ER WORDT OP MIJ GELET

De nummer twee van de CDA-fractie in de Tweede Kamer moet ingrepen van het kabinet verdedigen waar ze het als voormalig vakbondsvrouw soms moeilijk mee heeft....

'Ik heb een lijntje naar boven.'

De woordenstroom valt even stil. Gerda Verburg (47) peilt behoedzaam de reactie die haar opmerking teweegbrengt. Ze leunt achterover.

'Soms, als ik even een paar dagen of weken niet aan God denk, dan wordt er opeens van boven weer aan dat lijntje getrokken. Ik krijg een ingeving, die ik niet van mezelf heb. Of er gaat een auto rakelings langs me heen. Er wordt even aan het lijntje getrokken om de communicatie open te houden.'

Het is reces. De nummer twee van de CDA-fractie in de Tweede Kamer, de belangrijkste persoon na fractievoorzitter Maxime Verhagen, heeft tijd om eens over iets anders te praten dan WAO, bijstand of prepensioen. Verburg vindt dat ze het aan haar stand verplicht is. 'Je bent vólksvertegenwoordiger. En dan moeten de mensen vertrouwen op iemand die ze alleen kennen van een quootje in de krant? Dat is heel lastig.'

Toch kennen veel mensen haar. Ze is 'die met die blonde lok' - een speling van de natuur, zegt ze zelf. CDA-woordvoerder sociale zaken, mede-auteur van de omstreden sociale paragraaf in het regeerakkoord, loyaal verdediger van de ingrepen in WAO, vut en prepensioen, bijstand en WW. Maar ook raadgever van onervaren backbenchers, bewaker van de voor het CDA zo kenmerkende fractiediscipline, en fractievoorzitter als Maxime Verhagen er niet is. Daarnaast, minder bekend: bestuurslid van de Koninklijke Nederlandse Hippische Sportfederatie, bibliofiel, marathonloopster en al 25 jaar gelukkig met haar vrouwelijke partner Willy Westerlaken.

Verburgs carrière is er een van ups en downs. Na haar studie wil het maar niet lukken met haar sollicitaties als P & O'er. Tot haar huidige partner haar binnenhaalt bij de Christelijke Plattelands Jongeren, en dan gaat het snel. Via de Houten Bouwbond CNV wordt Verburg op haar 29ste voorzitter van de CNV Jongerenorganisatie. Vier jaar later is ze de eerste vrouw in het bestuur van de vakcentrale CNV.

In die zeven jaar - van 1990 tot 1997 - werkt ze nauw samen met Aart Jan de Geus, de huidige minister van Sociale Zaken), Cees van der Knaap (nu staatssecretaris van Defensie) en Ton Heerts (nu vicevoorzitter van de FNV). Doekle Terpstra, in mei vertrokken als CNV-voorzitter, kent ze dan al jaren. Ze schreven samen hun afstudeerscriptie op de Christelijke Sociale Academie in Kampen.

Hoewel Verburg zich in haar vakbondstijd flink tegen het 'asociale' CDA-beleid afzet, vraagt CDAvoorzitter Hans Helgers haar in 1998 als Kamerlid. Ze komt binnen op plaats vier, en is al snel belangrijk in de partij. Noeste arbeid tijdens de formatie van 2002 wordt echter niet beloond met een ministerschap. Een domper, volgens mensen die Verburg goed kennen. Samen met Camiel Eurlings en Joop Wijn werd ze naar verluidt binnengehaald met het idee: nu Kamerlid, morgen minister.

Een foto op de schoorsteenmantel in haar chique oude werkkamer herinnert aan die andere misgreep. Verburg was begin 2003 kandidaat voor het Kamervoorzitterschap, maar collega-Kamerleden gaven de voorkeur aan VVD'er Frans Weisglas. Vlak daarna krijgt Verburg de post die ze nu bekleedt: vice-voorzitter van de 44 koppen tellende CDA-fractie.

Verburg kijkt er niet verbitterd op terug. Teleurstellingen horen bij het leven, vindt ze. 'Als je ergens aan begint, kun je winnen of verliezen. Je kunt de uitdaging ook niet aangaan, maar zo zit ik niet in elkaar.'

De stress van de politiek, de problemen en frustraties: Verburg loopt het er wel weer af. Ze leidt een Spartaans leven, mechanisch haast. Elk jaar een marathon, en dat betekent om de andere dag om zes uur op om te trainen. Ze vindt het heerlijk. 'Daar zit niets mechanisch bij. Je hebt gewoon een geweldig ontspannen dagdeel voor jezelf.'

Door het hardlopen ziet ze dingen die ze anders in haar haastige bestaan zou missen, zegt ze. 'De bomen die in het voorjaar iedere week wat verder uitlopen. De vogels die in april en mei een octaaf hoger zingen. De schoonheid van de seizoenen. Als je dat elke morgen ziet, word je nooit een moppermens.'

Al dat moois heeft God voor de mens gemaakt, weet Verburg. De gedrevenheid die iedereen van haar in de Kamer ziet, komt daar vandaan. 'Mijn geloof houdt me gaande. Het is mijn motorolie. De bijbel is een prachtig boek. Vol voorbeelden hoe het wel en niet moet. Voor elke periode, voor elke situatie weer actueel.' Ze moet er niet aan denken dat het na dit leven helemaal ophoudt. 'Ik weet niet hoe ik het me moet voorstellen. Ik heb ook geen briefje in een bureaula liggen dat mijn plaats in de hemel is veiliggesteld. Maar ik ben er wel van overtuigd dat het leven doorgaat.'

Ze was 22 toen de twijfel aan God voorgoed verdween. Na een ringsteekwedstrijd in haar geboorteplaats Zwammerdam (Zuid-Holland) wist ze het zeker. 'Mijn paard sloeg op hol en ik raakte bekneld onder de wagen. Het klinkt cliché, maar dan zie je dus echt een flits met beelden uit je leven. Iets heeft ervoor gezorgd dat ik het heb overleefd.'

En dan denkt u: God heeft het goed met mij voor. 'Nee, dat denk ik nooit. Ik gooi het niet op een akkoordje met God. Maar ik denk wel: er is meer. Er wordt op mij gelet. Ik ben gereformeerd opgevoed met een liefhebbende God, geen straffende God. Je naam staat in Gods handpalm gegrift. Dus je bent iemand, je mag er zijn. En dat geeft een zeker vertrouwen. Niet om roekeloos te zijn, maar wel dat je niet alles van jezelf hoeft te hebben.'

Past homoseksualiteit in dat geloof? 'Het speelt geen rol. Ik geloof in een God van liefde. Iedereen is zoals hij is. Mensen worden voor elkaar geschapen. Alle relaties van wederzijdse liefde, van verantwoordelijkheid en respect passen in dat geloof. Daarom heb ik ook als een van de weinige CDA'ers voor het homohuwelijk en voor adoptie door homoparen gestemd.'

Komt u wel eens CDA'ers tegen die daar anders over denken? 'Nee.'

Ook niet in de achterban? 'Het speelt in het CDA geen rol. Werkelijk niet. Ik ben er vanaf het eerste gesprek met toenmalig fractievoorzitter Jaap de Hoop Scheffer volstrekt open over geweest. Daarna is het er nooit meer over gegaan.' U komt wel uit die klassieke gereformeerde wereld. 'Dat is waar. Ik kom uit een traditioneel gereformeerd gezin van tien kinderen. Mijn moeder zat bij de Vrouwenvereniging, mijn vader was actief bij de kiesvereniging van de ARP. Beiden heel maatschappelijk betrokken. We hadden geregeld een ongehuwde moeder of een jongen uit de jeugdreclassering in huis. Kinderen uit de omgeving kwamen bij ons op de boerderij een onbezorgde vakantie vieren.

'En toch hebben zowel mijn ouders als die van Willy het vrij snel geaccepteerd. Toen we nog gewoon vriendinnen waren, kreeg ik van Willy's moeder na de lange fietstocht naar hun huis altijd een bordje pudding met bessensap. Toen ze het hoorde, heb ik dat een half jaar niet gekregen. En daarna kreeg ik het weer. Dat was voor mij het teken dat ze het had geaccepteerd.'

Ze had zelf ook graag kinderen gewild, geeft Verburg toe. 'Willy en ik hebben het erover gehad. Maar uiteindelijk hebben we besloten dat we geen kinderen zouden krijgen. Je moet daar samen achter kunnen staan.' Meer wil Verburg er niet over kwijt.

In haar opvoeding was iedereen gelijk, vertelt ze. Zowel de jongens als de meiden moesten melken, tractor rijden, wassen, schoonmaken, strijken. Het belangrijkste dat ze van haar ouders meekreeg, is dat je niet alleen voor jezelf leeft. 'Aan het eind van je leven vraagt God je hoe je hebt geleefd. Een van de vragen is ook: hoe heb je je talenten benut? Die talenten heb je namelijk niet voor jezelf alleen, je moet ze ook voor anderen benutten.'

Een bovenmatig sociaal gezin, een vakbondsverleden. Worstelt u niet af en toe met de sociale lijn van het CDA? 'Zeker. Het kabinet neemt beslissingen - en wij steunen die als coalitie - die niet altijd even leuk zijn. De samenleving vindt die niet leuk, en ze zijn ook niet leuk. Maar je moet als politicus niet alleen oog hebben voor het heden. Je moet de samenhang zien tussen verleden, heden en toekomst.

'Dat is ook het verschil met mijn werk als vakbondsbestuurder. Toen behartigde ik een deelbelang, nu moet ik het hele veld overzien. Maar ik kan mijzelf iedere dag in de spiegel aankijken. En zolang ik dat kan, kan ik ook anderen blijven aankijken.'

Critici beweren dat u recht kunt praten wat krom is. Ze zien het aan u, zeggen ze. Dat u dan niet oprecht bent. 'Onzin. Dat doe ik dus niet. Je moet soms moeilijke beslissingen verdedigen, situaties die je graag anders zou zien. De rem zetten op de stijging van lonen en uitkeringen bijvoorbeeld. Dat is niet makkelijk, omdat je weet dat de mensen met de kleinste portemonnee daar de meeste moeite mee hebben. Maar ik doe het alleen als ik het ook voor mijzelf geloofwaardig kan verdedigen. Dat je dan aan me ziet dat ik dat niet altijd van harte doe en geen hoera roep, vind ik helemaal niet erg. Het zou van de zotte zijn als ik dat stralend zou staan te vertellen.'

Intussen heeft het sociale gezicht van het CDA een blauw oog. 'Dat vind ik dus niet. We zitten in een overgangsfase en ik denk dat de CDA-achterban daar vertrouwen in heeft. Het gaat er nu op aankomen. Het is geen nieuw verhaal. Machiavelli schreef het al: mensen gaan pas in vernieuwingen geloven als ze de positieve resultaten ervan gaan ondervinden. Het is net als bij duursport, de marathons die ik loop. Je moet even geduld hebben.

'Het heeft allemaal te maken met het feit dat verandering op zich bij mensen een gevoel van onzekerheid teweegbrengt. Daar moet iets anders voor in de plaats komen. Dat hoeft niet altijd nieuwe zekerheid te zijn, maar het moet wel een gevoel zijn van: kijk, het pakt voor mij goed uit. De veranderingen leiden tot verbeteringen. We zien het effect.'

Verburg maakte van dichtbij mee hoe het nog bijna mis ging met de hervormingen. Ze was als woordvoerder sociale zaken van het CDA een van de hoofdrolspelers in het conflict dat anderhalve maand geleden in de coalitie ontstond over de nieuwe WAO.

Premier Balkenende, vice-premier Zalm en de fractievoorzitters Verhagen (CDA), Van Aartsen (VVD) en Dittrich (D66) moesten er tot twee keer toe aan te pas komen om de ruzie te sussen. Een kabinetscrisis werd op het nippertje afgewend.

Volgens ingewijden kunt u het bloed van VVD-vice-fractievoorzitter Bibi de Vries wel drinken. 'We hebben behoorlijk felle discussies gehad, dat klopt. Maar in een coalitie moet dat ook kunnen. Ik ben niet iemand die dat lang met zich mee draagt. Persoonlijk kunnen Bibi en ik uitstekend door een deur.

'Overigens komt zoiets in de politiek wel vaker voor. Tijdens de formatie in 2003, toen we een regering wilden vormen met de Partij van de Arbeid, heb ik ook flinke discussie gehad met Jet Bussemaker (PvdA-Kamerlid, red.). Toen we de afspraken bij de formateur naast elkaar legden, begon zij weer opnieuw te onderhandelen. Dat heeft voor mij dan te maken met betrouwbaarheid. Je moet staan voor wat je hebt afgesproken.

'En als mijn vertrouwen tevergeefs is, laat ik mijn teleurstelling duidelijk blijken. En ja, daar ligt dan ook wel emotie in. Maar daarna kun je wat mij betreft weer gewoon in gesprek. Bibi de Vries en Jet Bussemaker zijn politiek buitengewoon goede collega's.'

Als CDA-minister De Geus het handiger had aangepakt, had het hele conflict voorkomen kunnen worden, wordt gezegd. Is dat zo? 'Minister De Geus trekt heldere lijnen. Hoe moet ik dat zeggen...'

Verburg stokt even. Ze zoekt zichtbaar naar woorden, maar herpakt zich snel.

'Kijk, inhoudelijk is minister De Geus buitengewoon sterk. Hij zit natuurlijk al jaren in het vak. En het is een minister met een van de grootste veranderingsportefeuilles van de laatste 25 jaar. Maatschappelijk moeten daar zoveel stevens voor worden gewend, dat je weet dat je een botsing niet kunt voorkomen. Zowel in de Tweede Kamer als daarbuiten. Dan vind ik het getuigen van politieke moed, en van politieke stuurmanskunst van het hele kabinet - want daar hebben ook Balkenende en Zalm een rol in gespeeld - dat alle hervormingen uiteindelijk wel doorgaan. En nog met steun van de vakbeweging ook. En dan moet je vaststellen dat het resultaat telt. En dat staat. En dat bepaalt hoe er straks over een minister als De Geus geoordeeld gaat worden. Hij is de inhoudelijke vernieuwer van de sociale zekerheid.'

U gaat de tweede helft van de kabinetsperiode in. Wie moet er bij de verkiezingen in 2007 - of eerder, mocht het alsnog misgaan - lijsttrekker worden van het C DA? 'Moeten we het nu al over verkiezingen hebben? Wat mij betreft Balkenende.'

Waarom? De kiezer sluit hem, zacht gezegd, niet in zijn armen. 'Nog niet. Maar mensen zullen zien: Balkenende leidt Nederland de goede kant op. Het is veiliger geworden, zelfs ondanks de terreurdreiging. De voorwaarden zijn geschapen om de economie weer te laten aantrekken. De sociale zekerheid wordt klaar gemaakt voor de 21ste eeuw. Inburgering krijgt handen en voeten.

'En naast die ambitieuze politieke agenda die we van tevoren zelf hebben gemaakt, toont Balkenende zich ook nog eens een knappe crisismanager. Er is nogal wat op zijn pad gekomen. Terreur, de strubbelingen rond Mabel, zijn ziekte tijdens het voorzitterschap van Europa. We hebben na vele jaren weer iemand op een toppositie bij de NAVO, we hebben een belangrijke post in de Europese Commissie.

'Er is al veel bereikt, en we hebben nog twee jaar om alles wat in de steigers staat zorgvuldig in de praktijk te brengen. Uiteindelijk zal er worden gekeken naar de resultaten. Zoals de geschiedenisboekjes over de periode-Lubbers niet reppen over het spleetje tussen zijn tanden, zo zal het bij Balkenende niet gaan over hoe zijn scheiding zit.'

Is Balkenende de onbetwiste leider in het CDA? 'Ja.'

Gerd Leers, CDA-burgemeester van Maastricht, verwoordde in de Volkskrant een paar weken geleden een heel ander gevoel. 'Ziet Gerd Leers iemand anders dan? Dat verhaal valt voor mij in de categorie: de beste stuurlui...'

Feit is dat Balkenende de beeldvorming niet mee heeft. Is het oneerlijke beeldvorming? 'Tja. Natuurlijk denk ik weleens: moet dat nou weer zo? Hoe hij af en toe wordt afgeschilderd in de media... Maar tegelijk denk ik: we leven nu eenmaal in een televisietijdperk. Dat weet iedereen en daar moet je tegen kunnen. Balkenende komt via de beeldbuis niet bij mensen binnen zoals hij is. Maar ik zie hem zich ontwikkelen. Mensen moeten ook de tijd hebben. Wim Kok was ook niet vanaf dag één populair. Als Balkenende stap voor stap zijn visie uiteenzet, hier en daar een grapje maakt, zoals hij dat in het echte leven ook doet. Als hij iets meer van die warme persoon laat zien, die dicht bij mensen staat, dan komt het allemaal goed. Dat is de premier die zich aan het ontwikkelen is. En hij moet daar ook de kans en de tijd voor krijgen.'

Hij is al drie jaar premier. 'Dat is zo. Maar Balkenende is een politiek leider die in heel korte tijd naar voren is getreden, en een geweldige politieke agenda op zich heeft genomen. Hij heeft op de korte termijn voor veel mensen een vervelende boodschap.'

Wat als het oogsten uitblijft? 'Het gaat de goede kant op. Ik ben voorzichtig positief. Maar je hebt als overheid niet alles in de hand. Aanslagen als die in Londen en Egypte geven nieuwe onzekerheid. Maar als het gaat om de vraag: is de samenleving, zijn de sociale stelsels, is de economische structuur op orde?

'Dan is het antwoord in hoge mate: ja. En dan zeg ik: de overheid heeft gedaan wat ze kon doen, namelijk de voorwaarden scheppen voor economische groei. Ik heb er vertrouwen in. De samenleving is daar ook aan toe, een beetje positivisme.'

En dan krijgen we een kabinet-Balkenende III met Gerda Verburg als minister van Sociale Zaken? 'Ach. Dat is dan aan de orde. Ik ben niet zo'n planner. De ene keer word je genoemd als burgemeester, de andere keer voor iets in de provincie. Er zijn zo veel mogelijkheden. Boven het bed van mijn vader en moeder hing zo'n tegeltje: Tob niet, het komt altijd anders. Zo is het.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden