Er rockt niets boven Groningen

In Groningen bruist de rock 'n roll. Met als epicentrum platenwinkel Elpee aan de Oosterstraat. En lekker rauwe bands als Traumahelikopter. Kortom:

Het bakje met vinylsingletjes voor de kassa; om daar met je eigen plaatje in te mogen staan. Bestaat er een grotere vorm van geluk? Voor Mark 'Lada' van der Ploeg niet.


25 is hij nu en sinds hij een jaar of tien geleden met de klassieke punk van de Ramones kennismaakte, is hij zich niet alleen fanatiek gaan verdiepen in de geschiedenis van de garagepunk zoals die zich sinds de jaren zestig heeft ontwikkeld; hij begon ook zelf meer aardigheid te krijgen in het spelen van rauwe, elementaire rock 'n roll. Samen met zijn huisgenoot Daan van Dalen, met wie hij gelijk in Groningen kunstgeschiedenis was gaan studeren. Met wie hij daar trouwens ook tegelijk weer mee stopte.


Ze speelden allebei gitaar, hielden van dezelfde harde muziek en hadden allebei geen band. Het enige dat vaststond, was dat de muziek hard, punky en melodieus moest zijn. Maar het belangrijkste, aldus Lada, was dat er meteen een klik was. Goed, ze speelden dan wel gitaar, maar waarom zou een van hen zich op basgitaar moeten gaan toeleggen? Die had je toch helemaal niet nodig. Een drummer? Oké, al hoeft die eigenlijk alleen maar met harde klappen de maat aan te geven. Het mooie aan de muziek van de bands waar Mark en Daan van hielden als The Gories, The Oblivians en The Black Lips is immers dat het allemaal zo 'stripped down' klonk.


Twee gitaren en een paar trommels, meer heeft Traumahelikopter inderdaad niet nodig op hun volgende week te verschijnen debuutalbum. De plaat bevat elf liedjes die in nog geen 28 minuten voorbijdenderen. Lada zingt met een expressie alsof zijn leven ervan afhangt. Samen met de puntige melodie klinkt Traumahelikopter even vertrouwd als vernieuwend. Vertrouwd omdat de garagepunk waar het trio (met Roel van Merlot op drums) herinneringen oproept aan de elementaire punk van de Ramones en later The Oblivians en de Black Lips. Maar ook vernieuwend omdat de tomeloze energie die van het album af spat in de meedogenloze opeenvolging van pakkende gitaarriffs en meeschreeuwrefreintjes een beetje uit het hedendaagse rockaanbod verdwenen leek.


Leek. 'Hier in Groningen is er altijd wel een markt voor gebleven hoor', zegt Jan Kooi. Hij is mede-eigenaar van platenwinkel Elpee aan de Oosterstraat in het centrum van Groningen. Daar laat hij zijn klanten al meer dan een kwarteeuw de nieuwste singletjes, elpees en cd's horen van artiesten die in de media vaak nog nauwelijks gesignaleerd zijn.


Sinds begin jaren tachtig die golf van garagebands als The Cramps, Gun Club en The Nomads in de mode raakte, is de belangstelling voor rauwe punkrock in Groningen eigenlijk altijd groot gebleven.


'Ik ben al snel plaatjes gaan importeren omdat ik ze leuk vond. Hoewel er ook wel eens wat mindere perioden waren, kwam er altijd genoeg uit om de bakken te blijven vullen.'


En was er een nieuw bandje zoals in de jaren tachtig The Oblivians, in de jaren negentig de Jon Spencer Blues Explosion en deze eeuw de Black Lips, dan werd dat door Elpee van de daken geschreeuwd. En verscheen vervolgens in de krant Vera, het huisorgaan van het de dezelfde Oosterstraat gelegen concertzaal Vera, een wervend tekstje, vaak gevolgd door een concertaankondiging.


Peter Weening, sinds 33 jaar boeker van Vera, kan het ontstaan in de jaren negentig van een heuse garage-subcultuur niet los zien van juist die samenwerking tussen winkels en clubs. 'Het was voor de liefhebber heel overzichtelijk. In winkels als Elpee werden nieuwe plaatjes van bands aangeprezen, die kon je beluisteren terwijl je er in de Vera over kon lezen. Kwam zo'n band, dan kende je die en ging je er heen.'


Een Amerikaanse band als New Bomb Turks verkocht begin jaren negentig Vera al uit, terwijl de rest van het land nog van niks wist. Ook de White Stripes waren voor de Groningse muziekliefhebbers al bekende namen, lang voordat in 2001 de rest van Nederland er kennis van nam. De legende wil zelfs dat de legendarische Britse dj John Peel zijn eerste plaatje van de White Stripes in Groningen aanschafte, het vervolgens voor de BBC draaide, wat als begin werd gezien voor de internationale doorbraak van de band.


Kooi: 'Er kwamen altijd wel weer nieuwe bands en nieuwe labeltjes met interessante nieuwe platen waarmee ik kon werken.' Hoe? Door ze in het singlebakje voor zijn kassa te zetten. Het doosje waar Mark Lada al veel moois uit viste voordat hij daar voorjaar 2011 met zijn Traumahelikopter zelf in belandde. Met de single Prey/Predator.


Kooi en Lada raakten aan de praat. Kooi: 'Ik kende Mark wel van gezicht, een verlegen jongen die goede plaatjes uit de bak viste.' Lada: 'Via Jan en de winkel Elpee ben ik de garagewereld ingetuimeld. Ik ben het verleden ingedoken dankzij talloze compilaties, en hou erg bij wat er in de singlebakken komt.'


Het uitbrengen van hun muziek vinyl (single of elpee) is nog altijd essentieel voor garagepunkbands. 'Natuurlijk brengen bands ook wel cd's uit', zegt Kooi, maar als je als liefhebber geen pick-up meer hebt, mis je veel. Sommige muziek komt alleen maar uit op single en is ook niet te vinden op Spotify of iTunes.'


Lada: 'Sommige bandjes brengen maar één single uit op een vaag label en zijn dan weer verdwenen. Dat was in de jaren zestig ook al zo. Al die compilaties als Nuggets en Back From The Grave staan vol met bandjes met niet meer dan een single op hun naam. Als ze die opnamen, dan moest alles in een keer goed zijn, een nieuwe kans kregen ze niet. Als je die platen hoort, krijg je echt kippenvel. Die urgentie, daar gaat het om.'


Zo wilde Traumahelikopter het ook aanpakken. Niks eindeloos repeteren en sleutelen aan het geluid in de studio, maar hup, in een week bij producer Frans Hagenaars de muziek op de plaat knallen.'


Hoewel niet onbevooroordeeld, erkent Kooi, hoort hij in Traumahelikopter internationale allure. Internationaal betekent anno nu in de garagepunksector vooral de Verenigde Staten en Australië, Groot-Brittannië laat het een beetje afweten.


Lada: 'De Britse bands zijn ook meteen zo afstandelijk. Neem nou de Vaccines. Prima songs, maar er stond meteen al een hek tussen band en publiek. Ze waren al helemaal ingesteld op grote zalen, terwijl voor mij laagdrempeligheid belangrijk is.


'Dat maakt grote voorbeelden als Ty Segall en de Black Lips ook zo belangrijk. Los van hun muziek. Ze zijn altijd toegankelijk gebleven, je kunt na een optreden altijd een praatje met ze maken, ze zullen ook altijd interesse hebben in de muziek die jij maakt.'


Zowel Segall als de Black Lips hebben van Traumahelikopter na recente bezoeken de singletjes van de band mee naar huis gekregen. 'Natuurlijk ook in de hoop dat ze ons in hun eigen land verder kunnen helpen', aldus Lada. Iets dat volgens Kooi helemaal geen illusie hoeft te blijven. 'Zo gaat het in die scene. Je geeft elkaar een singletje, die je weer aan je label doorgeeft, mogelijk dat ze je dan benaderen.'


En hoewel nog altijd zwerend bij het aloude vinyl, is de onderlinge communicatie tussen bands, labels en fans op sociale media intens.


'Je ziet dat door Twitter en Facebook ook jonge mensen gestimuleerd worden op zoek te gaan naar iets anders. De laatste tijd zie ik weer jonge gastjes die singletjes komen afrekenen. Daar begint het meestal mee.'


Het is te hopen, zegt Vera-programmeur Peter Weening, want de groep concertbezoekers van de oude garde wordt steeds kleiner en de jeugd heeft te veel alternatieven.


Kooi: 'Wat ik hoop is dat Traumahelikopter andere jongens aansteekt met hun eenvoudige presentatie. Dat iemand achter z'n toetsenbord vandaan komt en denkt: weet je wat, ik pak een gitaar en ga met wat vrienden raggen. De plaat van Traumahelikopter heeft echt de kwaliteiten om mensen zo te inspireren. Anders de jongens live wel. Inpluggen en spelen maar, niks geen moeilijk gedoe.


Mark Lada: 'De mooiste muziek vind ik altijd een briljante combinatie van agressie en melodie. Agressie zonder liedjes werkt voor mij niet. Dat soort punk en noise heeft te lang de overhand gehad. Maar liedjes die te netjes worden gespeeld doen me ook niet veel.'


In een half uur alles van jezelf geven en dan gezellig aan de bar met je publiek een biertje drinken, dat maakt spelen in een rock 'n rollband als Traumahelikopter zo leuk. Natuurlijk hoopt de band erop opgepikt te worden door Amerikaanse labels en boekers, maar het belangrijkste is dat ze een echte elpee hebben gemaakt, die tussen de platen van hun helden in de bakken van Elpee in Groningen zal staan. Een nieuw hoogtepunt na de singlebak bij de Elpee-kassa.


Traumahelikopter: Traumahelikopter. Excelsior/V2. (verschijnt 11 januari). De presentatie van Traumahelikopter is 5/1 in Vera Groningen. Traumahelikopter speelt 12/1 op Noorderslag.


7 pagina's Eurosonic/Noorderslag

Wie volgende week de gecombineerde Groningse festivals Eurosonic en Noorderslag bezoekt, van woensdag t/m zaterdag, is even helemaal bij in de Europese en Nederlandse pop. Op Eurosonic, van woensdag t/m vrijdag, wandelen we langs een band of tweehonderd, die spelen vanaf een podium of vijfentwintig in de Groningse binnenstad. Tijdens Noorderslag, op zaterdag, verkennen we de top van de Nederlandse popmuziek in het zalencomplex van De Oosterpoort, en juichen we de winnaars van de jaarlijkse Popprijs toe. In V vast een greep uit het enorme aanbod, met tips, interviews, achtergronden en reportages.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden