Reportage

'Er worden tomaten, eieren en stenen naar ons gegooid bij de synagoge'

Ook in de Parijse voorstad Garges is de synagoge mikpunt van geweld. De oproep van premier Netanyahu om naar Israël te emigreren kan er op bijval rekenen. 'In Israël word ik tenminste beschermd.'

Peter Giesen
Jacques Galimidi, een van de gelovigen in de synagoge. Beeld Steven Wassenaar
Jacques Galimidi, een van de gelovigen in de synagoge.Beeld Steven Wassenaar

De synagoge van Garges is een vesting, een Joodse enclave in een overwegend islamitische voorstad van Parijs. Ommuurd door een enorm stalen hek, bewaakt door militairen met machinegeweren.

Tegenover de lage synagoge staat een kolossale, troosteloze flat met bruin uitgeslagen zonweringen. 'Vanuit die flat wordt regelmatig met tomaten, eieren en stenen naar ons gegooid', zegt conciërge Salomon Guez (52). Afgelopen zomer werd de synagoge belegerd door moslimjongeren, na een uit de hand gelopen demonstratie tegen het optreden van Israël in de Gazaoorlog. 'Ze probeerden binnen te komen, maar dat is niet gelukt. Toen hebben ze maar alle ruiten ingegooid', zegt Guez.

Op een doordeweekse ochtend is het rustig in de synagoge. Een handjevol mannen met keppeltje bidt of studeert. Ze zijn somber over de toekomst. 'Ik ben uitgescholden, geschopt, geslagen, er is bij me ingebroken omdat ik Jood ben', zegt Raphaël (36), bakker in Parijs. 'Ik wil naar Israël. Daar word je tenminste beschermd.'

Wel woorden, geen daden

Na de schietpartijen in Kopenhagen riep de Israëlische premier Netanyahu de Europese Joden op naar Israël te komen. Vorig jaar maakten ongeveer 7000 Franse Joden de aliyah - de terugkeer naar het beloofde land, twee keer zo veel als het jaar daarvoor. Maar is Israël veiliger dan Frankrijk? Een land omringd door vijanden, in de meest explosieve regio ter wereld?

'Natuurlijk gebeurt er in Israël ook wel eens iets, hoewel er de laatste jaren weinig grote aanslagen zijn gepleegd', zegt Alain Bensimon (62), gepensioneerd, voorzitter van de Joodse gemeente van Garges. 'Maar de staat doet er alles aan je te beschermen, ook al levert dat internationale kritiek op. Zoals Netanyahu zei: ik krijg liever uw veroordelingen dan uw condoleances.'

Van de Franse staat verwachten de Joden bijzonder weinig. 'Je hebt woorden en daden. In woorden zijn Franse politici erg goed. Frankrijk is Frankrijk niet meer zonder de Joden, zeggen ze. Prachtig. Maar wat doen ze? Als het dreigingsniveau afneemt, zullen de militairen voor de synagoge weggaan en worden we weer doelwit', aldus Bensimon. In Israël voel je solidariteit, zeggen de Joden in de synagoge, in Frankrijk word je in de steek gelaten.

In de synagoge verblijven permanent militairen voor de bewaking. Beeld Steven Wassenaar
In de synagoge verblijven permanent militairen voor de bewaking.Beeld Steven Wassenaar

Stenen

Veel Franse Joden komen oorspronkelijk uit de Maghreb. Honderdduizenden Joden kwamen in de jaren vijftig en zestig naar Frankrijk, toen Algerije, Tunesië en Marokko onafhankelijk werden. 'Ik kom uit Algerije', zegt Bensimon. 'In 1955 zijn we naar Frankrijk gekomen, toen ik 2 was. Mijn vader stond op de dodenlijst van de fellagha's, de onafhankelijkheidsstrijders. Op een avond kwam hij thuis en zei tegen mijn moeder: pak de koffers, morgen nemen we de boot naar Frankrijk.'

De familie voelde zich al snel thuis in Frankrijk. Bensimon kwam in Garges terecht, in de jaren zestig en zeventig een moderne, veilige stad waar vooral Franse arbeiders woonden. Langzaam maar zeker werd hij ingehaald door de islam die hij ontvlucht was. Franse arbeiders maakten plaats voor islamitische immigranten. 'Toch ging het heel lang goed', zegt Bensimon. 'Met de eerste generatie moslims hadden we helemaal geen moeite. Het zijn de kinderen van hun kinderen die nu de ellende veroorzaken.'

De problemen begonnen pas na 2000, toen in Israël de tweede intifada losbarstte. Conciërge Salomon Guez: 'Vroeger liepen we gewoon te zingen op de binnenplaats. Nu loop je het risico dat je een steen tegen je kop krijgt.' Het conflict in het Midden-Oosten waaide over naar Frankrijk en raakte vermengd met de sociale frustraties van jongeren uit de banlieue.

Geen toekomst

Steeds vaker werden de Joden van Garges op straat uitgescholden. Sale juif, vuile Jood. Maar in 2006 kreeg het antisemitisme een heel andere dimensie. Telefoonverkoper Ilan Halimi (21) werd ontvoerd en dood gemarteld door een bende die zich 'de barbaren' noemde. De barbaren dachten de ouders van Halimi eens flink losgeld te kunnen vragen, 'omdat alle Joden rijk zijn'.

Bensimon: 'Mijn zoon was een collega van Ilan Halimi. Toen hij vertelde dat Ilan ontvoerd was, wilde ik dat niet geloven. We wonen toch niet in Chicago?' Maar hedendaagse antisemieten laten het niet bij woorden, getuige de boosaardige trits Mohammed Merah (Toulouse), Mehdi Nemmouche (Brussel), Amedy Coulibaly (Parijs). In Garges werd vorig jaar nog een Joodse jongen mishandeld toen hij zijn hond uitliet. 'We zullen je verbranden als Ilan Halimi', beten zijn aanvallers hem toe. In het trappenhuis van enkele Joodse families werden hakenkruizen geschilderd en bij de synagoge werd een poging tot brandstichting gedaan.

'Er is geen toekomst meer voor Joden in Frankrijk. Ik zie de radicale islam alleen maar sterker worden. Kinderen van 8 jaar zeggen dat ze voor het terrorisme zijn. De oplossing van het probleem is een zaak van de lange adem. Daarom voelen Joden zich niet meer veilig', zegt Bensimon. Raphaël is al even pessimistisch: 'Het is goed dat er militairen voor de deur staan. Maar het is te laat. We voelen ons hier niet meer thuis.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden