Er zijn ergere dingen dan slecht vertaalde porno, slecht vertaalde literatuur bijvoorbeeld

Witteman heeft iets gelezen

Het standbeeld van Theo Thijssen, zittend op een schoolbank bij kees de jongen. Foto Nadja Kieft

Vertalingen hebben altijd mijn warme belangstelling, vooral als ze slecht zijn. Het is natuurlijk erg kinderachtig, maar ik blíjf lachen om Chinese menukaarten met gerechten als 'Fried cat ear and rotten child', 'You and your family cooked', 'Fried husband' en dan natuurlijk vooral het gerecht dat mij op mijn sterfbed weer schaterend tot leven zal roepen: 'Fuck The Duck Until Exploded.' Aan vertaalfouten hebben we trouwens ook ontroerende instantpoëzie te danken, getuige een bordje waarop in het Chinees staat 'Verboden op het gras te lopen', met daaronder in het Engels 'Don't disturb, tiny grass is dreaming'. Nooit zal ik meer mijn lompe voeten op een pas ingezaaid grasveld zetten.

Vertalen is moeilijk, niet alleen voor Chinezen maar ook voor Nederlanders. Omdat ik een goed geheugen heb voor futiliteiten kan ik me nog herinneren dat ik, in 1986, het eerste nummer van de Nederlandse Penthouse doorbladerde en de volgende zinsnede tegenkwam: 'Zijn schokkend blauwe ogen werden zwart van lust.' Shocking blue dus, felblauw of hardblauw, al blijkt ook Googles vertaalmachine er nu, 31 jaar later, nog steeds 'schokkend blauw' van te maken.

Nou ja, er zijn ergere dingen dan slecht vertaalde porno. Slecht vertaalde literatuur bijvoorbeeld. Als ik in een vertaling een 'alarmklok' tegenkom (wekker), een 'dood lichaam' (lijk), een meisje dat 'plezierig plomp' is (lekker mollig), dan heb ik al gegeten en gedronken, of 'I already have eaten and drunk' zoals de Engelsen dat zo aardig (niet) weten te zeggen.

Ik probeerde Kees the boy te lezen, de onlangs verschenen vertaling van Theo Thijssens meesterwerk. Het laat zich lezen alsof het door Thijssen zélf vertaald werd, in aanmerking genomen dat die geen Engels kende. Zelfs de titel is raar en ook de inhoud deed me denken aan Wim T. Schippers die ad hoc songteksten vertaalt en meezingt ('en wanneer we kussen: oeoeoeoehoeoeoeoe, VUUHUUR!').

'Eeuwig, wat kón ze spankeren, d'mee kréég ze 'm nog' om een willekeurige voorbeeldzin te nemen, wordt 'Darn, how she could leg it, next moment she might actually get him!' (het is moeilijk de neiging te onderdrukken hier 'I rest my Kees' te typen). Er is niet eens direct iets fóut aan, maar houterig en lelijk is het wel. De vertaler is overigens leraar Engels, waaruit maar weer eens blijkt dat vertalen een vak apart is.

Nu zíjn Nederlandse teksten ook notoir moeilijk naar het Engels te vertalen, maar het kán, getuige de geslaagde vertaling van Reves De Avonden. Naarmate een boek meer 'typisch Hollands' is, zoals ook Kees de jongen, wordt het uiteraard moeilijker. In mijn kast trof ik een bundeltje van Carmiggelt aan, A Dutchman's slight adventures (1966), en ook van die arme Kronkel bleef bar weinig over.

Neem een van zijn beroemdste verhalen, 'Brabant is prachtig', over de melkboer die terugkomt van zijn vakantie in Brabant, die hij voornamelijk aan tafel blijkt te hebben doorgebracht. 'You just called 'miss Annie, here-oh' and she came with a panful and a ladle, kerplunk! (...) Pudding for dessert. Delicious little pudding. Full of raisins. But you only got one. You can understand that. Anybody wanted more pudding had to pay for it. That's reasonable enough. Some people wanted four or five puddings, gratis.'

Nee, van die oorspronkelijk zo meeslepende monoloog zal de doorsnee Brit geen chocola kunnen maken. Maar dat hoeft ook niet. Die lui hebben tenslotte hun eígen literatuur.

s.witteman@volkskrant.nl