Er komen weer meer bootjes op Lesbos aan uit Turkije, nu vaak met Congolezen

Waar in 2015 Lesbos nog bevolkt werd door bootvluchtelingen uit islamitische landen als Syrië, Afghanistan en Irak, zijn het nu vooral vluchtelingen uit de Democratische Republiek Congo die naar het Griekse eiland trekken. Via Istanbul.

Afrikaanse migranten in de haven van Mytilini op Lesbos. Beeld Piet den Blanken/ Hollandse Hoogte

'Weet jij hoe dit werkt?', vraagt de Congolese Lilly als ze naar het onbegrijpelijke Griekse schrift op het scherm van de pinautomaat kijkt. Ze heeft een splinternieuwe creditcard in de hand waarmee ze vandaag voor het eerst haar zakgeld kan pinnen. Haar vriend is alvast de naburige telefoonwinkel ingedoken.

Lilly is een van de tienduizenden vluchtelingen die afgelopen maanden de Democratische Republiek Congo (DRC) zijn ontvlucht nadat daar hevige onlusten uitbraken na de weigering van president Joseph Kabila om op te stappen na zijn tweede en laatste ambtstermijn. Inmiddels hebben ruim 500 Congolezen het eiland Lesbos weten te bereiken, met in hun kielzog een groeiende groep migranten uit vooral West-Afrika.

Aan de boulevard van de pittoreske haven van de hoofdstad Mytilini staan lange rijen voor de pinautomaten. Bij de ene bank Syriërs, de volgende Afghanen en de derde Afrikanen. De mannen zwaaien opgewonden met hun bankpassen terwijl ze over elkaars schouders meekijken hoe de pincode wordt ingetoetst. Vrolijk roepen ze naar hun vrienden aan de overkant van de boulevard waarachter een azuurblauwe zee glinstert. Vandaag is het 'pay day': de asielzoekers ontvangen hun maandelijkse toelage van 90 euro.

De Afrikanen wachten elkaar op voor de euroshop, waar mensen met tassen vol boodschappen de winkel verlaten. Een groepje hangt tegen een scooter, de vrouwen met modieus ingevlochten rode vlechtjes, blinkende sieraden en gehuld in strakke hotpants, de mannen met hippe petjes en verzorgde baardjes. Het is een compleet nieuw beeld op het Griekse eiland Lesbos dat in 2015 nog werd overspoeld door vooral Islamitische bootvluchtelingen uit Syrië, Irak en Afghanistan.

Lees verder onder de grafiek.

Moira overvol

De deal tussen Europa en Turkije in maart 2016 maakte een abrupt einde aan die vluchtelingenstroom. In de afgelopen maanden kwamen nog slechts een paar bootjes per maand aan, waardoor de situatie op de Egeïsche eilanden drastisch kon verbeteren. De opvangkampen werden professioneler; er kwamen containers in plaats van wankele tentjes en met hulp van Europese ambtenaren kwamen eindelijk de Griekse asielprocedures op gang. Hierdoor konden kansrijke en kwetsbare asielzoekers sneller naar het vaste land doorreizen en kregen de overvolle kampen weer wat lucht.

Maar sinds april neemt de stroom migranten op Lesbos ineens weer fors toe, in juni kwamen alweer bijna 1000 vluchtelingen aan. Een derde van de nieuwkomers is Congolees, waarmee ze nu na de Syriërs de grootste groep vormen. Ondertussen zijn de procedures weer praktisch tot stilstand gekomen, omdat het Griekse asielsysteem verstopt is geraakt; gemiddeld wachten migranten acht tot twaalf maanden op een beslissing. Vrijwel niemand verlaat het eiland nog, Moria barst weer uit zijn voegen en de onrust onder de vooral alleenstaande mannen in dat kamp bereikt een kookpunt. Vrijwel dagelijks zijn er vechtpartijen of paniekaanvallen waar de politie aan te pas moet komen.

Lees verder onder de foto.

Afrikaanse vluchtelingen voelen zich in de Griekse opvangkampen als criminelen behandeld. Een aantal van hen besluiten tot een hongerstaking.

De Congolees Elvi (24), zijn lange dreadlocks gedrapeerd onder een baseballpet, is pas twee weken geleden aangekomen op Lebos maar hij wordt nu al gek in Moria waar de temperatuur deze dagen is opgelopen tot bijna 40 graden. 'Ik kan niet slapen van de stress, de hitte en de spanning. De toiletten zijn onbeschrijflijk vies. Weet je wat ebola is? Zo ontstond dat dus bij ons. Moria is een hel. We ontvluchtten de dictatuur en de straffeloosheid in ons land om hier als een gevangene op een Grieks eiland te stranden. Ik ben bang, ik weet niet of ik mijn ouders ooit nog levend zal terugzien. Hoe kunnen ze de deur zo voor ons dichtgooien?'

Elvi reisde probleemloos met een visum per vliegtuig naar Turkije. Eenmaal in Istanbul bleek een smokkelaar snel gevonden. De prijs voor de overtocht is flink gedaald. Waar migranten in 2015 nog ruim 1500 dollar betaalden voor hun overtocht, zijn ze nu voor een paar honderd dollar in Europa. De Turkse kustwacht blijkt in praktijk makkelijk te omzeilen. Al moesten Elvi en zijn medereizigers zich daarvoor wel vijf dagen in een bos verschuilen. 'Zonder iets te eten', voegt hij daar verontwaardigd aan toe.

Ook Afrikanen uit West-Afrika volgende deze route vaker nu Libië te gevaarlijk is geworden. Op het stadspleintje in de haven, wachten drie minderjarige asielzoekers uit Guinee in de schaduw op de bus. Ook zij vlogen met een visum via Marokko naar Istanbul, al lijkt deze optie wel te zijn weggelegd voor de meer welvarende migranten. Uitleg kunnen ze even niet geven. 'Sorry, we moeten voetballen', roepen ze als ze wegstormen.

In een van de mobiele cafés voor het opvangkamp Moria hangt de Congolese Dede (35) met twee andere activisten aan de bar. Op de achtergrond klinkt vrolijke Afrikaanse muziek, in de hoek onder de schaduw van een tentdoek speelt een groepje mannen Fifa 2017. Dedé legt uit wat er momenteel in zijn land gaande is. 'Kijk', zegt hij en toont een gruwelijk filmpje op zijn telefoon waarin te zien is hoe soldaten in de regio Kasai rebellen onthoofden met een machete. 'Dit gebeurt er in ons land als je verzet pleegt, niemand is meer veilig.'

Kansloos

Afrikanen maken meestal weinig kans op asiel tenzij ze uit erkend 'onveilige landen' komen als Somalië en DRC. Sinds april zijn bovendien de regels fors aangescherpt. Afgewezen asielzoekers moeten nu binnen vijf dagen na hun eerste afwijzing kiezen of ze bezwaar aantekenen of gebruik willen maken van de vrijwillige terugkeerregeling via de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) waarbij ze ook wat geld mee krijgen. Doen ze dat niet, dan lopen ze het risico na hun afgewezen beroepsprocedure te worden vastgezet en uitgezet naar Turkije.

Naar verwachting zullen nu meer kansloze asielzoekers eieren voor hun geld te kiezen en zich melden voor terugkeer naar huis. Maar voor de Nigeriaan Eleani (23) is dat geen optie. Hij heeft weinig hoop dat zijn beslissing positief uitvalt maar zegt ook niet veilig te zijn in zijn thuisland Nigeria. 'Volgens mij houden ze hier gewoon niet zo van Afrikanen; iedereen wordt afgewezen', zegt hij terwijl zijn blik maar weer richt op het voetbalspelletje Fifa.

Aanvullingen en verbeteringen:
In een eerdere versie van dit stuk stond een aantal maal 'vluchtelingen' waar 'asielzoekers' of 'migranten' werd bedoeld

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden