'Er zit een scheutje toerisme in, dan klink ik iets losser'

Een stem die kraakt, snerpt, knerpt en slist leidt af, zegt Bob van der Houven, voice-over van het succesvolle tv-programma Rail Away.

'Ik ben geen BN'er, maar zodra mensen mijn stem horen, is er dikwijls herkenning. Uit onverwachte hoek ook. Op Schiphol kocht ik laatst batterijtjes. Een jongen achter de balie - 19 jaar was-ie, schat ik - vroeg, een beetje voorzichtig: bent u soms de stem van Rail Away?


'Ik heb natuurlijk meer gedaan. In de jaren negentig was ik de stem van Nederland 3, ik heb natuurdocumentaires ingesproken, historische producties, bedrijfsfilms, commercials en ik ben ook stemacteur. Dr. Doofenshmirtz in Phineas & Ferb, dat is echt geweldig om te doen.


'Rail Away van de EO is het succesvolste programma van de publieke omroep. Het loopt al vijftien jaar. Mijn commentaar erbij is rustgevend, hoor ik vaak. Saai? Er is geen enkele reden om uit je bol te gaan als er alleen maar landschappen en spoorlijnen voorbijkomen. Het is meer melodieus. Bij panorama's gebruik ik een toon die bij natuurdocumentaires past. Als het gaat om informatie over bijvoorbeeld het jaar van aanleg en de lengte van tunnels spreek ik zakelijker. Er zit vaak een scheutje toerisme in, dan klink ik net iets losser.


'Ik denk dat mijn geluid warm is, prettig, vriendelijk. Programmamakers vinden het geloofwaardig: als jij iets zegt, is het waar.


'Een voice-over zie ik als onderdeel van de vormgeving. Een stem die kraakt, snerpt, knerpt en slist leidt af. De kijker hoort niet meer wat je zegt, maar hoe je het zegt. Een goede commentaarstem valt niet op. De trend is dat het donker, vol en hard moet, zeker bij de commerciële omroepen. Soms is het functioneel, maar als het wat langer duurt, wordt het onverdraaglijk. Een ziekte van nu is de nadruk op de eerste lettergreep. Présentator vanavond is Bób van der Houven! Het is presentátor. En de nadruk hoort op de achternaam.


'Het inspreken gaat met tijdcodes. Op het script staat tot op de seconde beschreven wanneer de tekst begint en soms zelfs ook wanneer je moet stoppen. Je kunt uitgaan van zo'n 120 tot 130 woorden per minuut. Soms corrigeer ik. Schrijvers gebruiken vaak te lange zinnen. Je moet ook niet vertellen wat toch al in beeld komt. Als ik een zin er niet lekker in één keer uit krijg, is er vaak iets mis mee. Dan loopt het niet. Het gaat om details. Soms is een punt een komma of een komma een punt. Wie iets opsomt, gebruikt komma's. Maar zie je een beeldenserie van een kerktoren, een marktplein en een reuzenrad is het beter om er rust in te bouwen. Een kerktoren. Een marktplein. Een reuzenrad.


'Je moet kunnen stilzitten bij het inspreken. De microfoon legt variaties in afstand genadeloos vast. Dat je ademt mag wel hoorbaar zijn, maar alleen op een natuurlijk moment. Niet midden in een zin. Dat suggereert dat je zonder lucht zit. Let ook op dat je mond al op een kier staat als je begint. Anders hoor je de p waarmee je lippen van elkaar gaan.


'De uitspraak van het Nederlands verandert. De r en de l zijn veel minder prominent aanwezig. Ou is meer au geworden. De ij is bijna een ai. Ik hou daar rekening mee, de kijker moet niet denken dat ze een fossiel horen. Maar dat is wat anders dan plat praten.


'Ik heb ook weleens geprobeerd om zelf in beeld te komen. Toen Erik van Muiswinkel stopte bij Ook dat nog, heb ik een bandje opgestuurd. De envelop kwam ongeopend retour. Ik heb om opheldering gevraagd. 'We hebben wel iets meer nodig dan een goede commentaarstem', zei de secretaresse. Daar heb ik me toen wel aan geërgerd. Alsof je blijkbaar niks anders kan.'


Rail Away over de Bernina Express


'De treinen van de wereldberoemde Rhätische Bahn rijden op smalspoor. Door het smalspoor kan de trein beter klimmen en zal hij, verderop tijdens de route, met meer gemak de bochten kunnen nemen. Wij beginnen vandaag op het smalspoor van de Rhätische Bahn, die ons vandaag van Chur naar Bever zal brengen. Onze reizigers zoeken alvast een mooi plekje in de panoramarijtuigen die ons straks prachtige vergezichten zullen bieden tijdens onze tocht met de Bernina Express. (...) Bij het plaatsje Reichenau steken we de Rijn over. Het is de eerste brug op onze route, maar zeker niet de laatste. Er zullen er nog 143 volgen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden