factcheck

‘Er is veel draagvlak voor de avondklok’, aldus Grapperhaus. Maar klopt dat wel?

‘Er is veel draagvlak voor de avondklok. Mensen groeien mee met de maatregel. Peilingen laten ook zien dat burgers steeds meer denken: verrek, laten we dit maar even doen.’ In die woorden liet minister Ferd Grapperhaus zich afgelopen vrijdag vergoelijkend uit over de avondklok. Maar de cijfers laten hem toch wat in de steek. We wegen de uitspraak.

Demonstranten dragen symbolisch de democratie ten grave bij een demonstratie in Amsterdam.  Beeld ANP
Demonstranten dragen symbolisch de democratie ten grave bij een demonstratie in Amsterdam.Beeld ANP

Uitspraak 1: ‘Er is veel draagvlak voor de avondklok’

Veel, veel – het is maar hoe je het bekijkt. Bij de laatste peiling van het lopende vragenlijstonderzoek van de gedragsunit van het RIVM, half februari, zei liefst 92 procent van een grote groep ondervraagden zich aan de avondklok te houden. Precies datzelfde percentage bleek uit een gedegen peiling van I&O research. En bij het ‘opiniepanel’ van EenVandaag zei ruim driekwart de maatregel ‘niet zwaar’ te vinden.

Maar dat kan komen omdat het in februari nog koud en donker was. Uit waarnemingen met straatcamera’s, door Amsterdamse onderzoekers, bleek dat er vóór invoering van de avondklok na negenen ook al nauwelijks mensen op straat waren zonder goede reden. Naleven is in elk geval iets anders dan draagvlak voor de maatregel, ontdekte het RIVM: nog niet de helft van de ondervraagden is het met de maatregel ‘helemaal eens’.

Op een lijst met 20 maatregelen kwam de avondklok wat betreft draagvlak zelfs pas op plek 17. Belastende maatregelen zoals in quarantaine gaan na bezoek aan een risicogebied, mondkapjes in de winkel, niet naar het buitenland reizen en thuiswerken kunnen op veel meer draagvlak rekenen. Alleen het sportverbod en maar één bezoeker mogen ontvangen zijn impopulairder dan de avondklok.

Een medewerker van Thuisbezorgd wordt gecontroleerd door een politieagent.  Beeld ANP
Een medewerker van Thuisbezorgd wordt gecontroleerd door een politieagent.Beeld ANP

Uitspraak 2: ‘Mensen groeien mee met de maatregel’

Dat lijkt meer wensdenken dan werkelijkheid, want uit de cijfers blijkt juist dat mensen eerder méér dan minder moeite hebben met de avondklok. Al in februari vroeg het RIVM aan zijn panel: welke maatregel vindt u lastig vol te houden, als het nog maanden zou duren? De avondklok eindigde met stip op een: van alle maatregelen zou het draagvlak voor de avondklok het meest verschrompelen.

En dat zien onderzoekers terug in de cijfers. Tussen eind januari en half februari ging de steun voor de avondklok van 76 naar 67 procent, blijkt uit het RIVM-onderzoek. En sindsdien gaat de daling door, volgens de I&O-peilingen. Half februari noemde nog 81 procent het uitgaansverbod acceptabel, begin maart was dat gedaald naar 73 procent – en was het aantal mensen dat de maatregel ronduit ‘onacceptabel’ noemt gestegen van 15 naar 22 procent. Het is dus eerder zo dat men de avondklok zat wordt, in plaats van dat men erin ‘mee groeit’, zoals Grapperhaus beweert.

‘Sociaal beperkende maatregelen en adviezen worden om vrij voor de hand liggende redenen minder gewaardeerd’, duidt hoofdonderzoeker Marijn de Bruin van het RIVM desgevraagd. ‘Een sociaal beperkende maatregel die effectief is - dus die ons sociaal leven echt beperkt - is per definitie hinderlijk. Des te belangrijker dat mensen scherp hebben wat ze ermee winnen.’

Overigens zijn het vooral jongeren en jongvolwassenen die moeite hebben met de avondklok. Bij I&O zei al kort na ingaan van de klok liefst een kwart van de 35-minners de avondklok ‘onacceptabel’ te vinden. Bij EenVandaag zei haast 40 procent van de 35-minners de avondklok ronduit ‘zwaar’ te vinden: meer dan twee keer zoveel als de 35-plussers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden