'Er is te weinig magie'

Na de spectaculaire tentoonstelling van Joep van Lieshout is het nu de beurt aan kunstenaarsduo Elmgreen & Dragset om de Onderzeebootloods te vullen. Met het publiek in de rol van voyeur.

MARINA DE VRIES

Ze hebben ondeugende pretogen en zien er verder opvallend gewoon uit, aan de vooravond van hun solotentoonstelling in de Onderzeebootloods, gezeten in de tuinzaal van museum Boijmans Van Beuningen. Dat terwijl de Scandinaviërs Michael Elmgreen (Denemarken, 1961) en Ingar Dragset (Noorwegen, 1969) sinds hun deelname aan de Biënnale van Venetië in 2009 wereldwijd in de schijnwerpers staan. 'Die Biënnale deed best wat voor ons', relativeert Dragset, 'maar Venetië is ook makkelijk scoren. Daar krijg je de kunstpowerelite op een presenteerblad.'

Belangrijker dan Venetië, waar ze zowel het Noorse als het Deense paviljoen veranderden in dramatische, verlaten verzamelaarsvilla's, vinden ze Prada Marfa in de woestijn van Texas (2005). Hun met luxe damestassen en hoge hakken ingerichte, zij het niet toegankelijke, winkel. 'Die winkel figureert in de populaire televisieserie Gossip Girl. Sindsdien zijn veel mensen ons aan het googlen.'

Elmgreen en Dragset, beiden autodidact, maken surrealistische, theatrale installaties, vaak met een maatschappijkritische of kunstkritische ondertoon. Maar, waarschuwen ze, hun werk is nooit alleen kritisch bedoeld. 'Het moeten ook magische gebeurtenissen zijn, want er is te weinig magie in het leven van mensen.'

In hun indrukwekkende tentoonstellingslijst is Nederland ondervertegenwoordigd. Twee eerdere projecten werden afgeblazen, omdat hun ironische humor niet werd gewaardeerd. De solo in de Onderzeebootloods, georganiseerd door Boijmans van Beuningen en het Havenbedrijf, maakt dat nu goed. Hun eerste reactie bij het zien van de vijfduizend vierkante meter grote ruimte? Dragset: 'De ramen moeten waterdicht.' Onmiddellijk wisten ze dat hun tentoonstelling totaal anders moest zijn dan die van Joep van Lieshout vorig jaar. 'Hij werkte met die verbluffend rauwe ruimte, wij hebben de ruimte veranderd in een grauwe buitenwijk.'

Om de immense maat en schaal van de loods te lijf te gaan, hebben ze een aantal grote constructies laten bouwen, door een ploeg van 35 man. Bezoekers komen de loods binnen via een vijftig meter lange voetgangerstunnel van dertig ton staal. Het lichtdoorlatende dak is over de volle lengte verduisterd. In de zo gecreëerde avondschemer lichten sculpturale elementen op, zoals een compleet ingericht appartementenblok van vier verdiepingen en een gehavend, melancholisch kinderreuzenrad.

Waarom heet de tentoonstelling The One & The Many? Dragset: 'Het gaat over de enkeling, over het individu in de grote samenleving.' Dankzij de talrijke talentenshows en realitytelevisieprogramma's is de druk op het individu de afgelopen jaren toegenomen, vinden de kunstenaars. 'Iedereen moet gelukkig zijn of tenminste een ster. Dat maakt veel mensen juist erg ongelukkig. Deel uitmaken van een gemeenschap is niks meer waard.' En dus leven de individuen in het appartementenblok een geïsoleerd leven, zonder te weten wie hun buren zijn.

Maar de installatie gaat ook over het failliet van de publieke ruimte, zegt Elmgreen. 'Veel mensen zijn 's avonds bang om de deur uit te gaan. De publieke ruimte wordt meer en meer de plek voor prostituees, drugsdealers en bewakers, die onze angstgevoelens nog verder aanwakkeren.' Dragset: 'Als ik in Londen uit mijn raam kijk, zie ik vijftig bewakingscamera's, belachelijk.' Om de verwarring en het gevoel van ongemak te vergroten, spelen acteurs van het Ro Theater gedurende de tentoonstelling uiteenlopende, louche rollen.

Ook het publiek is, zoals vaker bij Elmgreen & Dragset, nadrukkelijk onderdeel van het geheel. Dat wordt in de rol geduwd van voyeur en verdwaalde toerist, belandt op de verkeerde afslag. Waarom vinden ze het publiek zo belangrijk? Dragset: 'Veel kunsttentoonstellingen zijn gemaakt voor kunstcritici en kunstprofs. Wij houden juist van het grote publiek, niet uit populisme, maar om mensen een ervaring te geven en verder te laten kijken dan het gebruikelijke.'

Tegelijk met de tentoonstelling in de Onderzeebootloods, wordt een werk in de openbare ruimte in gebruik genomen: een vitrine met een megafoon op een sokkel. Gedurende een jaar schreeuwt iemand elke dag om 12 uur door de megafoon 'It's never too late to say sorry.' 'Een absurdistisch ritueel', zeggen ze zelf.

Niet voor niets staat dit werk voor het Rotterdamse stadhuis, zodat de politici en ambtenaren het elke dag horen. Elmgreen: 'Ik begrijp niks van het huidige scepticisme tegenover kunst. Kunst is een andere, noodzakelijke manier om de maatschappij te begrijpen. Daar hoef je niet bang voor te zijn.' Dragset: 'Politici zijn dom. In Berlijn, waar wij onze studio hebben, vormen kunst en cultuur de tweede of derde industrie van de stad. Je moet niet minder, maar juist meer geld in kunst stoppen.'

Elmgreen & Dragset: The One & The Many. In de Onderzeebootloods, Rotterdam. Vanaf 28 mei t/m 25 september. boijmans.nl

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden