'Er wordt nu meer gevloekt dan ooit'

De Bond tegen vloeken bestaat honderd jaar. Hoewel het aantal leden slonk, blijft de bond optimistisch. 'Er wordt nu meer gescholden dan ooit, dus we zijn belangrijker dan ooit.'

Campagneposter 2015

De persvoorlichter van de Bond tegen vloeken kijkt op zijn horloge. Het is exact 18 uur, het tijdstip waarop de bond een persmomentje heeft aangekondigd op het Plein in Den Haag. Naast hem tuurt directeur Wilfried Verboom over het uitgestorven plein. Waar blijven ze?

Het is een van de pijnlijkste scènes uit de 2Doc-documentaire over de Bond Tegen Vloeken uit 2015. De Tweede Kamer dreigt een streep te halen door het verbod op Godslastering. De Bond tegen Vloeken heeft de pers opgetrommeld voor een verklaring, maar het blijft stil.

'Ik denk niet dat de pers komt', constateert de persvoorlichter uiteindelijk. Kort na de mislukte persconferentie wordt het verbod op Godslastering definitief uit het wetboek geschrapt.

Bekijk hier een overzicht van campagneposters van de Bond tegen vloeken gedurende een eeuw

Makkelijk wordt het waarschijnlijk nooit, de strijd die de Bond tegen vloeken voert tegen het misbruik van Gods naam en algehele schuttingtaal. Dit jaar bestaat de organisatie, bekend van de anti-vloekposters in bushokjes en op treinstations, honderd jaar. Vandaag trapt de bond zijn jubileumjaar af met een eigen glossy Holy! en een congres.

Met een teruglopend aantal donateurs en een premier die de woorden 'pleur op' in de mond neemt, heeft de organisatie de tijdgeest niet mee. In 2012 bleek uit een imago-onderzoek dat veel mensen de Bond tegen vloeken 'suf, achterhaald, extreem, dom en zielig' vinden. Scholen sturen brieven van de bond terug met een grote streep er door.

Sommigen nemen de moeite bij het kantoor in Veenendaal aan te bellen om de medewerkers uit te schelden. De naam 'Bond tegen vloeken' heeft zo'n negatieve associatie dat de organisatie besloten heeft het eigen logo voorlopig van de posters te halen en alleen onderop klein te verwijzen naar de website.

Toch zijn deze ontwikkelingen voor de negen betaalde medewerkers van de bond geen reden tot pessimisme. Integendeel. 'Er wordt nu meer gescholden dan ooit, dus we zijn belangrijker dan ooit', zegt medewerker Frans de Koeijer. 'De discussie over hoe je met elkaar en met taal om moet gaan, wordt juist nu gevoerd.'

1950

Plakkaten

Nederland is het enige land ter wereld met een bond tegen vloeken. Dat hebben we te danken aan een zekere Johannes Baas. Deze inwoner van Den Helder ergerde zich honderd jaar geleden zo zeer aan het getier van mariniers in de haven, dat hij besloot een brief te schrijven aan het antirevolutionaire dagblad De Standaard. Daarin kondigde hij aan een 'Bond tot bestrijding van het vloeken' te beginnen. Wie wilde mocht zich aansluiten.

1990

Een paar jaar later telde de bond 'Tegen het schenden door het vloeken van Gods heiligen Naam' tienduizend leden en hingen de eerste anti-vloekplakkaten in de wachtkamers van stations. 'Dat waren heel uitvoerige posters met lange lappen tekst', zegt Hans Werkman. 'Heel anders dan nu.' Werkman, zelf lid van de Bond tegen vloeken, schreef bij het 75 jarig bestaan van de organisatie een geschiedenisboek over de club.

De eerste decennia vond de bond veel steun, niet alleen bij de protestantse achterban. 'Ook in humanistische kring werden de opvattingen breed gedeeld.' Tijdens de Tweede Wereldoorlog kregen Duitse soldaten Duitstalige folders van de organisatie in de hand gedrukt. In de jaren vijftig en zestig bleven de ledenaantallen groeien.

Rodondendron

Dit veranderde in de jaren zeventig. In die jaren pleitte de bond onder ander tegen het grove taalgebruik in VPRO-programma's van Kees van Kooten en Wim de Bie, en voor het woord 'rododendron' als net alternatief voor ziekten en bepaalde lichaamsdelen. 'Je had toen in Amsterdam op de tramhaltes posters met de tekst: God hoort u vloek niet. Daar werd op veel plaatsen een 'w' aan toegevoegd: God hoort uw vloek niet.'

In de jaren daarna neemt met de ontkerkelijking de animo voor de bond allengs af. 'Rond de eeuwwisseling hadden we nog een recordaantal van zo'n 35 duizend leden', zegt De Koeijer. Nu zijn daar zo'n 15- tot 20 duizend van over.

In 2012 besloot de organisatie het over een andere boeg te gooien. Minder moraliserend, meer 'het gesprek aangaan'.

Vroeger kon wie op tv gescholden had een pinnig briefje namens de achterban van de bond verwachten. 'Daar zijn ze mee gestopt', zegt Werkman. 'Het werd niet altijd geapprecieerd.'

Documentairemaker Luuk Bouwman legde voor zijn 2doc-documentaire vast hoe de organisatie de afgelopen jaren op eindeloos veel marktplaatsen flyers uitdeelde. 'Soms kwam er dan iemand van PowNews, puur om te zieken, maar dan bleven de leden van de bond altijd heel netjes. Dat vond ik indrukwekkend, een soort geweldloos verzet.'

De Koeijer vergelijkt zijn werk weleens met dat van een vuilnisman. 'Die haalt elke week het vuilnis op, terwijl hij weet dat er volgende week weer vuilnis staat. En volgend jaar.'

Er zijn twee scenario's denkbaar waarin de Bond tegen vloeken zijn verzet opgeeft. Eén: er wordt niet meer gevloekt. Twee: de Dag des Oordeels breekt aan. De Koeijer: 'Dat hebben wij zo opgenomen in onze statuten.'

2007
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden