er kan nog veel en veel meer asfalt bij in dit land

Waarom pompt de vastgoedwereld miljoenen in Fortuyns gedachtegoed?..

tekst ben haveman; fotografie marcel van den bergh

Onder de vleugels van een gehuurd sportvliegtuigje door legt zijn Nikon-camera het allemaal onomstotelijk vast. Stapels bewijsfoto's heeft hij. 'Vlieg maar een keer mee', zegt Olaf Schwencke. 'Dan zul je moeten erkennen dat er in Nederland nog ruimte genoeg is om snelwegen aan te leggen en te verbreden. Massa's ruimte. Dan zie je pas hoe smalletjes al onze wegen zijn. Als je in je auto zit, krijg je een totaal verkeerde indruk. Het lijkt alsof er heel wat asfalt is. Maar zodra je op 300 meter hoogte vliegt, verandert zo'n snelweg in een miezerig klein, akelig dun streepje door het wijde land.'

Aan de toog van de Couperus-bar in het Haagse Crowne Plaza Pro me nade Hotel klinkt instemmend gemompel. 'Vanuit de lucht lijkt zo'n weg net een sliertje spaghetti', mijmert gepensioneerde mijnbouwer Dirk. 'Ach man, d'r is immers groen zat in dit land!', valt orchideeën-importeur Piet hem bij. 'Ga alleen maar eens kijken achter Gouda en Stolwijk.'

Vastgoedconsultant Olaf Schwencke laat de glazen nog eens vullen en lacht vreugdeloos. Hoe kunnen parlementariërs nou in godsnaam besluiten nemen over onze nationale infrastructuur als ze nog nóóit uit de cockpit van een Cessna naar beneden hebben gekeken? Die lui stappen hooguit eens een keer in een bus van Rijkswaterstaat, of ze maken onnodig dure uitstapjes naar Amerika. 'En dan heb je nog van die mongolen die beweren dat Nederland bijna helemaal geasfalteerd is. Meneer, slechts 3 procent van onze grond bestaat uit wegen in dit land, 3 procent. Ik weet waarover ik praat. Dit land gaat naar de bliksem door het fileprobleem. Pim Fortuyn zei het ook nog: als we met z'n allen stilstaan in de file, dan verdienen we niks.'

Schwencke laat zich nog eens inschenken door de Marokkaanse barkeeper die met Bob wordt aangesproken. Bob is al een paar keer met Schwencke de lucht in geweest. Een goeie kameraad, Bob. 'Hij heeft ook nog eens veel verstand van wijn. Bob hier is een voorbeeld voor andere Marokkanen in dit land, dat durf ik rustig te stellen. Van hoe het óók kan, laat ik het maar even zo zeggen.'

Voor vastgoedjongens is het Crowne Plaza Promenade een gewild trefpunt, evenals het gedistingeerde Des Indes in de Haagse binnenstad. Daar gingen ze plat voor het charisma van Pim Fortuyn. 'In Des Indes is het allemaal begonnen', zegt Schwencke. 'Daar werd gelobbyd en gedacht. Er was veel ergernis in ons onroerendgoedgebeuren over de idiote regelgeving waardoor investeringen tot in het oneindige worden vertraagd. En toen kwam Pim Fortuyn die zei waar het het op stond. Die bestaande structuren aanviel, in naam van de burger.'

Als een der eersten had de Haagse vastgoedmagnaat Chris Thun nes sen van Metterwoon Vastgoed bv het licht gezien. Met terwoon (beheerder van 8500 panden, bedrijfsmotto: 'Omdat we de lat hoog leggen') sponsorde het rtl-programma BusinessClass, waarin makelaar Harry Mens de rode loper uitrolde voor zijn lievelingsgast professor Fortuyn. Wie zich mocht afvragen waarom gefortuneerde zakenlieden zich überhaupt met politiek willen inlaten, krijgt van Schwen cke te horen dat het ze 'heus niet' gaat om politieke status, of om politieke macht als het hoogst bereikbare. Het is 'een pure gevoelskwestie' geweest, dat multimiljonairs als Thunnessen en Ed Maas zich na de dood van Fortuyn tot de lpf bekenden. 'Dat weet ik, omdat ik ze als vriend goed ken. Op publiciteit zitten die jongens echt niet te wachten.'

Op aandringen van geestverwant Thunnessen zal Schwencke per fax nog verhelderen: 'Samen stoppen ze er miljoenen in, zonder absoluut iets terug te verwachten. Puur ten behoeve van het gedachtegoed van Pim. Dat is de enige waarheid.'

In de lobby van Des Indes hebben we afgesproken. Om herkenning te vergemakkelijken had Olaf Schwencke zichzelf door de telefoon omschreven als 'een ervaren, kalende man van 58.' Hij is rijzig, draagt een zegelring met een blauwgroene steen. Hij rookt een sigaartje, praat zacht en lacht veel staccato. Stopwoord: 'Laat ik het zó zeggen.' Schwencke is gepokt en gemazeld in de beleggingsmakelaardij, en sinds tien jaar selfsupporting. Vanuit zijn flat aan het Scheveningse strand runt Schwencke een eenmansbedrijf dat bemiddelt bij onroerendgoedtransacties. Hij speurt naar locaties, vooral in de Randstad en rekent winkelketens van Albert Heijn tot Bart Smit tot zijn clien tè le. Geregeld stijgt Schwencke van Zestienhoven op, om voor opdrachtgevers als Ahold en Vendex luchtfoto's van objecten te maken. Hoe kan hij beter de infrastructuur aan een potentiële belegger laten zien? Luchtfoto's zijn voor raden van bestuur vaak de doorslaggevende factor. Daar kan de politiek wat van leren.

'We moeten er veel meer mee doen, met luchtopnamen. Ook in de beleidsvorming. In een sportvliegtuigje kun je duidelijk zien dat Ne derland regelrecht afstevent op een verkeersinfarct, als er niet snel wordt ingegrepen.' Het Groene Hart kwetsbaar? Laat Schwencke niet lachen. 'Ga vliegen op 300 meter hoogte, dan weet u pas waar u over praat.' Dat is nou net het punt. De mensen weten bij god niet waar ze het over hebben, zegt hij. Neem nou dat beestje in Limburg. De korenwolf, precies. Toch te gek voor woorden dat een broodnodige verkeersverbinding zou moeten afketsen uit verering voor de korenwolf? Schwencke is ook 'een enorme dierenvriend' en hij respecteert elk levend wezen, dus hij zou zeggen: vangen die beestjes! En zet ze ergens neer 'waar ze lekker kunnen evalueren'.

Dertig jaar ervaring met de hogere en lagere overheden heeft tot grote eeltvorming op Schwenckes ziel geleid. 'Het huisvestingsbeleid bijvoorbeeld, grenst aan absolute waanzin. We hebben meegemaakt dat als er een parterre leeg kwam, het de eerste drie maanden moest worden aangeboden aan 65-plussers vergezeld van hun ouders, bij wijze van spreken. Haha. Daarna mocht het pas de markt op, nou vraag ik u.'

Olaf Schwencke is een man met een missie. Hij vertrouwt op zijn camera, en niet alleen als het om luchtfoto's gaat. Na het taart incident met Pim Fortuyn stond hij op het Lange Voorhout aan de route van de City-Pier-City-loop in Den Haag. Hij weet het nog precies: bij de vip-tent van Metterwoon Vastgoed van z'n goede vriend en zakenrelatie Thunnessen. Pim was er ook, samen met Har ry Mens. 'Pim had een mooie rode sjaal om, hij begaf zich vrijmoedig in het publiek. Ik zei nog: ''Pim, wat gevaarlijk eigenlijk wat je daar doet.” Want hij stak boven iedereen uit. Ik heb er foto's van gemaakt. Kijk eens, hier in Des Indes hadden we een tijdje de Mata Hari Club, met een drankje en muziek. Dat is op een laag pitje gezet omdat er mensen kwamen waar we nou niet direct op zaten te wachten, als u begrijpt wat ik bedoel. En als je dat nou doortrekt naar de City-Pier-City-loop, dan ontdekte ik op m'n eigen foto's ook allerlei lieden die een risico hadden kunnen vormen, laat ik het zó zeggen.'

Hij heeft genoeg types gezien bij wie hij zich afvroeg: wat doe jij hier? 'Ik fotografeer hoofden van mensen die ik niet direct kan plaatsen', zegt hij op de vraag op welke uiterlijke kenmerken hij let. 'De beveiliging rond Fortuyn was minimaal, er stonden wel allerlei onduidelijke lieden om hem heen. Waarom vraagt Justitie dan niet alle foto's op die er zijn? En alle videobanden van de tv-programma's die erbij waren? Het Openbaar Ministerie weet echt wel wie de kor nui ten van moordenaar Volkert van der G. zijn. Zet er een paar betrouwbare studenten op, die de foto's en tv-beelden zorgvuldig nakijken. Het is nog steeds niet bewezen dat de kogel niet van links kwam. Het Nederlandse volk moet ervan overtuigd zijn dat er absoluut geen doofpotsituatie ontstaat. Maar daar begint het wel op te lijken.'

Nog steeds staat voor Olaf Schwencke en mede-lpf'ers allerminst vast dat de moord op Fortuyn het werk van één persoon was. 'Als we niet onderzoeken of Volkert van der G. de poot is van een octopus, dan kom je d'r nooit achter. Veel mensen vragen zich af wat erachter zit. Waarom de politie niet overal rondvraagt: waar is Pim geweest, vanaf maart tot 6 mei? Op de dag van de moord was Pim bij Jorien van den Herik van Feyenoord. Maar de politie is niet komen vragen of hij iets bijzonders gemerkt heeft. Dat is toch belachelijk?'

Een octopus, zegt Schwencke, heeft veel poten. 'Je moet zo'n poot ontrafelen en terugdraaien wil je bij de octopus zelf komen. Doe je dat niet, dan is dat een grote blunder. Een eenzame zonderling die zonder hulp, helemaal in z'n eentje, in het Mediapark iemand neerschiet: kom nou, meneer! Dat is toch te simpel voor woorden? Als u dit nou groot opgemaakt in de krant afdrukt, dan heeft de Neder lan der het gevoel dat er tenminste iets gebeurt.'

Peinzend zuigt Olaf Schwencke aan zijn cigarillo; er is nóg een brandende kwestie. Die kwestie heet Mulder. Jan Mulder. De heren Barend en Van Dorp houden er al 'een onbetamelijke invloed op na', meent Schwencke. 'Maar die Mulder is de ergste van het stel. Dat is wel zo'n vreselijk negatieve schreeuwlelijk. Zoals die man tegen Balkenende tekeerging! Hoe kan hij nou roepen dat de lpf weg moet als 1,6 miljoen Nederlanders op de Lijst Pim Fortuyn hebben gestemd? Zeg nou zelf, dat is toch beeldbuisvervuiling?'

Olaf Schwencke rilt, alsof de gerant hem zojuist een rat in verregaande staat van ontbinding heeft aangereikt, in plaats van een geurige cappuccino. 'Deze Mulder moet opstappen. Ik wil het hem zelf nog best een keer zeggen ook, als ze me zouden uitnodigen. Ik lust ze rauw. Ik zou er voor zijn om in dat soort gevallen censuur toe te passen, getoetst aan normen en waarden, ja. Daar ben ik absoluut voor. De nos is ook politiek gekleurd, maar rtl4 is gewoon beledigend.'

Was Pim Fortuyn daar ooit niet mee begonnen, met beledigen? Stelde Fortuyn minister Borst niet op één lijn met Osama bin Laden? 'Jawel, maar goed', zal Schwencke later zeggen. 'Niet alle uitspraken van Pim zijn 100 procent zaligmakend'.

Vanmiddag gaat de aandacht van Schwencke vooral uit naar For tuyns stoffelijke nalatenschap. Schwencke bezocht pas nog het Pa laz zo di Pietro, dat met bloemen en brandende kaarsen het karakter van een bedevaartsplek heeft gekregen, vooral na te zijn aangekocht door de bevriende onroerend goedmagnaat Thunnessen. 'Toen Chris gis te ren met z'n Bentley kwam aanrijden, zag ik heel veel applaudisserende mensen die hem door het hek heen de hand schudden. Ze hebben hem een Pim-button opgespeld. Omdat hij Pims huis in Rotterdam, net als dat in Italië, voor het volk heeft behouden.

'Thunnessen zegt: ik hoef niet de rijkste man van het kerkhof te worden. Kijk, daar heb ik nou respect voor. Het zal een mooi Fortuynmuseum worden.' Schwencke was er met z'n camera, dat spreekt, en hij werd getroffen door 'een bepaald fludium in huis, een bepaald fludium' - hoe zal hij het zeggen. Sfeervol en zielig tegelijk. En uiterst verzorgd: 'Je kon van de vloer eten.'

Uit Schwenckes koffer komt een foto-album tevoorschijn met honderden opnamen van wat hij in huize Fortuyn aantrof. Van melkkannetje tot wc-borstel, van sokken tot briefwisseling. Op de medicijnkast na ('dat vond ik te privé worden') zijn nagenoeg alle spullen minutieus gefotografeerd. Ook voor de verzekering. 'Als er een boekje weg is, zien we meteen welk.' Schwenckes dochter Charlotte (22) komt erbij zitten, ze heeft haar vader bij het fotograferen geassisteerd. Hier de collectie schoenen, daar de overhemden, en ook de pantoffels onder het bed. Er hangt een pak in de hoes van de stomerij. 'Ik heb heel veel herenkostuums gezien met alle bekende, kleurrijke dassen', zegt Schwencke, 'maar hoe dit hier allemaal was ingericht, dat kom je niet vaak tegen. Ongelofelijk wat een smaak die man had.'

'Er lagen zeker twintig paar manchetknopen', zegt Charlotte. 'En alle kopjes stonden recht. Alle lepeltjes trouwens ook.' Opvallend in deze liefdevol gekoesterde collectie is ook het uithangbord met de tekst: 'Boter, Kaas, Eijeren, Krui deniers- en Grutterswaren H. Fortuin', waaruit blijkt dat Pim Fortuyns vader zijn achternaam nog gewoon met een i spelde. Zoon Pim opteerde voor de chiquere y. In de badkamer trof Olaf Schwencke een videoband van André Hazes aan. En twee cd's van Hazes. 'Wonderlijk, hè?' Bijzonder is zeker een foto met de laatste handgeschreven pagina uit Fortuyns agenda: die van de 6de mei, de dag waarop hij werd vermoord. Als alle objecten vereeuwigd zijn, heeft Schwencke 650 foto's, drie albums vol.

Vanmiddag moet hij naar Rotterdam om samen met dochter Charlotte zijn opdracht te voltooien. Onderweg met zijn Volvo wijst Olaf Schwencke op de 'helse verkeerswaanzin' in het centrum van Den Haag, waar continue stromen uit Rotterdam, Utrecht en Am ster dam door het ontbreken van een tunnel of fly over worden samengeperst. 'Dan staat het hier 's middags helemaal vast tot Zoeter meer. Die situatie duurt al veertig jaar zo. Het lokale bestuur is volstrekt incompetent, dat had allang opzij gezet moeten worden. Met een noodwet of zo.' En de middenberm op de A 13 van Den Haag naar Rotterdam is ook volkomen kul. 'Slopen die hap. Dan maak je plaats voor een extra rijstrook. En zo kan dat op veel meer plaatsen in het land. Pim was het helemaal met me eens.'

Tot zijn spijt heeft Olaf Schwencke de miljonairsbeurs in Amster dam moeten laten schieten. Zijn vrouw was er wel. (De vastgoedsector zou in de persoon van makelaar en tv-maker Harry Mens vertegenwoordigd worden op de première van Roman Polanski's film The Pianist, waarin de hoofdpersoon door 1001 toevalligheden aan de gas kamer ontsnapt. Mens cirkelt na afloop wat ontheemd in het Amsterdamse Tuschinski rond, als pianist Wibi Soerjadi tot filmmaker Polanski doordringt en deze vervolgens zonder enige g*ne - ten overstaan van de geschokte omstanders - een cd van zichzelf aanbiedt, gesigneerd en wel.) Nee, voor society events kan Olaf Schwen cke niet altijd tijd vrij maken. Maar op het benefietgala van The Fly ing Doctors in Huis ter Duin is hij zeker van de partij. 'Schrijf op: tezamen met een aantal andere vips heeft hij genoten van het Lee Towersgala in black tie.'

Met cultuur is Schwencke, zoon van een Haagse ambtenaar bij het Ne der lands Rundveestamboek en zwager van gewezen gossip-grossier Henk van der Meijden, niet opgevoed. 'Maar ik heb als nachtsteward gevaren bij de Holland-Amerika Lijn. Dronken mensen naar hun hut helpen en zo. Gelukkig waren de vrouwelijke passagiers niet afstandelijk. U kent het begrip zoutwaterliefde?' Hij is een liefhebber van klassiek ballet ('zou je niet van mij denken'), en heeft lang gescheidsrechterd. Ten bewijze zet Schwencke twee vingers aan de lippen. De snerpende rolfluit doet een Amerikaans echtpaar opschrikken uit zijn dommel in de loungekussens van Hotel Pro me na de. 'Schrijf op: Schwencke kon een wedstrijd fluiten zonder fluit, haha.'

Olaf Schwencke is ooit met een Tsjechoslowaaks meisje getrouwd om haar achter het IJzeren Gordijn vandaan te krijgen. Hij werkte als reisleider, en stapte via een lucratieve handel in Oosterse kunst de wereld van het vastgoed binnen.

Als ondernemer voelt hij zich in de wielen gereden door de overheid. Amsterdammertjes, paaltjes, verkeersdrempels: 'Het is helemaal uit de hand gelopen. Wegen worden zonder enige waarschuwing opgebroken, ik noem het autootje pesten. Het is vreselijk.' Het kost hem geen moeite om sp-voorman Jan Marijnissen een bedrieglijke politicus te noemen 'Een wolf in schaapskleren'. Tijd dus voor enige inventarisatie. Creativiteit kan Olaf Schwencke bij zijn beantwoording niet worden ontzegd.

Het gewelddadige jaar 2002 heeft behalve de moord op Fortuyn geleid tot de vlucht van Melkert en het aftreden van Rosenmöller: omdat zij en hun gezinnen werden bedreigd. Dat is nog nooit eerder in Neder land voorgekomen.

'Er is veel angst. De regeringsgebouwen worden nu eindelijk beveiligd. Die vorige minister De Vries heeft de zaak zwaar onderschat. Hij heeft boter op z'n hoofd, natuurlijk. Typisch Nederland, er moest eerst iemand worden vermoord, voordat er iets gebeurt. Kijk maar naar 't Hemeltje in Volendam, kijk maar naar de vuurwerkfabriek in Enschede. Ik waarschuw ook niet voor niets voor het verkeersinfarct.'

Hoe beschaafd is Nederland nog?

Ja, als Bush zich verplicht voelt om Irak aan te vallen, dan krijgen we misschien de schaduw van de islam over ons heen. Er zijn hier al mensen gerecuteerd van El Kwada.'

Heeft u enig gevoel van mededogen met Melkert en Rosenmöller, of zegt u: eigen schuld dikke bult?

Verzittend: 'Dat had niemand verwacht. Maar het ergste is dat iemand werd vermoord die gegarandeerd zou worden gekozen tot minister-president.'

Door toedoen van de lpf is er een enorme platheid en dito verruwing in het openbaar opgetreden.

'Ach, dat zijn de popelisten als Wijnschenk geweest. Pure popelist. Die kreeg 35 minuten spreektijd in de Kamer, maar kon nog geen negen minuten vullen. En zo'n egotripper als Heinsbroek las af en toe wat op van een A-viertje, maar zat voor de rest een beetje populair te doen.'

Toen Femke Halsema in de Kamer langs Ferry Hoogendijk liep, siste hij haar toe: wégwezen jij!

'Dat is natuurlijk onfatsoenlijk. Jan Mulder is ook onfatsoenlijk, die moet weg. Maar misschien zou ik best een glas wijn met hem kunnen drinken.'

Het modder gooien in lpf-gelederen doet het ergste vrezen voor de normen en waarden en fatsoensopvattingen van uw partijgenoten.

'Dat vind ik jammer. Maar ik zie de lpf als een politieke baby. We hebben te maken gehad met mensen die zichzelf naar voren schoven. Met een strengere ballotage van de kandidaten kan de lpf echt een betrouwbare regeringspartij worden.'

Er is een enorme haatgolf jegens de buitenlanders opgekomen. De islam heeft het gedaan.

'Er zijn heus goeie Marokkanen, zoals Bob die daar al bij de bar staat te wachten tot we een glaasje wijn komen drinken. Maar toen mijn dochter op school zat, voelde ze zich niet prettig omdat de buitenlanders altijd in groepjes bij mekaar klitten. Ze passen zich niet aan, dan krijg je dat. Er waren ook types onder die medeleerlingen verlosten van hun brommertje en scooter. Kijk uit hoe je dat opschrijft, maar ze zijn goed geoutilleerd met busjes, waar de zaak met slot en al in gaat.'

De vraag is: loopt het tussen allochtonen en autochtonen niet uit de hand? Hoe houden we in Nederland de boel bij elkaar?

'Ik vergelijk het altijd met de film West Side Story. Dat is wat we nu hier bij ons zien, als je 't goed bekijkt. Dat integreren een moeilijke zaak is, blijkt in Amerika. Na de afschaffing van de slavernij zitten ze in de ellende. Je zou moeten denken aan coaching, ik zou geen ander woord weten. Toen ik in Casablanca was, zag ik dat de politie daar aanzien heeft. Ik dacht bij mezelf: waarom halen we niet een stuk of dertig hoog geschoolde politieofficieren naar Nederland? Maar dat is te utopisch. Omdat Marokkanen niet één en dezelfde taal spreken, maar heel veel verschillende.

'We zitten in Nederland met veel uitschot, ook uit de Antillen, de goeden niet te na gesproken.' Even later: 'Tv-spotjes zijn niet toereikend. Laat maar zien wat de ellende van criminaliteit is, laat maar zien wat het slachtoffer meemaakt. Schrijf maar op: we zijn allemaal maar eenvoudige ademhalers en we hebben allemaal het leven geleend.'

Na wijsgerigheid tijd voor gezelligheid. Aan de bar moet één conclusie nog worden behandeld: het jaar 2002 was het jaar van de onbescheidenheid, het jaar van wie de grootste bek heeft, het jaar waarin het begrip bescheidenheid ten grave is gedragen. Nietwaar, heren? Even is het stil. 'Men realiseert zich bij de lpf inmiddels wel dat dit niet werkt', zegt gepensioneerd mijnbouwer Dirk dan neutraal. 'Dit is het jaar van de gehele Nederlandse politiek in paniek', stelt zijn buurman de orchideeën-importeur niet ten onrechte vast.

'Maar als we tegen een verkeersinfarct aanlopen', vraagt Olaf Schwencke op zijn barkruk schuivend, 'wie draagt dan de politieke verantwoordelijkheid? Ik denk dat we het alleen nog chirurgisch moeten aanpakken. Met een noodwet, laat ik het zó zeggen.' Dan buigt hij zich voorover naar zijn geestverwanten, tuit zijn lippen en vraagt: 'Zeg, de vibrator van Ien Dales, weten jullie wat dat was? Nou? Een jute zak met scharrelkippen.

'Heb ik al verteld van die vent die om half twee 's nachts bij thuiskomst een knal met een deegrol op z'n kop krijgt?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden