Er rust een vloek op de linkse samenwerking

Links ruziet weer eens over linkse samenwerking. Gaan SP, PvdA en GroenLinks elkaar ooit vinden? 'Hun links is niet mijn links.'.

2012. Fractievoorzitter Jolande Sap (GroenLinks), Job Cohen (PvdA) en Emile Roemer (SP) presenteren een gezamenlijk alternatief voor het bezuinigingsbeleid van het kabinet. Beeld ANP

Begin bij Ronald van Raak niet over linkse samenwerking. Het SP-Kamerlid foetert over 'babbellinks' dat 'politieke spelletjes' speelt - 'alleen maar om in de krant te komen'. Nu proberen Jesse Klaver en Diederik Samsom elkaar weer af te troeven bij pogingen om een links pact te vormen. Van Raak: 'Samenwerken daar moet je niet over spreken. Dat moet je doen.'

De SP'er weet waar hij het over heeft. In 2005 zat hij zelf nog in een praatgroep om eindelijk weer dé linkse samenwerking tot stand te brengen, voor het eerst sinds Joop den Uyl in 1971 een schaduwkabinet vormde met D66 en PPR, één van de voorlopers van GroenLinks. 'Een Ander Nederland', waarbij behalve Van Raak ook andere coryfeeën van SP, PvdA en GroenLinks aanschoven, wilde dat kunststukje herhalen.

Versplinterd

De nood was hoog, schreef een van de initiatiefnemers, GroenLinks-senator Leo Platvoet ruik tien jaar geleden al: 'Terwijl het rechtse geluid in Nederland steeds meer gehoor vindt, lijkt het erop dat de eenheid op links steeds meer versplintert en uiteenvalt.'

Wie zich eveneens aansloot bij de groep? Diederik Samsom. Met grafieken in de hand doceerde hij in het televisieprogramma Buitenhof dat de linkse partijen al grotendeels hetzelfde stemden in de Tweede Kamer. Waarom zouden ze dan niet samenwerken?

Het liep anders: Wouter Bos ging even later in zee met het CDA en de ChristenUnie. Ook latere oprispingen liepen op niks uit. In 2011 stonden Emile Roemer, Jolande Sap en Job Cohen nog gezamenlijk op een podium voor een ander Nederland. Een laatste stuiptrekking. Ruim een jaar later formeerde Samsom een nieuw kabinet met de VVD.

1972. Beraad tussen de partijbesturen van PvdA, D66 en PPR, (vlnr) Hans van Mierloo (D66), Joop den Uyl (PvdA), Hans Gruijters (D66), Bas de Gaay Fortman (PPR) en André van der Louw (PvdA). Beeld Bert Verhoeff/ Anefo

Zijn voormalige strijdmakkers reageerden wrokkig. 'De PvdA zegt links te willen, maar als ze met rechts kunnen, doen ze dat,'oordeelde SP-senator Tiny Kox, eveneens inititaiefnemer van Een Ander Nederland.

Samsom blijft erbij dat hij geen andere keus had: de verkiezingsuitslag veroordeelde hem tot de VVD. Het past volgens hem bij de linkse tragiek. 'Net als een samenwerking heel dichtbij is, gebeurt er iets, waardoor het toch weer niet doorgaat. Bijvoorbeeld een verkiezingsuitslag.'

Dat betekent niet dat Samsom de hoop heeft opgegeven. De afgelopen jaren ondernam hij nieuwe pogingen met toenmalig GroenLinks-leider Bram van Ojik. Samen spraken ze over vergaande samenwerking: het afstemmen van de verkiezingsprogramma's en een fusie van de fracties na de komende verkiezingen. Volgens Samsom waren 'ze verder dan ooit', al nuanceerde Van Ojik dat gisteren bij de NOS. 'Er lag geen deal. En zelfs geen bijna-deal.'

Lees verder onder de afbeelding.

2006. Fractievoorzitters Wouter Bos (PvdA), Jan Marijnissen (SP) en Femke Halsema (GroenLinks) overleggen in een café in Amsterdam. Beeld Hollandse Hoogte

Progressief blok

Toch stonden de gesprekken tussen Van Ojik en Samsom niet op zichzelf. Ook PvdA-voorzitter Hans Spekman en oud-GroenLinks-leider Femke Halsema riepen in 2015 nog op tot 'een snelle linkse samenwerking'. Na de komst van Klaver liepen de gesprekken dood.

Klaver wil zich niet alleen richten op de PvdA. Er zijn volgens hem meer partijen nodig om een krachtig blok te vormen. De GroenLinks-leider riep woensdag in een volle concertzaal in Eindhoven alle andere 'progressieve partijen' (SP, PvdA en D66) op nu al te beloven dat ze bij de formatie samen optrekken.

Hij kreeg weinig bijval. De andere partijen werden overvallen door de oproep. Een paar uur voor de toespraak belde Klaver nog even met Samsom. 'Nadat hij het dus al met alle journalisten had gedeeld', aldus de PvdA-leider. Ook bij SP en D66 was er scepsis: Als Klaver echt wil samenwerken, had hij toch eerst even bij ons afgetast?

Leedvermaak

Samsom sloeg terug door te onthullen dat juist Klaver de gesprekken tussen PvdA en GroenLinks had stilgelegd. Het resulteerde in een ongemakkelijk twistgesprek bij Nieuwsuur. Twee linkse leiders die live op televisie steggelen over linkse samenwerking: rechtse concurrenten hadden donderdag moeite om hun leedvermaak te onderdrukken.

Klaver hoopt nog steeds dat er een gemeenschappelijke belofte komt van progressieve partijen, maar de kansen daarop zijn miniem. D66 weigert in een kamp getrokken te worden. De SP wil niet opeens de PvdA rehabiliteren, een partij die vier jaar lang het beleid van Rutte heeft gesteund. 'Hun links is niet mijn links,' zegt Van Raak.

2006. De laatste bijeenkomst van Een Ander Nederland, (vlnr) Leo Platvoet en Jos van der Lans (beiden GroenLinks), Diederik Samsom (PvdA), Tiny Cox (SP). Beeld Rechtenvrij

Samsom blijft ondertussen inzetten op een fusie van de fracties. De PvdA-leider wijst op de grote inhoudelijke overeenkomsten tussen de partijen. 'Je hoeft de twee verkiezingsprogramma's maar naast elkaar te leggen. Overlappingen? Bijna alles. Het is moeilijk om een selectie te maken.'

Klaver is niet geïnteresseerd, volgens de PvdA omdat hij nu de kans ruikt de grootste op links te worden. Klaver probeert wel de moed erin te houden: 'Het is goed dat er in elk geval weer gesproken wordt over linkse samenwerking'.

Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden