'Er moet een dikke streep onder'

Door de ommezwaai van parlementslid Paul Somohardjo kan president Bouterse rekenen op een meerderheid voor zijn omstreden amnestiewet.

PARAMARIBO - Gezeten tussen zijn aanhangers, gekleed in het rood en wit van zijn partij, predikt Paul Salam Somohardjo verzoening en vergeving. 'Velen hebben Christus ook nooit begrepen', schreeuwt de politicus die maandag met zijn zes zetels Desi Bouterses amnestie mogelijk gaat maken. 'Ik ben vastgezet en mishandeld in Bouterses militaire periode. Maar de tijd van oog om oog, tand om tand is voorbij. We moeten nu kijken naar de toekomst van Suriname.'


De Gemenelandsweg in Paramaribo, anno 2012. De scherpe geur van saté en Javaanse bami hangt in het partijcentrum van Somohardjo's Pertjajah Luhur. In de broeierige avondhitte luisteren de voornamelijk Javaanse aanhangers van 'Somo' naar de woorden van hun leider. De boodschap van verzoening schalt tot ver buiten het partijkantoor diep de Gemenelandsweg op.


Een voormalige balling uit Nederland, decennialang tegenstander van Desiré Delano Bouterse, maar sinds twee jaar lid van diens coalitie, helpt de voormalige legerleider uit de brand. En als de 68-jarige Somohardjo zo vergevingsgezind kan zijn, zo is de boodschap, dan moet heel Suriname dat toch ook kunnen? Zelfs de nabestaanden van de 15 slachtoffers van de Decembermoorden.


Negen maanden zat Somohardjo vast in 1982, beschuldigd van een coup tegen Bouterse. Vlak voor '8 december' wist hij de dans te ontspringen door te vluchten naar Frans-Guyana. Twee jaar later had de politicus, inmiddels lid van de Raad voor de Bevrijding van Suriname, opnieuw geluk. Bij een aanslag in Schiedam, waarvan hij het doelwit was, raakte zijn broer ernstig gewond.


'Hij heeft nog steeds een kogel in zijn hoofd', wijst Somo naar zijn broer in het publiek. 'We hebben de dood in de ogen gekeken. De militairen hebben dingen met mij gedaan toen ik vast zat. Maar laten we nu verdergaan. Deze amnestie opent echt niet de deur naar de dictatuur.'


Zo kan het verkeren in de Surinaamse politiek: de vijand van weleer, is nu je politieke bondgenoot. Iemand die je thans een hand en een stevige brasa, een omhelzing, geeft. Drie dagen voor de behandeling in het parlement van de omstreden amnestie voor de 22 verdachten van de Decembermoorden, hangt dan ook een vreemde sfeer in Paramaribo.


Natuurlijk, het leven gaat ogenschijnlijk zijn gewone gang in de drukke straten van de hoofdstad. De schaafijsverkopers doen in de hitte weer goede zaken, bij de markt zit het verkeer als vanouds vast en bij de Chinese winkels op de hoek gaan de broodjes bakkeljauw en zoutvlees van hand tot hand. Maar achter die façade van normaliteit, broeit het volop en is verdeeldheid troef.


Voor het ene kamp, de zijde der boutisten, kan maandag niet snel genoeg voorbij zijn. In het andere kamp, dat Bouterses NDP niet kan luchten, wordt er zachtjes gevloekt. En wordt er gescholden op 'opportunisten', zoals Somohardjo, die uit 'politiek winstbejag' eieren voor hun geld kiezen. Honderden meters van Somo's bijeenkomst vandaan, zegt oud-president Ronald Venetiaan het nog netjes. 'Dit was te verwachten, hé', mompelt Venetiaan die voor 2010 tien jaar lang met de Javaanse leider regeerde. 'Ze hebben nu genoeg stemmen om het voorstel er doorheen te drukken.'


Wat Suriname meemaakt, is ongekend. Een democratisch gekozen staatshoofd wordt berecht wegens 15-voudige moord en staat op het punt een strafeis van een militaire aanklager aan zijn broek te krijgen van mogelijk levenslang. Tegenover het Monument van de Revolutie, verwoordt muzikant Ron Duysker (52) de gevoelens van veel Surinamers.


'De president van de Republiek Suriname kan nooit gaan zitten', bezweert Duysker. 'Je sluit hem op en wat dan? We hebben geen belang bij ellende en chaos in dit land. Dertig jaar duurt deze discussie nu. Laten we iedereen amnestie geven en er een dikke streep onder trekken.'


Meters verderop, in zijn juwelierszaak bij de Surinamerivier,laakt Sunil Oemrawsingh (52) het 'moreel verval' dat zich in zijn ogen nu voltrekt in zijn land. 'Net als in 1982 wordt de samenleving nu overrompeld met een shockeffect', zegt de woordvoerder van de nabestaanden over de haast van de NDP om het amnestievoorstel snel aan te nemen. 'Dit is een parlementaire dictatuur.'


Oemrawsingh verloor zijn oom, universiteitsdocent Sugrim (42), bij de executies in Fort Zeelandia. Diens tweelingbroer Baal, een hoogleraar, was na de mislukte coup van maart 1982 al gedood. Het kleine kantoortje van Oemrawsingh functioneert als zenuwcentrum van het verzet tegen de amnestie.


'Ook wij willen na dertig jaar verder', zegt Oemrawsingh strijdvaardig. 'Een karakteristiek van de Surinaamse samenleving is dat we bereid zijn te vergeven. Maar wie moeten wij nu vergeven? Dan moet toch eerst de waarheid over '8 december' naar boven komen? We waren al flink op weg, dankzij het proces bij de krijgsraad. Deze amnestiewet is niet bedoeld om tot verzoening te komen. Het is een standbeeld voor de daders.'


Als hem gevraagd wordt of hij last heeft van intimidaties, valt Oemrawsingh plotseling stil. 'Daar praat ik liever niet over. Laat ik dit zeggen: de telefoon staat in de slaapkamer aan mijn kant van het bed, niet aan de kant van mijn vrouw.'


Bij het parlement zucht Naomi Westenburg (28). Vergeven, het is zo makkelijk gezegd. 'Je vermoordt mijn echtgenoot', roept de aankomend lerares boos. 'En dan kom je later doodleuk tegen mij zeggen: vergeet het, zand erover? Suriname is een land waar zo te zien alles mag.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden