AnalyseToekomstig coronabeleid

Er komt een corona-routekaart aan, met een ‘harde klap’ erop

Defensie bouwt in Gouda een noodbrug bij een nieuwe coronateststraat. Daar kan dan, bij extreme drukte, een extra toegangsweg worden aangelegd.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het kabinet zal dinsdag een corona-routekaart presenteren voor de komende zeven tot acht maanden. Daarop staan nieuwe, harde maatregelen die de tweede golf moeten indammen. Zodat het land weet waar het aan toe is.

Hoe minder we worden verrast door de beperkingen van de coronamaatregelen, des beter zullen we ons eraan houden. Daarover zijn de experts het redelijk eens. Het kabinet en zijn adviseurs hopen dat dit - óók in het eigenwijze Nederland - het effect zal zijn van de routekaart, zo blijkt uit een telefonische rondgang langs de veiligheidsregio’s. 

De nieuwe routekaart lijkt op de corona-aanpak van Ierland, dat vorige maand een ‘escalatiematrix’ publiceerde voor de komende zes tot negen maanden. Daarop kan iedereen zien welke maatregelen wanneer zullen worden genomen. Nederland ontwikkelde vorige maand weliswaar een escalatieladder voor regiobestuurders, maar die is veel minder concreet. Ook biedt deze ladder ruimte voor allerlei uitzonderingen (kerken, musea, concertzalen), wat weer tot discussie en onvrede leidt.

Dit weekeinde moet blijken of de recentste maatregelen tegen corona zijn terug te zien in de cijfers. Het duurt acht tot tien dagen voordat zo’n effect kan worden waargenomen. De eerste tekenen zijn bepaald niet hoopvol; zaterdag liepen de coronacijfers weer flink op. 

Nieuwe, landelijke maatregelen zijn volgens betrokkenen dan ook onafwendbaar. Voorzitter Diederik Gommers van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care sorteerde in het AD alvast voor: volgens hem werken de ‘halfzachte’ maatregelen van het kabinet niet en moet het land zo snel mogelijk in een volledige lockdown.

Coronaharmonica

In interne memo’s wordt het tweede kwartaal 2021 genoemd als het moment waarop een corona-vaccin verlossing kan brengen. Tot die tijd zal Nederland volgens crisismanagers een harmonica-samenleving blijven: maatregelen worden aangescherpt of verruimd, afhankelijk van de besmettingscijfers. 

De regie keert terug op landelijk niveau. Nederland is bij nader inzien te klein voor een regionaal pandemiebeleid. Een woordvoerder van minister De Jonge (Volksgezondheid) bevestigt dat de escalatieladder verder is uitgewerkt. ‘We willen voorspelbaarder worden. Daar hebben de regio’s behoefte aan en de burger ook.’

Het noemen van een eindtijd (8 maanden) past bij het streven naar meer voorspelbaarheid. In Antwerpen bleken afgelopen maand ingrijpende maatregelen – zoals een avondklok en sociale beperking tot vijf personen –effectief om de tweede golf af te vlakken. Maar veel stadsbewoners hadden moeite de restricties vol te houden, omdat het uitzicht op een normale situatie ontbrak.

Voorspelbaarheid

‘Het voordeel van het Ierse model is inderdaad voorspelbaarheid’, zegt burgemeester Paul Depla van Breda. ‘Iedereen weet wat-ie moet doen, je hoeft niks zelf te bedenken.’ Dat is te verkiezen, vindt hij, boven alle discussies tussen bestuurslagen van de afgelopen maanden – waardoor het virus vrij spel kreeg.

Maar Depla ziet ook nadelen. Zo kijkt de Ierse matrix niet naar de bron van de besmetting. ‘Het maakt nogal uit of de R-waarde oploopt vanwege besmettingen onder immigranten die in een slachthuis werken of onder studenten die naar feestjes gaan.’ Als je dan voor niks de horeca sluit, kost dat volgens Depla ook draagvlak.

Een tweede nadeel is dat het model geen rekening houdt met het onvoorspelbare gedrag van de burgers. ‘Als je cafés sluit, wordt het bijvoorbeeld drukker in de avondwinkel, daar houdt het model geen rekening mee’, zegt Depla.

Het wordt dus een spannend weekend. Op basis van de door gezondheidsdienst RIVM verstrekte cijfers van zaterdag en zondag (besmettingen, ziekenhuisopnames, ic-opnames, aantal doden), overlegt het kabinet zondag in het Catshuis met zijn adviseurs over de te nemen maatregelen. Maandag komen de voorzitters van de veiligheidsregio’s weer bijeen, dinsdag volgt mogelijk een persconferentie van premier Rutte en minister De Jonge.

Mark Rutte praat met Brabanders die op verschillende manieren geraakt zijn door het coronavirus.Beeld ANP

Opties

De opties van het kabinet zijn beperkt. Het kan de groepsgrootte beperken: het aantal mensen per gezelschap of het aantal personen per binnen- of buitenruimte gaat dan verder omlaag. Daarnaast kunnen kwetsbare groepen beter worden gescheiden van de rest van de samenleving, zoals 70-plussers in de supermarkten. Tenslotte kan het kabinet besluiten alle horeca, sportscholen, musea en theaters weer te sluiten. En maximaal thuiswerken te bevorderen. Ook de veelbesproken avondklok zit onder deze draaiknop, maar dit beladen middel is wettelijk niet zomaar in te voeren, en er is al helemaal geen politieke meerderheid voor te vinden in de Kamers.

Het meest waarschijnlijke scenario is volgens betrokkenen: het kabinet legt het openbare leven weer min of meer stil. De scholen blijven ditmaal wel open. Over twee weken moet dan blijken of de tweede golf weer afvlakt.

Alle bestuurders en crisismanagers zijn het over één ding eens: je doet het bij een pandemie nooit goed. Doordat het virus zich exponentieel vermeerdert, zou je moeten ingrijpen vóórdat de cijfers al te zeer oplopen. Maar dan ontbreekt het draagvlak voor de maatregelen. Als je wacht totdat de situatie (weer) zorgwekkend is, ben je te laat. Dan houd je een besmettingsgolf niet meer tegen.

In dat stadium lijkt Nederland nu te zijn beland. Alleen een harde klap kan de golf weer doen afvlakken. Dinsdag weten we of en hoe het kabinet die gaat uitdelen.

Australië pakt corona aan met shock and awe
De maatregelen die Australië neemt om het coronavirus uit te bannen zijn even hard als effectief. Een enkeling spreekt van een ‘dystopische nachtmerrie, maar de meeste mensen schikken zich erin. ‘Twintig jaar van xenofoob en autoritair beleid hebben mensen er rijp voor gemaakt.’

Zeven experts kraken de coronacommunicatie van het kabinet – en zeggen hoe het beter kan
Wel met honderden zingen in de kerk, maar niet langs de zijlijn staan bij de voetbalwedstrijd van je kinderen. Zwalkende mondkapjesadviezen. De communicatie over corona kan veel beter, vinden zeven experts die de Volkskrant sprak.

Dit moet u wetenover het coronavirus
De coronaregels zijn aangescherpt en het kabinet adviseert op veel plekken mondkapjes te dragen. Is het genoeg om de tweede golf in te dammen? In dit dossier verzamelen we de belangrijkste cijfers en grafieken en leest u alles wat u moet weten over het virus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden