundmixshow droeg ik elke aflevering een andere, speciaal voor mij ontworpen, opvallende bril. Naast Lous Haasdijk en Lee Towers was ik qua bril toonaangevend. Ik werd een ambassadeur van de opvallende bril en heb er goed mee verdiend. Als journalist verdien je niets, dus waarom niet? Mijn brillen werden soms ook verkocht voor het goede doel, voor de derde wereld en zo. Onder het motto 'Daar lopen ze nu ook voor lul'.'

Perfect gekleed of casual in spijkerbroek?

'Goed gekleed, altijd, wat dacht je! Ik ben een onooglijk ventje, mal haar, brilletje, dus ik moet er wat voor doen. Los daarvan is het van huis uit met de paplepel ingegoten. Als jongetje had ik een colbertje aan, overhemdje en dasje. Ik hecht aan decorum. Als het kledingvoorschrift bij een grote première black-tie is, dan verschijn ik daar verzorgd in smoking, met lakschoenen en niet op sneakers. 'Daar is de majesteit uit het Noorden - wees welkom!', zei Hein Jens, destijds directeur van Theater Carré, altijd als ik daar arriveerde. Dat zegt toch wel wat.'

Open boek of lijken in de kast?

'Open boek, altijd. Ik heb niets te verbergen. Ik ben nooit met 180 kilometer van de weg gehaald, ik ben niet gespot met drank of drugs, ik ben niet met verkeerde jongetjes in de weer geweest. Lang geleden had ik even een verkeerd vriendje dat mij wilde chanteren. Hij dreigde Henk van der Meijden van de Privé te gaan bellen. 'Zal ik je zijn telefoonnummer geven?', vroeg ik, en toen was het over.'

Bezonken oud of eeuwig jong?

'Eeuwig jong zou duiden op een vorm van ijdelheid die niet is toegestaan, maar het zou wel mijn wens zijn. Bezonken oud is een status die ik nog niet heb bereikt, daar moet ik ernstig naar streven. Mijn kleine gestalte heeft mij altijd in de weg gestaan, ik heb altijd strijd moeten leveren, voor mijzelf op moeten komen. Ik was een zwak jongetje, heb vaak moeten bijtanken, maar ik ben steeds weer overeind gekomen. Ik heb mijzelf een soort van zelfbewustzijn aangepraat, een zekere mate van glamour aangemeten. Geleerd net iets harder te praten dan nodig is, ook in het openbaar. Maar voor 80 jaar kan ik er nog goed mee door, toch? En dat zonder botox. Gelukkig heb ik mijn haar nog.'

De musical Jacques J. is te zien in de Stadsschouwburg Groningen van 14 t/m 18/9, daarna weer in januari 2018.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden