Er zijn betere manieren om dikke kinderen te helpen

Bewering:
'Suikerhoudend fris maakt dik'

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat anderhalf jaar dagelijkse bijlessen het gemiddelde rapportcijfer van basisschoolkinderen van 6,5 naar 6,8 kan opkrikken. Bij kinderen die geen bijles kregen, bleef het cijfer gelijk. Zou u uw kind op deze bijles doen? Zou u in bijlessen een bijdrage aan de oplossing van de domheidsepidemie zien? En zou u boven het krantenbericht over het onderzoek de kop 'Nu bewijs: bijles maakt jeugd slim' verwachten?


Toch is dat ongeveer wat vorige week gebeurde met onderzoek van de Vrije Universiteit, onder leiding van Janne de Ruyter en Martijn Katan, naar het effect van het vervangen van een dagelijks suikerhoudend blikje frisdrank door een suikervrije onder scholieren tussen 5 en 12 jaar. Na anderhalf jaar waren de suikerkinderen gemiddeld 7,4 kilo aangekomen, de zoetstofkinderen 6,4 kilo. Dat scheelde dus precies 1 kilo. Toch vinden de onderzoekers dat 'minder consumptie van suikerhoudende dranken het aantal kinderen met overgewicht zou kunnen helpen terugdringen'. En zette NRC Handelsblad boven het bericht: 'Nu bewijs: fris maakt jeugd dik'. Ook de NOS pakte flink uit.


Op het onderzoek zelf valt weinig af te dingen. Het moet een enorme logistieke klus zijn geweest om 641 Noord-Hollandse kinderen elke dag het juiste blikje fris met of zonder suiker te laten drinken. Met het wetenschappelijk verslag van het onderzoek, dat vorige week in de New England Journal of Medicine verscheen, is evenmin veel mis. Het enige is, dat de onderzoekers vervolgens hun wetenschappelijke boekje zo te buiten gaan. Katan in de NRC: 'Nu moeten de frisdrankautomaten ook maar echt weg.'


Wat de onderzoekers bewezen hebben, is dat vervanging van suiker door zoetstof in een blikje fris niet leidt tot volledige compensatie: de kinderen die zoetstof kregen, vulden hun energie-inname maar voor ongeveer de helft aan - je zou verwachten dat ze, door het verschil in calorieën, ongeveer 2 kilo minder zouden aankomen, ze kwamen 1 kilo minder aan. (Katan bij de NOS: 'Ze aten gewoon precies door zoals ze altijd al deden.')


De studie is een mooi antwoord op een mooie biologisch-fysiologische vraag - frisdrankfabrikanten beweren altijd dat vervangen van zoetstof geheel zinloos was - maar daar houdt het echt op. Wat dit resultaat voor de praktijk buiten het klasverband betekent, moet allemaal nog worden uitgezocht. Geldt het effect ook voor twee, drie, vier blikjes per dag, een kinderleven lang? Drie op de tien kinderen hielden het geen anderhalf jaar vol, meestal omdat ze het drankje niet lekker meer vonden - die uitval was tweemaal zo hoog als de onderzoekers verwacht hadden. Kinderen in de zoetstofgroep die stopten, kwamen daarna extra aan zodat hun toch al geringe winst snel weer verdween.


De kinderen die meededen, waren over het algemeen niet te dik, dus wat de uitslag betekent voor kinderen met overgewicht blijft gissen. Van enige gedragsbeïnvloeding was geen sprake, alleen maar van het ongemerkt verwisselen van een portie suiker voor zoetstof - het is raar om hierin zelfs maar een begin van een aanpak van de 'obesitasepidemie' te zien. Als alle kinderen hun uiterste best doen anderhalf jaar lang een suikerdrankje te vervangen door een zoetstofdrankje, wordt de hele Nederlandse schooljeugd een kilo lichter. Er moeten betere manieren zijn om dikke kinderen te helpen.


Maar wacht eens - had boven het bericht niet de kop 'Nu bewijs: experiment maakt jeugd dik' moeten staan? De scholieren werden in die anderhalf jaar gemiddeld immers bijna zeven kilo zwaarder, sommige meer dan tien. Ik hoop dat ik het goed zeg, maar kinderen in de groei worden normaal ongeveer vier, hooguit vijf kilo in anderhalf jaar zwaarder, dus ze zijn tijdens (of: door) het experiment gemiddeld juist aangekomen. De onderzoekers gaan daar in hun stuk in het geheel niet op in - ze zagen geen verschil met hun 'referentiegroep' - maar dan lijkt het mij helemaal wat vroeg om er beleidsadviezen aan te verbinden.


Oordeel:

Nee, het experiment maakt dik.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden