'Er was een stad naast ons gekomen'

Christophe blogde over de overlast van het zigeunerkamp bij zijn huis in het Noord-Franse Lille. Dat was het begin van een serie ontruimingen in het hele land. Maar er is ook veel steun voor de Roma. 'Van een afstand zie je armoede en vuiligheid. Kom je nader, dan worden het mensen die hulp nodig hebben.'

De lawine aan ontruimingen van zigeunerkampen die nu al meer dan een maand in Frankrijk woedt, is begonnen in een doorzonwoning in een woonerfje aan de rand van Villeneuve d'Ascq bij Lille. Hier schreef Christophe P. ('Geen achternaam, ik ben bedreigd') zijn weblog, waarin hij vertelde van de overlast die hij ondervond.


Naar een naam hoefde hij niet lang te zoeken: Collectif La Voie Perdue (de verloren weg), net zoals hun woonerf heet. 'Ik heb geprobeerd alles wat ik noteerde te verifiëren', vertelt hij, terwijl hij zijn stropdas losknoopt - Christophe (35) komt net terug van zijn werk in Parijs. 'Elke observatie, elke bewering moest kloppen.' Vaak plaatst hij foto's om zijn gelijk te bevestigen.


'Wij zijn pragmatisch', vindt hij. 'Hier was een situatie die tegen de wet is en het leven voor de buurt ondraaglijk maakte. Maar zij' - hij snuift terwijl hij het zegt - 'zij zitten in de pure ideologie'. Die 'zij', dat zijn de vrijwilligersorganisaties die de zigeuners helpen en die volgens Christophe alle problemen ontkennen. 'Ze vertellen leugens over geweld bij de ontruiming, ze willen van overlast niets weten en ons maken ze voor racisten en kleinburgers uit', vertelt hij. 'Dat gebeurt door mensen die zelf kilometers verderop wonen, ver van de kampen.'


Tweeënhalf jaar geleden streken de eerste caravans neer op het terrein aan de overkant van de straat. 'Niets aan de hand, dat waren voor ons gewoon nieuwe buren', vertelt Christophe. Geleidelijk breidde het kamp uit en begon de overlast. Een gasfles uit de tuin gestolen, inbraken, rondzwervend vuil, ontlasting her en der - Christophe heeft zelfs vermoedens van prostitutie en drugs. En vooral herrie, elke avond weer. 'Er werd gedronken en geschreeuwd, de muziek kwam uit grote versterkers. Als je vroeg of het zachter kon, ging vijf minuten later het volume weer omhoog. We hoopten op regen: dan was er geen muziek en konden ze geen kabels verbranden. De lucht was hier vaak dik van de rook.'


Collectif La Voie Perdue werd begin vorig jaar opgericht. Alle bewoners deden mee. Op twee gezinnen na, volgens Christophe. Na veel gesprekken met de gemeente en de politie en na een petitie met honderden handtekeningen was er resultaat. Op 9 augustus kwamen in alle vroegte de politie en de bulldozers om het kamp leeg te vegen. 'Ik voelde me niet prettig bij die ontruiming', zegt Thomas, een ander lid van het bewonerscollectief. 'Daar hebben toch kinderen gespeeld, families geleefd. Die hele affaire maakt je ongevoelig voor andermans ellende, dat is nog het ergste.'


Het huis van Bernard Smets ligt aan de Rue Bobillot, een doodlopende weg vlak bij het spoor in Hellemmes, een randgemeente van Lille. Het werd honderd jaar geleden door zijn overgrootvader gebouwd. 'De dakpannen van toen liggen er nog op', vertelt Smets, een stevige dertiger.


Een jaar of twee geleden is er een zigeunerkamp langs de weg gekomen. De caravans staan als wachthuisjes in de berm. Wie de familie Smets wil opzoeken, moet ertussendoor.


Het zweet breekt Smets uit als hij erover vertelt. Hij noemt kippen- en groentendiefstal, kleding die van de waslijn wordt gestolen, stenen die naar zijn auto worden gegooid. 'De vrouwen plassen vanaf de loopbrug over het spoor', vertelt hij. 'Ik zie hier Jaguars en Porsches parkeren, met meisjes die als hoeren zijn opgedirkt.'


Een deel van de zigeuners van La Voie Perdue is na de sluiting van hun kamp naar de Rue Bobillot getrokken. Volgens Smets is de situatie de afgelopen weken verergerd. 'Het lawaai 's avonds is oorverdovend. De gemeente doet niets. Vorige week hebben we 's avonds pistoolschoten gehoord. Toen is de politie eindelijk gekomen.'


Soms denkt hij erover eigen rechter te spelen. Deze zomer, toen alle zigeuners weg waren, zijn hun schuurtjes in brand gegaan. 'Ik was het niet', zegt Smets. 'Maar ik ken de dader.'


Aan de voet van de Notre-Dame-des-Victoires, een bakstenen kerk aan de westrand van Lille, staan kleurige Quechua's, de nylon tentjes waarmee Franse kampeerders op vakantie gaan. Nu wonen er zigeuners in, van zuigelingen tot middelbare mannen en vrouwen; bij elkaar zijn het er zo'n veertig. Een grote door de kerk geleverde canvastent dient om in te schuilen bij slecht weer.


Ook deze groep komt van het kamp van La Voie Perdue; ze woonden er in de hutten die vrijwilligersorganisatie Atelier Solidaire had gebouwd: houten huisjes op een stenen fundering, bedoeld om de zigeuners aan een vaste verblijfplaats te laten wennen om integratie te vereenvoudigen. Bij de ontruiming zijn die hutten weggeveegd.


Het tentenkamp ligt er opgeruimd bij. Kinderen fietsen of spelen met een oud tennisracket; de kleintjes houden hun hand op als ze een vreemde zien, de groteren lachen en zeggen bonjour. 'Onder de kerk is een sanitaire ruimte', zegt Claude Wauquier van het Collectif Solidarité Roms. 'Maar een douche is er niet. Als het koud en nat wordt, is het hier niet meer te doen.'


Aanloop hebben de Roma, zoals ze in Frankrijk worden genoemd, genoeg. Zoals Pierre Pacaux, een oudere heer die zich voorstelt als een buurtbewoner. 'Ik kom elke drie uur kijken of het goed gaat en of ze wat nodig hebben.' Of zoals de jonge vrouw die vertrekt met een handjevol mobiele telefoons om thuis op te laden.


In een van de achterste tenten bivakkeert George Varga (32) met zijn vrouw en zoontje van drie jaar. Varga komt uit Roemenië, zoals iedereen hier. Hij leeft nu drie jaar in Frankrijk en spreekt wat Engels. Geleerd van films en muziek, zegt hij trots; hij laat zijn kleine beeldschermpje zien dat is aangesloten op een accu. Handenvol dvd's heeft hij - Charlie's Angels, Hollywood Homocide, King Kong. 'Die gooien de mensen gewoon weg. En dan vis ik het uit de vuilnisbak.'


De fiets met aanhanger waaraan hij sleutelt, gebruikt hij om oud ijzer mee op te halen. Een deel van de vangst ligt op het terrein. Hij kent wat beveiligers die hem waarschuwen als er afval is. 'Ik leefde in Oostenrijk, Engeland, Spanje', zegt hij. 'Frankrijk is beter. Mensen helpen ons, er is altijd wat te verdienen.' Ook aan de Rue De La Voie Perdue had hij een goed contact met de omwonenden, vindt hij. 'Ze gaven me soms een baantje, in de tuin of in de bouw. En ze brachten spullen.'


Zijn toekomst? Varga wil graag in Frankrijk blijven. Een huis lijkt hem te duur, maar een hut zou mooi zijn. 'Maar niet op het platteland, daar is voor mij niets te verdienen.' Dagblad La Voix du Nord plaatste deze week een briefje van hem. 'Jullie willen vrijheid, gelijkheid, broederschap', schreef hij. 'Maar met wie? Met een Roemeen, een zigeuner? Hoe kan ik me verbeteren als ik op straat wordt gezet?'


'In de tenten kunnen we niet blijven', vult Remus Paraschiv (38) aan, die een fluorescerend hesje draagt. 'Ik zou wel vast werk willen, maar dat is lastig voor ons.'


Een geblutst groen busje manoeuvreert zich tot bij hen. De achterklep gaat open, Varga en Paraschiv moeten aan de slag. Een kwartier later is alle schroot ingeladen en zakt het busje haast door de assen. 'Een opkoper wil het zien', roept Varga voordat ze wegrijden.


Rachai! Rachai! wordt er geroepen. Het blijkt het Romawoord voor priester. Iedereen, vrouwen en kinderen voorop, haast zich naar de kerk. Een pastorale figuur met priesterboordje en grijze kuif stapt uit een bestelwagen: le père Arthur, die zich zijn leven lang ontfermde over hoeren, bajesklanten, binnenschippers. Sinds zijn pensioen - hij is 73 jaar - trekt Arthur Hervet zich het lot van de zigeuners aan.


Dat hij meteen na de ontruiming een tiental kinderen doopte, werd door de autoriteiten als een provocatie gezien. 'De kerk kan hier tonen dat ze een rol wil spelen', zegt hij, terwijl de kindertjes hem in de armen worden gelegd. 'Van een afstand zie je armoede en vuiligheid. 'Maar kom je nader, dan worden het mensen die hulp nodig hebben; christenen bovendien.'


Op een onbewaakt moment heeft hij Nicolas Sarkozy nog wel eens een hartaanval toegewenst. Vader Arthur zegt te hebben gesprongen van vreugde toen Frankrijk in mei een linkse president koos. Die sprongen zijn vergeten. 'Dit is een drama. Na Sarkozy is het erger geworden.'


Terwijl hij het terrein laat zien waar het zigeunerkamp was, kijkt Christophe van La Voie Perdue bij elk geluid schichtig op. Schroeiplekken op de grond, de bomen soms zwartgeblakerd, volgens hem door de vuren die ze stookten om het plastic van de kabels te branden, waarvan ze het metaal wilden verkopen. Een smal paadje leidt naar de hoek waar de hutten stonden. 'Van Atelier Solidair kregen ze geiten, varkens en hanen', zegt Christophe. 'Stel je voor: hanen, maar geen kippen. Wat moet je met hanen in de stad, anders dan je buren lastig vallen?'


Uit de verte komt het geluid van stemmen en muziek, alsof er feest is of een sportwedstrijd. 'Dat is de Rue Babillot' zegt Christophe. 'Een paar kilometer verderop. Stel je voor hoe het is als dat naast je gebeurt. De lucht trilde hier, er was een stad naast ons gekomen.'


Na Sarkozy, nu Hollande

In Frankrijk leven naar schatting 25.000 zigeuners, doorgaans afkomstig uit Roemenië en Bulgarije. Een grootscheepse actie van president Nicolas Sarkozy in 2010 om de kampen te ontruimen en de zigeuners naar hun land van herkomst te sturen, kwam Frankrijk op internationale protesten en een berisping van de Europese Unie te staan.


De in mei aangetreden linkse regering van François Hollande gaat door met de ontruimingen. Vorige week werd een kamp met honderd bewoners in Vileurbanne leeggeveegd. De president beroept zich op gevaren voor de volksgezondheid en overlast voor omwonenden. 'Het moet waardig gebeuren, maar ook met respect voor de wet', zei Hollande zondag. Hij vindt dat de verdreven zigeuners een alternatief moet worden geboden. In de praktijk is dat zelden het geval. De Franse ministers van Binnenlandse en Europese Zaken reisden deze week naar Roemenië om over terugkeer van zigeuners te overleggen.


Het eerste kamp dat werd ontmanteld was dat bij La Voie Perdue, aan de rand van Lille. De verjaagde zigeuners zijn nu verspreid over de regio, waar naar schatting drieduizend zigeuners leven. Cysoing, een dorp aan de rand van Lille, wordt genoemd als plaats van vestiging voor een nieuw kamp. Enkele honderden inwoners protesteerden zaterdag alvast voor de prefectuur van Lille. Dat gebeurde na een oproep van hun burgemeester. Die zei: 'We hebben hier niet de infrastructuur om een kamp te huisvesten.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden