'Er valt niets op te helderen'

Henk Kamp verruilt het Binnenhof voor Saba, Sint-Eustatius en Bonaire. De VVD’er moet de eilanden helpen omvormen tot bijzondere Nederlandse gemeenten....

Henk Kamp heeft nergens spijt van. Niet van zijn besluit om militairen naar de oorlog in Irak of naar Uruzgan te sturen. Niet van zijn keuze af te zien van het leiderschap van de VVD-fractie, hoewel hij wellicht de machtsstrijd tussen Mark Rutte en Rita Verdonk had kunnen voorkomen. Niet van zijn besluit om nu de politieke actie op het Binnenhof te verruilen voor een baan onder de tropenzon van Bonaire, ver van het centrum van de macht. En zeker niet van het feit dat hij en zijn partij Geert Wilders, ooit zielsverwant in de fractie, hebben laten gaan.

Henk Kamp (56) was gemeenteraadslid en wethouder van Borculo, minister van VROM en van Defensie, en is inmiddels de op drie na langst zittende politicus van Den Haag, gepokt en gemazeld in de mores van het Binnenhof. Toch is hij altijd een oosterling gebleven. Het zit ’m in zijn ogen. ‘Je ziet het meteen aan hem, als je hem aankijkt’, zei partijvoorzitter Ivo Opstelten onlangs tijdens een VVD-congres.

Al moet je hem niet voor het lapje houden, weet Mark Rutte. Kamps fractieleider kan zich best voorstellen dat er onschuldige zielen zijn die, in de tijd dat Kamp rechercheur was bij de FIOD, malversaties opbiechtten die ze nooit pleegden. Door die blik – vriendelijk, maar buitengewoon gedecideerd.

De 21-koppige liberale fractie moet na deze week verder zonder zijn rechtse boegbeeld. Kamp wordt voor drie jaar regeringscommissaris op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, de drie eilanden die overgaan van de Nederlandse Antillen naar Nederland. Een niet-politieke functie, waarin hij dienstbaar moet zijn aan het regeringsbeleid en rapporteert aan de staatssecretaris van Koninkrijksrelaties, Ank Bijleveld (CDA).

Dus geen debatten meer op het scherp van de snede over boerka’s en boerkini’s, geen eigen plannen meer om het integratievraagstuk aan te pakken. Maar een ambtelijke functie, die hij tot begin 2012 vervult – lang nadat de volgende verkiezingen zijn geweest en de interessante politieke banen opnieuw zijn verdeeld.

‘Een interessante en bijzondere klus’, zegt hij er zelf bondig over. Een politieke waardering van de ontmanteling van de Antillen wil hij niet geven. ‘Ik ga besluiten van de regering uitvoeren en het past mij niet die ter discussie te stellen. Ik geef ook geen oordeel over uitspraken van de PVV over ‘de Antillen verkopen op marktplaats.nl’. De Kamer, inclusief de PVV-fractie, is er om de regering te controleren. Het is niet aan mij daar commentaar op te hebben.’

Kamp is niet van de lange kletsverhalen. Een uur heeft hij vrijgemaakt voor het afscheidsinterview met de krant die hem zijn nadagen als Defensieminister zuur maakte door te berichten over martelende militairen in Irak. ‘Maar een uur is lang hoor. Dan hebben jullie het wel gehad met mij. Ik ben meestal kort van stof.’

U bent een van de politieke talenten van de VVD, heeft een glanzende staat van dienst. Nu verlaat u de actieve politiek. Waarom?

‘Zo ervaar ik het niet. Ik blijf werken voor de publieke zaak. Daar heb ik bewust voor gekozen toen ik jong was. In de derde klas van de lagere school las ik al kranten en in de zesde klas bijna álle kranten. In mijn tienertijd abonneerde ik me op Newsweek, Elsevier en Accent, een blad uit die tijd.

‘Ik was echt ontzettend geïnteresseerd in nieuws. Niet enkel om te lezen wat anderen doen, ook om zelf betrokken te zijn. Toen ben ik me bewust geworden dat je dan met de publieke zaak bezig bent. Als ik vertrek uit de Tweede Kamer, gaat dat gewoon door. Dus dit is geen einde van mijn carrière, maar een voortzetting in een andere vorm.’

U vertrekt wel halverwege de zittingsperiode van het parlement. Dat heet niet netjes te zijn.

‘Op zeker moment heb je het recht om los van normale termijnen te kijken. Als ik pas zes jaar Kamerlid was, was dat voortijdig geweest. Maar dit is mijn elfde termijn als volksvertegenwoordiger: vier in de gemeenteraad van Borculo, twee in de provinciale staten, plus vijf in de Kamer. Na elf termijnen denk ik dat je je iets meer vrijheid mag veroorloven over het moment van vertrek.

‘Ik heb eerder nee gezegd tegen mooie aanbiedingen. Snel weggaan na de verkiezingen vond ik geen optie. Ik ben er nog een half jaar uitgeweest vanwege mijn knie. Ik heb nu een prothese. Toen ik terugkwam, was net het gedonder met Rita Verdonk achter de rug. Ik moest toen bijdragen aan de stabiliteit in de fractie. Je eigen werk goed doen, zorgen dat we als fractie goed functioneren. Nu is er rust. Mark Rutte draait goed, dus wat dat betreft kan ik weg.’

U had in het verleden serieuze ambities voor het partijleiderschap. In tijden van nood wordt u steevast genoemd als potentieel redder. Door zich te committeren tot 2012 gaat de komende verkiezingsstrijd aan u voorbij. Waar zijn uw ambities gebleven?

‘Toen Gerrit Zalm in 2003 lijsttrekker was en hij daarna vicepremier werd, moest er een opvolger komen om de fractie te leiden. Ik had toen die ambitie, maar Jozias van Aartsen werd gekozen.

‘De volgende keer dat er een fractieleider werd gezocht, was na de nacht dat Jozias plotseling vertrok na de gemeenteraadsverkiezingen, in maart 2006. Ik was minister van Defensie, we hadden net besloten naar Uruzgan te gaan. Als ik toen had meegedaan aan de interne verkiezing voor de nieuwe leider van de VVD, was ik naast mijn ministerschap een half jaar druk geweest met die interne VVD-campagne. Daarna zou ik hebben moeten overstappen naar de Kamer en dus moeten weggaan als minister. Dat vond ik allemaal niet zo fraai.

‘Ik hield en houd veel van Defensie en ik vond dat ik mijn klus moest afmaken. Daarna is Mark het geworden. Daarmee was en is voor mij de kous af.’

Het kan over enkele jaren alsnog?

‘Nee. Mark Rutte is vijftien jaar jonger dan ik. Hij is echt van de volgende generatie. Hij is heel goed, zowel in zijn vaardigheden als politiek leider als in zijn communicatieve vaardigheden, dus ik heb heel hoge verwachtingen van Mark. Ik denk dat hij acht of tien jaar aan het roer blijft.’

Had u destijds als kandidaat de machtsstrijd tussen Rutte en Verdonk kunnen voorkomen?

‘Ik denk het niet. Voor het eerst kon iedere VVD’er zich kandidaat stellen voor het lijsttrekkerschap. We hadden daar als partij nog geen ervaring mee. Met het bekend worden van de uitslag had de ‘strijd’ beëindigd moeten zijn. Rita Verdonk legde zich echter niet neer bij haar tweede plaats.’

Hoeveel schade heeft het de VVD berokkend dat zowel Wilders als Verdonk de partij verliet?

‘Uiteindelijk geen schade. Niet, nee. Geert Wilders blijkt nu voor dingen te staan die niet bij de VVD passen. Hoe hij zich uit over moslims en zich opstelt in het politieke debat, dat wordt in de VVD niet geaccepteerd. De VVD is een chique partij. De VVD wil ook niet hebben dat hele bevolkingsgroepen over één kam worden geschoren, maar juist mensen individueel op hun gedrag beoordelen.

‘Dus dat Geert Wilders ons heeft verlaten, is geen verlies. Voor Rita Verdonk geldt hetzelfde. Het is prachtig als je ambities hebt. Maar daar hoort ook bij dat je je erbij neerlegt als een ander wint. Anders pas je in geen enkel team. Dus haar vertrek vind ik uiteindelijk evenmin een verlies.’

Het kost de VVD wél zetels.

‘Politiek bedrijf je vanuit je overtuigingen, daar mag je niet mee schipperen. Bovendien is het noodzakelijk het binnen een partij eens te worden en dan eensgezind naar buiten op te treden. Duidelijkheid en eensgezindheid, daar kom je het verste mee.’

Wat betekent het dat de VVD er voor het eerst serieuze concurrentie op de rechterflank bij heeft, zoals de PvdA al langer links heeft met SP en GroenLinks?

‘Ik word altijd gezien als rechtse VVD’er. Dat was ik en dat ben ik. Ik denk dat het voor ons nog steeds mogelijk is om aan de rechterkant het grootste deel van het politieke spectrum af te dekken. Niet uiterst rechts, want vroeger had je de Centrumpartij en nu Wilders. We kunnen niet iedereen aan ons binden en dat hoeft ook niet.’

Waarom doet de VVD het dan slecht in de peilingen?

‘Maurice de Hond geeft ons 20 zetels, Interview/NSS 17. We hebben er nu 21 in de Kamer. Ik denk dat de problemen werden veroorzaakt door verdeeldheid. De eenheid moest worden hersteld.’

Is dat nu het geval?

‘Ja, ik vind dit een superfractie. Er zitten eigenlijk geen zwakke plekken in. Er wordt in goede sfeer samengewerkt. Met daarbij de analyse dat Mark het goed doet, verwacht ik dat we de volgende keer weer groeien.’

Maar u gaat weg, Hans van Baalen vertrekt naar het Europees parlement. Dat zijn degenen die weerwoord bieden aan Verdonk en Wilders.

‘U zegt dat, omdat u die fractie niet van binnenuit kent. Het is bepaald niet zo dat ik geïsoleerd met Van Baalen aan de rechterkant opereer. Wie onze vergaderingen meemaakt en Johan Remkes, Edith Schippers, Fred Teeven, Charlie Aptroot, Paul de Krom of Halbe Zijlstra hoort, ziet dat het een evenwichtige fractie is waar ook de rechterkant volop aan bod komt.’

De buitenwereld moet dat rechtse dan wel nog zien.

‘Portefeuilles als justitie, immigratie en integratie bieden daar de gelegenheid voor. Nu, met Fred Teeven op justitie en straks met Paul de Krom als mijn opvolger op immigratie en integratie, zal er geen twijfel zijn over de rechtse kant van de VVD.’

De legendarische uitspraak van Hans Wiegel is: de VVD heeft geen vleugels, alleen vlerken. Worden die stromingen overdreven?

‘Het zijn meer imago’s. De fractie is niet georganiseerd in vleugels en zo werken we ook niet samen. Ieder van ons draagt binnen de eigen portefeuille het VVD-verhaal zo goed mogelijk uit.’

Politiek is een ruw en hard vak, vindt Henk Kamp. Zie hoe Ella Vogelaar als minister van Wonen, Wijken en Integratie opzij is gezet door haar eigen partijleider. ‘Wouter Bos was al bezig met haar opvolging zonder dat zij het door had. Pijnlijk. Maar het valt ook niet mee om dit soort dingen goed te doen.’

De PvdA wist volgens Kamp precies wat ze aan Vogelaar had, toen ze werd gevraagd als minister. ‘Het was niet iemand van 27, maar iemand met een lange carrière achter de rug en uitgesproken opvattingen. De PvdA komt echter stukje bij beetje tot het inzicht dat ze op de verkeerde koers zit en bij moet draaien.

‘Het is onvoldoende als de nieuwe minister, Van der Laan, enkel communicatief en politiek handiger optreedt. Hij zal ook inhoudelijk voor een steviger aanpak moeten staan, zoals Ahmed Marcouch, de stadsdeelvoorzitter van Amsterdam-Slotervaart. Hoe meer hij die kant op gaat, hoe succesvoller hij kan zijn.’

Zelf heeft Kamp de haat en nijd in de politiek nooit zo ervaren. Misschien, zegt hij, is hij wel een zondagskind. ‘Ja, ik heb wel een zekere hardheid van mezelf en dan vooral vóór mijzelf. Ik wil mijn doel bereiken, succesvol werken voor het algemeen belang. Als je dat op integere en transparante wijze doet, wordt het ook geaccepteerd.’

Hard voor toenmalig Defensieminister Kamp was de ‘martelprimeur’ van de Volkskrant, in november 2006. Nederlandse officieren zouden Irakese gevangenen hebben gemarteld. Het later herroepen bericht, maar vlak voor de verkiezingen afgedrukt, schaadde ook de positie van Kamp.

Maar hij liet het los. ‘Ach, ik vind vind het niet nodig oude koeien uit de sloot te halen. Die kwestie is achter de rug.’

Nooit ergens spijt van gekregen?

Pauze. Denkt na: ‘Eh... nee. Ik heb steeds die dingen gedaan waarvan ik dacht dat ze het beste waren. Ik wil niet zelfingenomen zijn, hoor. Ik wil niet pretenderen dat ik alles goed heb gedaan. Maar op de vraag: heb je belangrijke dingen fout gedaan, antwoord ik: nee.’

Alleen Bush, Rumsfeld en u houden vol dat de Irakoorlog een goede beslissing was. Dat vindt u nog?

‘Zeker. Voor mij stond vast dat Saddam Hoessein een groot gevaar vormde voor zijn eigen volk, de buurlanden en daarmee voor de wereld, ook vanwege massavernietigingswapens waarover hij mogelijk de beschikking zou hebben.

‘Hij wilde niet meewerken aan de VN-wapeninspecties. Toen hij de waarschuwingen bleef negeren, is hij aangepakt. Ik zeg u trouwens niet na dat ik een van de drie laatsten ben die de Irakoorlog verdedigen. Dat was en is ook de opvatting van de Nederlandse regering.’

Is Irak er wel beter van geworden?

‘De situatie in Irak is nog steeds zorgelijk en de leefomstandigheden voor veel inwoners zijn slecht. Gelukkig is er een begin van verbetering. Ik heb de hoop dat de Irakese regering er met steun van de internationale gemeenschap in slaagt deze trend vast te houden.’

Een deel van de Kamer wil een onderzoek naar het kabinetsbesluit om deel te nemen aan de oorlog. U houdt dat tegen in de VVD.

‘Ik houd nooit iets tegen in de VVD. Als daar in de fractie over wordt gesproken, geef ik gewoon mijn mening. Net zoals anderen dat doen. Ik probeer niets door te drukken of te blokkeren. Dat zou ook niet geaccepteerd worden.’

Volgens u waren er goede argumenten voor de oorlog. Wat is er dan tegen een onderzoek?

‘Omdat alles bekend is. Het is toch bekend dat er angst was voor Saddam Hussein, wat hij had betekend voor de Koerden in het noorden, de sjiieten in het zuiden, voor de Iraniërs met een miljoen doden, voor Koeweit dat verbrand was. Dat hij dodelijk miltvuur had, anthrax dus. Er was angst dat er weer iets kon zijn.

‘Nadat Saddam Hussein was verdreven, heeft Nederland op uitdrukkelijk verzoek van de VN gedurende twintig maanden voor stabiliteit gezorgd in een provincie in het zuiden van Irak. Dat is het hele verhaal. Alles is bekend. Ik weet niet wat er nog onderzocht moet worden.’

U kunt het ook omdraaien: als er een gevoel heerst dat we niet alles weten, u weet als oud-minister toch meer dan een gemiddelde burger of Kamerlid, dan is dat toch geen reden om geen onderzoek te doen? Al is het desnoods om te concluderen: we wisten inderdaad alles al wat er te weten valt.

‘Zo kijken jullie er tegen aan. Maar de afwegingen en redenen voor besluitvorming zijn gewoon bekend. Als het glashelder is wat er gebeurd is, dan zie ik het nut niet in van onderzoek. Er valt niets op te helderen.’

Nederland is veranderd in de jaren dat Kamp politiek actief is. Het meest in het oog springt volgens hem de veranderde bevolkingssamenstelling. ‘Een groot deel van de immigranten is kansarm. Dat heeft integratieproblemen veroorzaakt die grote invloed hebben.’

Maar de politiek is, ondanks de opkomst van Fortuyn, Wilders en Verdonk, volgens Kamp niet minder stabiel geworden. ‘De huidige regeringscoalities komen niet moeizamer tot stand dan in de tijd van de KVP, ARP, CHU en PPR. Wel is er meer aandacht voor de actualiteit. Vroeger – dat woord ga je ongemerkt gebruiken als je 56 bent – was een Tweede Kamerlid meer bezig met wetgeving en beleidsnota’s voor de lange termijn.’

De goeie ouwe tijd?

‘Ach, het is de taak van de volksvertegenwoordigers te verwoorden wat er leeft, maar ook het andere deel van het Kamerwerk blijf belangrijk.’

De peilingen gaan woest op en neer. Wat is voor u de ideale coalitie, aangenomen dat ook de VVD daarin een rol speelt?

‘Laat ik daar eens terughoudend in zijn.’

U wordt niet in navolging van Hans Wiegel het VVD-orakel uit Kralendijk, Bonaire?

‘U heeft het al gemerkt, ik had zeker vier keer iets kunnen orakelen. Dus nee, ik word niet het orakel uit Kralendijk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden