Er zit een knop op je tv

Terwijl televisieseries aan strenge eisen moeten voldoen, is internet een vrijplaats voor makers van drama. Het is dé manier om een onafhankelijke webserie te produceren. V tipt de leukste.

De protagonist van High Maintenance, een webserie over een wietkoerier in New York, is geen echte protagonist. Hij is het enige personage dat in alle afleveringen, die tussen 6 en 13 minuten duren, terugkeert, maar toch heeft hij zelden de hoofdrol. Hij heeft zelfs geen naam. Het verhaal draait om de mensen die hem 'the guy' noemen, bij wie hij thuis komt om wiet te bezorgen. Vluchtig krijgt hij - samen met de kijker - een inkijkje in hun bestaan, een uitsnede uit het leven. En dan is hij weer weg.


Het is een van de manieren waarop webseries als High Maintenance de wetten van gangbaar drama doorbreken: op tv zou het ondenkbaar zijn dat een serie elke aflevering nieuwe sleutelfiguren introduceert. Om nog maar te zwijgen van wisselende lengtes van afleveringen. Wat als alle conventies wegvallen, hoe ga je dan te werk als scenarist? Met die vraag worden de makers van webseries geconfronteerd, soms uit creatieve overtuiging, soms uit financiële noodzaak.


Waar soaps en series aan de strenge eisen van tv-studio's en commercie moeten voldoen, is op internet een vrijplaats ontstaan voor makers van drama, met nieuwe manieren om een verhaal te vertellen als gevolg. Hoewel grote budgetten meestal ontbreken, worden de vernieuwendste en dus spannendste series voor het internet gemaakt, gratis te bekijken. Het is de manier voor jonge regisseurs, acteurs en scenaristen om in barre tijden onafhankelijk werk te produceren.


In Nederland zijn er maar een paar geslaagde voorbeelden - onder meer Zes Dates en De meisjes van Thijs - maar in de Verenigde Staten heb je talloze populaire webseries, van krakkemikkig en amateuristisch tot strak en gelikt. Hier een verkenning van het genre aan de hand van de beste voorbeelden en de lessen die daaruit zijn te distilleren. We beperken ons tot fictie, dat betekent geen docu- of realityseries, waarvan er online ook veel geslaagde en veelbekeken te vinden zijn.


High Maintenance


High Maintenance draait om een wietkoerier in New York. Hij is als personage slechts een aanknopingspunt. Elke aflevering heeft nieuwe hoofdpersonen: de mensen die wiet bestellen.


Verwacht geen slappe stonerhumor. De drugsgebruikers zijn gewone grootstedelijke twintigers, dertigers en veertigers. Ze hebben banen, partners en kinderen. De personages en hun problemen worden terloops geïntroduceerd. Zo zien we een vrouw van 40 met een groepje hobbyisten vogels kijken in het park. Langzaam komen we erachter dat ze ziek is, waarschijnlijk kanker, en dat ze daarom geen eetlust heeft. Een oudere vriendin besluit dat ze moet blowen om een vreetkick op te wekken. Uiteindelijk heeft de vriendin een paniekaanval van de wiet. De zieke vrouw eet lachend een hele bak noedels in haar eentje leeg en dan is de aflevering afgelopen.


Elke keer zijn het dit soort voyeuristische genoegens die de afleveringen de moeite waard maken; je kunt mensen in hun huis bespieden. Want dat is wat 'the guy', zoals iedereen de goedaardige fietskoerier noemt, doet: hij komt achter de voordeur. Dat maakt de keuze om de serie rond hem te laten draaien zo geslaagd: het vluchtige stedelijke leven waar duizenden levens elkaar kruisen wordt inzichtelijk gemaakt.


Of het nou gaat om een cabaretier die bang thuis zit na een aanslag op zijn leven, een schrijver met een writers block die zich thuis als vrouw verkleedt, een Helen Hunt-fan die stiekem verliefd is op de koerier of een verveelde dochter die tijdens een Pesach-diner de jongens van de catering verleidt - telkens zitten de afleveringen vol levensechte details en komen ze al meanderend tot een verrassend slot. In The New Yorker en andere Amerikaanse media verschenen lovende stukken over High Maintenance.


De serie is geschreven en geregisseerd door het New Yorkse stel Ben Sinclair en Katja Blichfeld, zij is castingdirector en hij speelt 'the guy'. Veel van de acteurs zijn vrienden van hen en de verhalen zijn uit hun levens gegrepen.


Sinclair en Blichfeld begonnen de serie als onafhankelijk kunstproject met weinig risico, leggen ze uit in een e-mail. 'Om groen licht te krijgen op televisie, moet je een proces door met zenderbonzen die veel invloed op je project willen hebben. Onze serie bood ons complete artistieke vrijheid. Van de casting en het scenario, tot de lengte van de aflevering. We hoeven ons niet aan een format te houden.'


Helpingyoumaintain.com, dertien afleveringen, tussen 6 en 13 minuten, lopend.


The Outs


Er wordt geen enkele subcultuur zo vakkundig uit de mainstreammedia verdreven als de gaygemeenschap (hoewel het de laatste jaren met series als Looking, Orange Is The New Black en The L Word iets beter wordt). Geen wonder dus dat er online talloze series zijn over homo's, lesbo's en hun belevingswerelden. De beste is waarschijnlijk The Outs, over een groep vrienden uit Brooklyn.


De serie, volledig gecrowdfund via Kickstarter, is geschreven door Adam Goldman, die ook acteert en regisseert. Het verhaal is eerlijk over de liefdeslevens van homo's en zodoende ook geestig zonder de spot met de gayscene te drijven. De manier waarop sms'jes worden geïntegreerd in de serie, als de tekstwolkjes van de smartphone, werd later overgenomen door House of Cards (strikt genomen ook een webserie, alleen dan met een gigantisch budget).


Andere webseries over gays zijn: Starting From... Now!, Twenty Five, The Slope, Little Horribles, Where the bears are en Hunting season. Adam Goldman heeft inmiddels een nieuwe webserie gecreëerd, tevens met een gaytintje en wederom gesitueerd in New York, over een groep collega's en huisgenoten die als crewmembers werken voor een realitysoap. Klinkt dat bekend? Dat komt omdat worstelende nieuwkomers in de media-, film- en theaterwereld centraal staan in veel webseries.


Theouts.squarespace.com, zeven afleveringen tussen 12 en 28 minuten, afgerond.


Submissions Only


Veel webseries lijken op het wereldje van Girls, de populaire HBO-serie rond schrijfster-in-spe Hannah Horvath. Narcisme, geldproblemen en creatieve ontplooiing zijn de terugkerende thema's. Lena Dunham, die Girls schrijft, regisseert en de hoofdrol speelt, zou op haar beurt weer geïnspireerd zijn door een webserie: Broad City, over twee vriendinnen in New York. Deze cultserie, met korte amateuristisch gedraaide afleveringen van ongeveer 2 minuten, liep van 2009 tot 2011 en is sinds dit jaar een tv-serie van 21 minuten bij Comedy Central.


In die Brooklyn-scene draait het vaak om jonge mensen die het proberen te maken in de grote stad, als schrijver, acteur of artiest. Zo ook Submissions Only, een komische webserie over aspirerende toneelspelers op Broadway. Een van de eerste afleveringen gaat over de actrice Penny Reilly, die blij is met haar rol in een musical, maar er gaandeweg achterkomt dat haar rol zo klein is - zittend achter een piano - dat het publiek haar niet kan zien. Kate Wetherhead, die de rol speelt, maakte het echt mee. Samen met Andrew Keenan-Bolger schreef en regisseerde ze de serie.


Zoals gangbaar bij webseries is Submissions Only erg persoonlijk: de hoofdrolspeler is de schrijver en regisseur en het gaat over haar eigen leven. Write what you know is het adagium waaraan de makers van dit soort series zich houden. Het gehalte navelstaren is nu eenmaal hoog als beginnende regisseurs, schrijvers en acteurs alle vrijheid krijgen om iets te vertellen. Ze kijken wat er mist in de mainstreammedia en denken: míjn verhaal!


Submissionsonly.com, drie seizoenen van acht afleveringen, lopend.


Broadcitytheshow.com, twee seizoenen online, één seizoen op tv, lopend.


Zes Dates


Even voyeuristisch en meanderend als High Maintenance is Zes Dates, een Nederlandse webserie uit 2013 van scenarioschrijver Daan Windhorst (tevens satiricus van De Correspondent) en regisseur Ivo van Aart. De titel vat kernachtig het concept samen: in elke van de zes afleveringen zien we een date van Joris en Sara. Ze drinken een kop koffie, koken samen of lopen wat door de stad. Hun ontmoetingen zitten vol intieme momenten, ongemakkelijke botsingen en afdwalende gesprekken.


De serie is in een maand tijd bedacht en gemaakt, zegt Windhorst. 'Het was voor ons de enige manier iets nieuws of spannends te maken. Als nieuwkomer kom je niet zomaar binnen bij de omroepen. En als dat wel lukt, is het heel moeilijk zo'n relatief plotloos verhaal als dit te verkopen.' Halverwege het proces hoorde de VPRO van het project en uiteindelijk werd de serie geplaatst op de web-tv-tak van de omroep. Windhorst: 'We hanteerden een fragmentarische manier van vertellen: er wordt nooit verteld waar we precies zijn in het verhaal, er wordt veel weggelaten, het zijn eigenlijk flarden van een vertelling.'


Zes Dates is geschikt voor een nichepubliek: de intellectuele, randstedelijke twintiger die, opgevoed door films en series, vanaf een metawolk op zichzelf reflecteert, bewust van alle clichés en ongemakkelijkheden die bij het daten komen kijken. 'Dat is het fijne van een webserie', zegt Windhorst. 'Het hoeft niet bij een enorm publiek aan te slaan. Daardoor hoef je minder uit te leggen.' Windhorst en Van Aart zijn nu voor de VPRO bezig met de tv-serie Suspicious Minds, over een feest waar Joris en Sara van Zes Dates elkaar hebben ontmoet.


Zesdates.nl, zes afleveringen, tussen 5 en 7 minuten, afgerond.


Cutting the cord


In Amerika is het al geruime tijd een trend: cord cutting. Hiermee wordt het opzeggen van je tv-abonnement bedoeld (letterlijk: het doorknippen van de kabel) en het volledig overgaan op internet-tv. Volgens Stichting Kijkonderzoek keek 42 procent van de kijkers in 2013 weleens televisie zonder naar de televisie te kijken. Een jaar eerder was dat nog 36 procent. In Nederland kun je bijna alle programma's van de publieke omroep gratis terugkijken op npo.nl, het nieuwe uitzendinggemist.nl. Op rtlxl.nl kun je zowel gratis als betaalde content bekijken. Netflix, NLZiet, HBO, Hulu, iTunes en Amazon bieden allemaal diensten aan waarmee je films en series kunt kijken voor een vast bedrag per maand. Vrijwel alle webseries kun je online gratis bekijken. Zie hieronder voor aanraders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden