Reportage terugkeer Armeense diaspora

Er zijn tekenen dat de Armeense diaspora terug zal keren naar Armenië: ‘Voor het eerst denken we dat morgen ­beter wordt dan vandaag’

Armenië was voor de Armeniërs een eeuw lang een land om uit te verhuizen, niet naartoe. Na de geslaagde revolutie van vorig jaar keren jonge ‘professionals’ met een Armeense achtergrond terug. ‘Dit is de mooie tijd.’

Armen Rostamian (links, zittend) en Antranig Vartanian (rechts) uit Syrië in een bar in hoofdstad Jerevan. Beeld Yuri Kozyrev

Toen Armen Rostamian vorig jaar ­begreep wat er in Armenië aan de hand was, gaf hij zijn appartement in downtown Los Angeles op, zegde zijn werkgevers in Silicon Valley vaarwel en boekte een enkele reis naar Armenië.

Armen (32) zit met zijn nieuwe vriendengroep in een ondergrondse loungebar van hoofdstad Jerevan. Het is maandagavond, maar de bar bruist alsof het Oudjaarsavond is. De tafels zijn bezaaid met ‘de beste pizza van ­Jerevan’, halve liters Armenian Pale Ale en shotglazen nationale moerbeiwodka. ‘Dit is de mooie tijd’, zegt ­Armen euforisch. ‘De tijd voordat mensen fortuinen gaan verdienen.’

Om de tafel zitten een Egyptenaar, een Syriër en een Iraniër. Net als Armen hebben zij een Armeense achtergrond. Het gesprek gaat over het historische moment dat Armen overhaalde om zijn leven in de Amerikaanse techbubbel in te ruilen voor een bestaan in dit arme land in de Kaukasus. De Syriër: ‘Bij het begin van de revolutie dacht ik nog: dit kan uit de hand lopen.’

De Egyptenaar: ‘Op de laatste dag van de protesten zei een agent tegen me: gefeliciteerd, het is jullie gelukt. De volgende dag was het meteen afgelopen met de corruptie.’

Fluwelen Revolutie

Een geslaagde revolutie zonder een druppel bloed. In Armenië gebeurde het tien maanden geleden, in het voorjaar van 2018. De bevolking trok wekenlang massaal de straat op, kreeg de corrupte machthebbers op de knieën en koos de revolutieleider tot premier, in de eerste democratische verkiezingen uit de Armeense geschiedenis.

Bijna een jaar later is de Fluwelen ­Revolutie uitgewaaierd ver achter de bergen van de Kaukasus. Voor het eerst zijn er tekenen dat de reusachtige ­Armeense diaspora aanstalten maakt om terug te keren naar Armenië.

Verhuizen deden Armeniërs de afgelopen eeuw vooral Armenië uit, niet erin. Minder dan drie miljoen Armeniërs wonen nog binnen de landsgrenzen. Ongeveer acht miljoen erbuiten.

Een spitsvormig monument boven op een heuvel in Jerevan herinnert aan de belangrijkste reden voor de vlucht uit Armenië: jarenlange moordpartijen door de Ottomaanse autoriteiten vanaf 1915. Ongeveer dertig landen, waaronder Nederland, noemen die moordpartijen de Armeense genocide. Een tweede uitstroom volgde aan het einde van de Sovjet-Unie, na een zware aardbeving, oorlog met buurland Azerbeidzjan en diepe economische crises.

Het aantal Armeniërs buiten het land is zo groot dat Armenië een ministerie voor Diaspora heeft. Babken DerGrigorian, de waarnemend minister, is zelf in Parijs ­geboren. Hij studeerde in Londen en Los Angeles en kwam in 2012 naar Armenië voor een baan bij de Verenigde Naties. Op de achtste verdieping van het ministerie spreekt Der­Grigorian van historische tijden. ‘Voor het eerst in de Armeense ­geschiedenis denken we dat morgen ­beter wordt dan vandaag.’

In de zes maanden na de revolutie hielp het ministerie 450 gezinnen bij verhuizing naar Armenië. De meeste kwamen uit Rusland, Iran en de Verenigde Staten. Het werkelijke aantal nieuwkomers ligt hoger, zegt de waarnemend minister, want lang niet alle migranten namen contact op met het ministerie. DerGrigorian hoopt dat het aantal blijft stijgen. ‘De ­vorige regering zag de diaspora als een pinautomaat, wij zien professionals.’

Wat het ministerie die professionals ­belooft? Een kans om het vaderland te herbouwen. Een nieuwe economie zonder de oude corruptie en monopolies van oligarchen. En nog iets: in Armenië kun je een grote vis in een kleine zee worden, in plaats van een kleine vis in een grote zee, zoals in Silicon Valley.

Armen Rostamian uit Los Angeles en Chris Kiloyan uit Egypte aan het werk in technologiehub Fast. Beeld Yuri Kozyrev

Armen en zijn drie vrienden zijn daar overdag mee bezig in Fast, een technologie-hub van Jerevan. Open kantoorruimte, veel planten, meditatiekamer. Het barst er van de Armeniërs die terug zijn in het land van hun voorouders.

Land van het jaar

De euforie van de revolutie hangt hier nog steeds in de lucht. ‘Voor het buitenland zijn we niet alleen meer het land van Kim Kardashian’, zegt ict’er Chris Kiloyan (24), de Egyptische vriend van Armen. ‘Nu zijn we het land van de vreedzame revolutie. En het land van het jaar’, zegt Chris verwijzend naar de titel die Armenië vorig jaar kreeg van tijdschrift The Economist.

‘Voor het eerst heeft het zin om te stemmen’, zegt Antranig Vartanian (23), de Syriër uit het gezelschap. Na een minder geslaagde revolutie in ­Syrië zocht hij in de eerste plaats veiligheid in Armenië, net als 22 duizend ­andere Syriërs met Armeense wortels. Dankzij zijn programmeerkunsten kon hij gemakkelijk aan werk komen.

Ook Armen is gewild met zijn ervaring uit Silicon Valley. Hij adviseert bij de bouw van een elektronisch patiëntendossier, geeft lezingen over blockchain en met zijn drie vrienden bouwt hij muziekstreamingdienst Grüv. ‘Wij willen artiesten en luisteraars eerlijker bedienen dan ­Spotify.’

Technologie is een van de speerpunten van het nieuwe Armenië. ‘Onze grenzen zitten dicht’, zegt Haykaz ­Aramyan, de 26-jarige directeur van de techhub. ‘Technologie heeft geen grenzen. Het is de toekomst van ons land.’

Aramyan doelt op de gesloten grenzen met buurlanden Turkije en Azerbeidzjan. Het is een van de vele problemen van ­Armenië die niet opgelost zijn door de revolutie. In Nagorno-Karabach, de geboorteregio van Armens vriendin Maggy, wordt dagelijks gevochten tussen ­Armeense en Azerbeidzjaanse troepen. Nog een probleem: meer dan een kwart van de bevolking leeft in armoede.

‘Voor de revolutie had de diaspora een te negatief beeld van Armenië, nu zijn ze een beetje te positief’, zegt Vartan Marashlyan. Hij is directeur van ­Repat Armenia, een organisatie die Armeniërs in het buitenland helpt bij repatriëring, en dan vooral ‘individuen met een hoge impact’ – professionals als Armen. De organisatie zag het aantal aanmeldingen uit het buitenland vorig jaar stijgen van 500 naar 800. Ja, de sfeer in Armenië is voor het eerst positief, zegt Marashlyan, maar hij tempert de euforie van nieuwkomers.

Armen Rostamian in Jerevan. Met zijn ervaring uit Silicon Valley is hij een gewilde ict’er. Beeld Yuri Kozyrev

Onzekerheden

Een van de grote vragen is of het gebrek aan ervaring de nieuwe regering parten gaat spelen. Revolutieleider en premier Nikol Pasjinjan is een oud-hoofdredacteur van een krant, zijn stafchef is een voormalig dj, geen van zijn ministers heeft ervaring als bewindspersoon. Is dit team ­opgewassen tegen de voortdurende dreiging van een oorlog met buurland Azerbeidzjan? En wat als Armenië een speelbal wordt in een geopolitieke strijd tussen het Westen en Rusland, zoals eerder gebeurde met andere voormalig Sovjetrepublieken die een revolutie meemaakten?

Deze onzekerheden brengen Armen niet aan het twijfelen. Hij vertrouwt erop dat de relaties met buurlanden Turkije en Azerbeidzjan zullen verbeteren onder de nieuwe regering. ‘De grenzen moeten weer een keer open.’

Egyptenaar Chris is al begonnen zijn familie naar Armenië te halen. Als eerste terugkeerder voelt hij zich verantwoordelijk om een basis op te slaan voor de rest. ‘Mijn broer verhuist over twee maanden. Ik haal ze een voor een hierheen.’

De jonge Armeniërs dromen van een massale terugkeer van de diaspora naar het land van hun voorouders. ‘Een eeuw geleden zijn we uit ons huis ­getrapt’, zegt Armen. ‘Nu komen we ­terug.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden