Bellen metOnze coronaverslaggever

‘Er zijn kleine lichtpuntjes, overschaduwd doordat het virus ons wéér op de knieën heeft’

Nederland is terug bij af: wéér een lockdown om vat op het coronavirus te krijgen, hardere maatregelen over vier weken zijn niet uitgesloten. Toch zijn er enkele lichtpuntjes, vertelt wetenschapsredacteur Maarten Keulemans.

Een van de nieuwe maatregelen: mondkapjes in publieke binnenruimten.Beeld ANP

Na zeven maanden coronamaatregelen beginnen we min of meer van voren af aan met een tweede lockdown om het virus onder controle te krijgen. Lukt dat niet, dan wordt de lockdown nog strenger. Is dit het donkerste moment van de coronacrisis?

‘Dat was voor mij persoonlijk in maart, toen het virus ongemerkt al overal zat zonder dat we het doorhadden, en er echt sprake was van paniek. Dat is nu minder het geval. Al vind ik het verschrikkelijk jammer dat we weer in lockdown moeten. Al die mensen in getroffen sectoren, die waarschijnlijk echt failliet zullen gaan nu, dat vind ik echt triest.’

Heb jij op de persconferentie van het kabinet dinsdag iets hoopvols gehoord?

‘Volksgezondheidsminister Hugo de Jonge zei dat er weinig zonlicht in de cijfers zit en ik ben het helemaal met hem eens. De cijfers geven vooral aanleiding tot pessimisme. Vorig jaar heb ik vlak voor de pandemie geschreven over een Amerikaans model van besmettingen en dat voorspelt precies wat we nu meemaken. Zelfs de data waarop lockdowns ingaan in het model komen aardig overeen met de praktijk: de eerste lockdown in maart, nu weer een lockdown die volgens dat model tot eind december zal duren, dan even respijt en, helaas, eind januari opnieuw in lockdown. En dat gaat volgens dat model door tot na 2022.’

Dat is geen optimistisch scenario. Coronapatiënten worden wel minder ziek, kunnen we ons daaraan vastklampen?

‘Dat is zeker een lichtpuntje. Medicijnen voorkomen steeds vaker dat mensen op de intensive care terechtkomen en dat is vooruitgang vergeleken met maart. Toen was het: longontsteking, ga maar aan de beademing en de enige behandelingsmogelijkheid was patiënten op hun buik leggen. 

‘Nu zijn artsen het gebruik van medicijnen zoals ontstekingsremmer dexamethason en virusremmer remdesivir aan het finetunen. Patiënten zelf zijn ook alerter: ze weten dat ze bij benauwdheid direct naar het ziekenhuis moeten gaan. Dat zijn kleine lichtpuntjes, die worden overschaduwd door het feit dat we wéér op de knieën zijn gebracht door het virus.’

Wat is daar volgens jou de belangrijkste oorzaak van?

‘Het komt toch vooral door het gesukkel van het kabinet. Dinsdagavond zei premier Rutte nog steeds dat de hoge besmettingsgraad niet aan het beleid ligt, maar wordt veroorzaakt door te veel mensen die lak hebben aan de regels. Toe nou, er is er maar één die de boel heeft laten versloffen en dat is het kabinet. 

‘Deze zomer zijn ze op vakantie gegaan met de gedachte: het is voorbij. Terwijl ze aan het bijkomen waren, hadden ze de testcapaciteit en het contactonderzoek definitief op orde moeten krijgen. Dat is niet gebeurd. Nu kan Hugo de Jonge bij wijze van lichtpuntje wel zeggen dat de cijfers in elk geval duidelijker zijn dan in maart, maar dat is maar een deel van het verhaal. Want het bron- en contactonderzoek is inmiddels min of meer afgeschaft en dan ben je blind voor het virus: je weet niet meer waar besmettingen plaatsvinden.

‘Rutte heeft het nu steeds over die hamer. Dat heeft hij uit een essay, De hamer en de dans. Eerst breng je het virus een zware slag toe en daarna begint de dans met het virus. Maar het kabinet is die dans vergeten, ze hebben het virus een klap gegeven en daarna hebben ze het weer laten terugkomen.

‘Nog een lichtpuntje: alle Europese landen zitten in hetzelfde schuitje. Ik zou het erger vinden als alle landen om ons heen nu de tweede golf vermijden terwijl de Nederlandse besmettingsgraad tot de hoogste ter wereld behoort. Wat dat betreft moet ik misschien niet te streng zijn voor ons kabinet. En ik verwacht veel van een nieuwe sneltest, die waarschijnlijk al beschikbaar is na deze lockdown.’

Daar hebben we tijdens het thuiszitten de komende vier weken een schrale troost aan, maar in elk geval is de discussie over mondkapjes voorbij, want die worden verplicht. Is dat positief?

‘Die duidelijkheid helpt zeker, want dat geeft rust: eindelijk zijn we van het gezeur over de mondkapjes af. Nederlanders doen heus wel wat ze opgelegd krijgen, de groep mensen die zich aan duidelijke regels wil houden is groot.

‘Rutte wijst steeds naar de eigen verantwoordelijkheid voor ons gedrag, maar daar pakt hij toch de inzichten van de gedragswetenschap niet op. Iedere gedragswetenschapper weet dat je mensen een beetje bij de hand moet nemen. Neem de Ikea, waar ze mondkapjes uitdelen bij de ingang: je ziet dat veel mensen het dan toch op doen.

‘Daarom vind ik het ook zo maf dat Rutte bijvoorbeeld de alcoholverkoop aan banden legt. Het idee dat als je het volk geen drank geeft, het zich vanzelf gaat gedragen, slaat nergens op. In elk geval gaat alle luxe eraf. Het café, het restaurant, de volleybaltraining bij mijn club. Dat het kabinet heeft geleerd dat niet alle verpleegtehuizen worden gesloten voor bezoek, is goed. Fijn dat de scholen niet dichtgaan en de contactberoepen voorlopig door kunnen werken. Er blijft nog iets open, daar houd ik me aan vast. Via lockdowns en lichtpuntjes zoeken we met kleine stapjes strompelend de uitgang van deze crisis.’

De belangrijkste vragen over de nieuwe maatregelen
Het kabinet kondigde dinsdag ‘stevige’ maatregelen aan voor de komende vier weken. Wat mag nog wel, en wat niet meer?

De betrouwbare sneltest is er, maar kan de samenleving daarmee van het slot?
De goedgekeurde sneltests zijn een welkome aanvulling op het huidige, stroeve testsysteem. Maar de sleutel om de samenleving van het slot te halen zullen ze niet meteen zijn.

Wéér die horeca dicht – maar waarom?
Nog geen 5 procent van alle herleidbare besmettingen vindt plaats in de horeca. Toch doet het kabinet de cafés en restaurants tijdelijk dicht, om het virus te keren. Waarom eigenlijk?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden