Interview

'Er is zeker een markt voor nazikunst'

Hij is nog steeds wat hoteldebotel over zijn scoop, de Nederlandse historicus die de Duitse politie naar de 'Schrijdende paarden' leidde.' In het Midden-Oosten zijn ze dol op Hitler.'

De 'Schrijdende paarden' van Joseph Thorak, een van Hitlers lievelingskunstenaars, worden per dieplader afgevoerd.Beeld AFP

De Duitse families bij wie vorige week grote beeldhouwwerken uit de nazitijd werden aangetroffen, zaten daar danig mee in hun maag. Dat zegt de Nederlandse historicus en kunstdetective Arthur Brand. 'Ze waren in het bezit van oude mannen die ervan af wilden. Hun kinderen hadden gedreigd de kunst te vernietigen.'

Brand: 'Jarenlang schoven ze de kunstwerken kriskras door Duitsland. Dan had de een ze weer, vervolgens had de ander ze. Ze wilden ervan af, maar waren bang om de grote stukken te verkopen. Dat zou te veel opvallen. Ze moesten iets doen, hun kinderen dreigden het spul na hun dood te vernietigen. Die wilden er niets mee van doen hebben.'

Brand was maandenlang, samen met een journalist van Der Spiegel, op zoek naar de 'verdwenen nazikunst'. Hij tipte de Duitse politie, die overigens ook al zelfstandig aan het speuren was. Brands tip zorgde mede voor de doorbraak. Vorige week werden bij invallen op verschillende plaatsen in Duitsland 'vele tientallen' beelden in beslag genomen.

De Nederlander had zich voorgedaan als een mogelijke koper van de twee Schrijdende paarden die jarenlang voor de Rijkskanselarij van Adolf Hitler in Berlijn hadden gestaan. Brand kon ze meenemen voor acht miljoen euro. 'Voor nog eens acht miljoen mocht ik dan ook het monumentale reliëfstuk Der Wächter meenemen. Voor die bedragen wilden de bezitters het risico van verkoop wel nemen.'

Brand is een kleine week na de invallen nog steeds hoteldebotel. 'Het is zoveel meer dan we gedacht hadden. We hebben zowat alle beelden teruggevonden die bedoeld waren voor de Hitlers Rijkskanselarij. Maar ook kunst die toebehoorde aan Carinhall, het buiten van Hermann Göring.' Bijvangst: een inktstel dat Hitler ooit cadeau deed aan de baas van de Luftwaffe.

De Duitse politie heeft veel van de gevonden kunstwerken inmiddels opgeslagen in Bad Berzabern. Daar worden de stukken op echtheid gecontroleerd. Cultuurminister Monika Grütters wil de collectie aan een museum, mogelijk het Duits Historisch Museum in Berlijn, geven.

De directeur van de stichting Topographie des Terrors in Berlijn zou de Schrijdende paarden ook wel in zijn collectie willen hebben. Dan zouden de paarden bijna weer 'thuis' zijn. De ruimte van deze permanente tentoonstelling over de nazigruwelen ligt vlak bij de Wilhelmstrasse, waar ooit Hitlers kantoor stond.

Arthur Brand.Beeld .

Het gaat niet om echte roofkunst, van Joden gestolen kunstwerken, maar om kunst die in opdracht van de nazi's werd vervaardigd. De families die de werken bezaten hebben die verkregen vlak na de val van de Muur. Wat is hier illegaal aan?

'Formeel is de Duitse staat erfgenaam van alles wat met het Derde Rijk te maken heeft. Dus ook van deze beelden, die de mannen op duistere wijze verkregen hebben. Het is voor de overheid misschien geen bezit om trots op te zijn, maar over tweehonderd jaar moet je ook kunnen laten zien wat voor kunst de nazi's maakten.'

Die families hebben de beelden decennialang in bezit gehad. Is nazikunst zo moeilijk te verkopen, en wie koopt het eigenlijk?

'De grote stukken zijn moeilijk verhandelbaar. Er zitten reliëfstukken bij van duizenden kilo's. Die twee paarden wegen ook het nodige. Maar een markt is er zeker. Neem het Midden-Oosten, daar is alles wat met Hitler te maken heeft goed te verkopen. Als ik daar ben voor onderzoek en voor het gemak zeg dat ik uit Duitsland kom, hebben ze het meteen over Hitler. Vinden ze een topfiguur.'

Volgens sommige Duitse media is een van de bezitters van de kunst een neonazi. Geldt dat ook voor de andere mannen?

'Van die anderen weet ik het niet. Die neonazi is de heer Flick. Naar eigen zeggen geen familie van de in Neurenberg veroordeelde oorlogsmisdadiger Friedrich Flick, maar dat weet ik zo net nog niet. De man heeft in zijn tuin allerlei nazibeelden staan. In kelders heeft hij bovendien uniformen en wapens uit die tijd liggen, waar hij trouwens vergunningen voor heeft. Hij bezit ook een tank van de Wehrmacht. De politie was vorige week wat huiverig om naar binnen te gaan.'

Brand gniffelt: 'Weet je hoe we hem op het spoor kwamen? Op satellietbeelden konden we in zijn tuin duidelijk het beeld Die Wehrmacht van Arno Breker zien staan. Stond ooit op de binnenplaats van Hitlers kanselarij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden