reportage

‘Er wordt te vaak vergeten dat het hier om opvang van mensen gaat. Mensen van vlees en bloed’

Acteur Angelo Schuurmans, een van de drijvende krachten achter de vluchtelingenopvang in het Brabantse Oss, spreekt dit jaar op De Nationale Viering van de Bevrijding op 5 mei. ‘Vluchtelingen zijn gewoon nummers voor de overheid. Dat zit mij dwars.’

Peter de Graaf
Angelo Schuurmans in het oude belastingkantoor dat tot vluchtelingenopvang is omgetoverd. 
 Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Angelo Schuurmans in het oude belastingkantoor dat tot vluchtelingenopvang is omgetoverd.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Hoe word je van acteur, onder meer bij Het Zuidelijk Toneel, opeens locatiemanager van de noodopvang voor Oekraïense vluchtelingen en Syrische asielzoekers in Oss? ‘Het is een beetje uit de hand gelopen’, erkent Angelo Schuurmans (37) met een brede grijns in de recreatieruimte op de derde verdieping van het voormalige belastingkantoor.

‘Maar het is hard nodig. Of je nu uit Oekraïne, Syrië of Eritrea komt, het zijn allemaal oorlogsvluchtelingen die recht hebben op een warm onthaal en een gastvrije opvang. Wij doen dat met de menselijke maat. Een tikkeltje chaotisch, maar de mensen lachen wel als ze hier rondlopen.’

Schuurmans is wereldberoemd in Oss, waar hij de drijvende kracht is achter de stichting Thuis in Oss. Die stichting, met een paar honderd vrijwilligers, zet zich al jaren in voor de integratie van vluchtelingen. Onder meer met taalklassen, voorlichtingslessen, meet and eat-bijeenkomsten en het koppelen van ‘app-maatjes’.

Thuis in Oss heeft met haar activiteiten lokaal zo’n goede naam opgebouwd dat de gemeente de stichting heeft gevraagd de noodopvang voor Oekraïners te runnen. Die is begin vorige maand geopend in het leegstaande belastingkantoor. Sinds twee weken zijn daar ook nog tachtig asielzoekers uit de overvolle opvang in Ter Apel bijgekomen.

Schuurmans volgde de filmacademie in Amsterdam en deed de theaterschool in Los Angeles waar hij vervolgens ook vijf jaar bij een theatergezelschap werkte. Twee jaar geleden trad hij op in Achttien, een voorstelling van Het Zuidelijk Toneel over jeugdige asielzoekers, die deels gebaseerd was op zijn eigen ervaringen met vluchtelingen in Oss. Vorig jaar speelde hij in de korte film Ayor, waarin twee jongens tijdens de Nationale Dodenherdenking op de Dam een statement maken tegen homodiscriminatie.

De Nationale Viering van de Bevrijding op 5 mei vindt dit jaar in Oss plaats, en Schuurmans is er een van de sprekers. Naast oorlogsheld Gijs Tuinman, drager van de Militaire Willems-Orde, die de officiële 5-meilezing zal houden.

Hoe bent u als acteur zo intens in het vluchtelingenwerk verzeild geraakt?

‘Toen ik eind 2015 na negen jaar Los Angeles en een half jaartje Australië terugkeerde naar Nederland was net de grote stroom met Syrische vluchtelingen op gang gekomen. Ik had even geen werk en werd geraakt door de oproep om als vrijwilliger te komen helpen in een vluchtelingenkamp op het Griekse eiland Leros.

‘Ik heb dat een maand gedaan en die ervaringen hebben mijn leven veranderd. Ik moest echt mensen uit het water halen. Ik had daarvoor nog nooit een vluchteling gezien. Ik was zo naïef. Ik werd wakker geschud door alle ellende, maar ook door de saamhorigheid en kracht van de vluchtelingen.

‘Terug in Oss kreeg ik een nieuwe schok te verwerken. Want hier werd juist gedemonstreerd tegen de komst van Syriërs. Er vlogen stenen door de ruiten, in een buurdorp hingen varkenskoppen in de bomen. Om tegenwicht te bieden opende ik de Facebookpagina ‘Oss verwelkomt vluchtelingen’. Ik wilde laten zien dat niet iedereen in Oss tegen was. Dat raakte een gevoelige snaar, binnen twee maanden hadden we al 130 vrijwilligers.

‘Die ervaringen hebben me getriggerd. Ik wilde niet zomaar terugkeren naar mijn oude leven: audities gaan doen als acteur, mijn eigen ambities en carrière najagen. Ik wilde de vluchtelingen gaan helpen. Ik woonde weer bij mijn ouders, dus ik had ook weinig kosten.

‘Het was best een heftige tijd. Ik heb zelfs even politietoezicht bij mijn huis gehad. Er waren radicale groepen zoals Zeg Nee tegen het Azc, en aan de andere kant stond ik met mijn kop in de krant om te zeggen: hé, deze mensen zijn welkom en wat doet iedereen toch moeilijk. Ik werd door de gemeente gewaarschuwd. Op posters stond mijn foto met het adres van mijn ouderlijk huis erboven. Heel naar. Er is niks gebeurd, hoor. Veel mensen roepen online heel hard, maar ze houden zich toch gedeisd omdat ze niet de bak in willen.

‘In dit belastingkantoor werden in 2016 ook de Syrische vluchtelingen opgevangen. Toen die noodopvang dicht ging heeft de gemeente gevraagd: kunnen jullie je als vrijwilligers niet ontfermen over de nieuwkomers of statushouders die in Oss komen wonen? Zo is Thuis in Oss ontstaan.’

U hebt nu zes jaar ervaring: hoe vindt u dat de vluchtelingenopvang in Nederland is geregeld?

‘Wat me opvalt is dat er veel partijen betrokken zijn in wat de asielketen wordt genoemd. Maar niemand trekt echt de verantwoordelijkheid naar zich toe. Asielzoekers worden van crisisopvang naar noodopvang en van azc naar azc gesleept.

‘Dat zag je nu ook weer. Er was gedoe in Ter Apel, tenten zaten te vol en werden afgebroken. Syriërs en Eritreeërs werden op de bus gezet met onbekende bestemming. Door een fout dacht het COA dat ze wel in Oss terecht konden. De burgemeester werd gebeld dat er al een bus onderweg was.

‘Ik werd daarna gebeld, want ik spreek wat Arabisch. Ze hadden niemand die kon vertalen. Ik ben meteen op de fiets gesprongen. De wethouder belde mij: ze willen niks eten. Dus ik zeg: ja, ze hebben ramadan, het is 07.00 uur ’s avonds. Zorg dat er over anderhalf uur eten staat.

‘Het is hartstikke goed hoor, dat we die mensen hebben opgevangen in Oss. Maar alles gaat steeds zo ad hoc. Het is zo vaak paniekvoetbal. Wat is nou onze visie op integratiebeleid? Radicaal rechts is duidelijk: gooi de grenzen dicht en moskeeën moeten weg. Maar wat is nou de visie van links op migratie en integratie? Ze willen niet iedereen toelaten, maar hoe gaat dat dan? Ik vind het beleid warrig en weinig concreet. Uitgeprocedeerde asielzoekers moeten het land uit. Dat is de regel op papier. Maar in de praktijk blijven ze gewoon in Nederland, onder de radar.’

Wat vindt u van het COA?

‘Ze doen natuurlijk hun best en moeten werken conform de opdracht die ze van de politiek krijgen. Maar het COA is wel een erg log apparaat dat weinig oog heeft voor de mensen. Vluchtelingen zijn gewoon nummers voor de overheid. Dat zit mij dwars.

‘In 2016 zaten hier in Oss zoveel Syriërs die wisten dat ze anderhalf jaar moesten wachten op een verblijfsvergunning. In die wachttijd kregen ze geen taalles en mochten ze niet werken. Die mensen werden hier gewoon op een stoel gezet: wacht maar anderhalf jaar. Dat schoot bij mij echt in het verkeerde keelgat. Hoe kun je mensen zo laten zitten? Toen zijn we zelf maar Nederlandse les gaan geven. Daarmee is het begonnen.

‘We vroegen of we die taallessen op de opvanglocatie konden geven. Maar dat was zo’n gedoe. We laten je weten of dat hier kan, zeiden ze. En dan is het een week verder en hoor je nog niets. Dan moet iemand hoog hoog hoog dat gaan bepalen. Uiteindelijk doen we die lessen dus gewoon op het ROC in Oss.

‘Een ander voorbeeld: er is een half gezin op de bus uit Ter Apel naar Oss gezet. Een vader en twee zoons kwamen hier aan, maar een moeder en twee dochters bleven daar achter. De vader dacht dat de rest wel met de andere bus zou komen. Maar die is niet gekomen of ze zijn naar een andere plek gereden. Pas een week later is het gezin herenigd. Er wordt te vaak vergeten dat het hier om opvang van mensen gaat. Mensen van vlees en bloed.’

Hoe zou het beter kunnen?

‘Ik heb ook geen kant-en-klaar plan klaarliggen. Maar ik zou in ieder geval voor een menselijkere opvang willen pleiten. We hebben met andere landen afgesproken dat we mensen uit oorlogslanden opvangen. Doe dat dan met een sterk verwelkomingsbeleid: laat ze meteen de taal leren, sta toe dat ze meteen aan het werk mogen. Het is niet eerlijk dat Oekraïeners wel naar werk mogen zoeken, en Syriërs alleen maar op de bank mogen zitten. Dat klopt gewoon niet.

‘Verwar de opvang van vluchtelingen niet met een onduidelijk en laf afschrikbeleid. Stop met het gesleep van mensen naar steeds andere locaties. Bouw gewoon ergens wat grotere locaties waar iedereen voor langere tijd terecht kan. Het is voor asielzoekers allemaal niet te begrijpen dat ze soms wel in zes verschillende azc’s terecht komen: hoezo dan?’

Aan de andere kant vraagt u ook aandacht voor de schaduwkanten van immigratie. Wat bedoelt u daarmee?

‘Het is niet allemaal hosanna, welkom hier. Mijn inzichten zijn wel veranderd, en minder naïef. Er zit ook een keerzijde aan sommige nieuwkomers. Hoe ze tegen homoseksualiteit aankijken. En meisjes die worden uitgehuwelijkt. Of vrouwen die niet mogen werken. We moeten niet onze ogen sluiten daarvoor.

‘Ik val zelf op mannen. En dat levert soms een spanningsveld op met mijn doelgroep. Ze zien mij als een man die er alles aan doet om te zorgen dat zij erbij horen. Maar ik behoor zelf tot een groep waarvan zij zelf vinden – vaak stiekem – dat die er niet bij mag horen. Dat is soms best lastig.

‘Ik krijg persoonlijk geen negatieve reacties, maar weet dat er wel over gepraat wordt. Als ik bij mensen uitgenodigd word om te komen eten, merk ik dat ze het onderwerp vermijden. En als ze vragen: heb je vrouw en kinderen? Dan weet ik: hee, zij weten het dus niet. Dan zeg ik het wel. Ik ga er niet om liegen. Het is ook goed voor hun inburgeringsproces om te weten dat homoseksuele relaties onderdeel zijn van onze samenleving, en dat ze daar toch wel iets mee moeten.

‘Een andere schaduwkant is de praktijk dat meisjes worden uitgehuwelijkt. Die komen bij mij aan: kun je me helpen, ik wil niet trouwen met iemand in Duitsland. Het is zo dubbel voor deze meisjes. Er wordt op school verteld dat ze alles kunnen doen en worden wat ze willen. Maar eigenlijk weten ze al: volgend jaar moet ik trouwen en ben ik hier weg. Dat gebeurt echt op grote schaal.

‘Ik geef met één meisje, inmiddels een 22-jarige vrouw, voorlichting aan docententeams. Wat zijn de signalen? Weet je wat je moet doen als een scholier begint over uithuwelijken? Herken het als iemand niet lekker in haar vel zit en denkt: waar gaat mijn leven heen?

‘Integratie is niet alleen gezellig samen met elkaar eten. Als je integratie wilt bevorderen, moet je ook antwoord durven geven op dit soort concrete problemen waarmee nieuwkomers worstelen. Of ze nou als homoseksueel gediscrimineerd of als meisje uitgehuwelijkt worden.’

Bevrijdingsdag

Na twee pandemiejaren waarin 5 mei vooral digitaal werd gevierd, zijn er nu weer veel bijeenkomsten. De Nationale Viering van de Bevrijding vindt plaats in Oss, waar Ridder der Militaire Willems-Orde luitenant-kolonel Gijs Tuinman de 5 mei-lezing geeft.

Aansluitend ontsteekt premier Rutte om 13.30 uur het Bevrijdingsvuur in ‘s-Hertogenbosch, samen met Duncan Laurence, Ambassadeur van de Vrijheid. Dit is het startschot voor veertien Bevrijdingsfestivals, verspreid over het land. Naast Duncan Laurence treden onder meer Suzan & Freek, Fresku en Donnie op.

Door het hele land vinden daarnaast zogenaamde Vrijheidsmaaltijden plaats, waar mensen kunnen aanschuiven om elkaar te ontmoeten. Op een aantal plekken schuiven ook Oekraïense vluchtelingen aan. Iedereen kan zich aanmelden om zo’n maaltijd te organiseren. Het recept voor de Vrijheidssoep is van chef Nadia Zerouali.

Traditiegetrouw wordt de dag afgesloten met het 5 mei-concert, dat dit jaar weer plaatsvindt op de Amstel in Amsterdam, in aanwezigheid van de koning, de koningin en de minister-president. Symfonieorkest de philharmonie zuidnederland speelt, onder leiding van dirigent Duncan Ward, met solisten als Anita Meyer, Tania Kross, Wasim en Fresku. De NOS zendt het concert live uit op NPO 1 vanaf 20.30 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden