Achtergrond Droogte in Nederland

Er is nog water genoeg in Nederland - en anders geven we gewoon de suikerbieten op

Drinkwaterbedrijven adviseren vanwege aanhoudende droogte al dagen om zuinig om te springen met water. Toch is van nijpende tekorten nog lang geen sprake, zo luidt de boodschap van de vierde Droogtemonitor.

Droogte aan de IJssel. Koeien hebben koelte gevonden onder de steiger die helemaal droog ligt. Beeld Raymond Rutting

‘Het is droog en het blijft droog.’ Harold van Waveren, voorzitter van de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW), kan er woensdag weinig anders van maken. Hij spreekt zijn woorden uit op het Watermanagementcentrum in Lelystad. Eerder die dag is de vierde Droogtemonitor van het jaar uitgekomen.

Sinds half juni heeft het amper geregend en dat wordt de komende weken niet veel anders. Zet de door het KNMI voorspelde droogte door, dan is de kans groot dat Nederland over een dag of tien à elf het droogteniveau van recordjaar 1976 evenaart. En dan wordt het volgens meteoroloog Jos Veeken van het KNMI ook nog eens ‘gruwelijk warm’ de komende tijd.

Sinds woensdag is droogtecode geel van kracht, maakte de LCW bekend. Maar dat klinkt gevaarlijker dan het is, zegt Van Waveren er meteen bij. Zo speelt het ‘dreigende watertekort’ waarmee code geel volgens het Landelijk draaiboek waterverdeling en droogte gepaard gaat, elk jaar wel ergens op. Sommige regio’s in het hoogland kampen zelfs nu al met een watertekort. Boeren in onder meer de Achterhoek, Noord-Brabant en Limburg mogen bijvoorbeeld geen water uit sloten of beken meer gebruiken om hun gewassen te sproeien.

Van onrust over de droogte is nog lang geen sprake bij de waterdeskundigen van Rijkswaterstaat, het KNMI en de Unie van Waterschappen – zeg maar de rayonhoofden van de droogte. Als ernstige droogte dreigt en de rivierstanden zakken, komen ze als LCW bijeen om te bepalen hoe het ‘rijkswater’ verdeeld wordt. ‘We hebben nu nog niet zoiets van: het gaat helemaal mis’, stelt Eric Gloudemans van de Unie van Waterschappen.

Douchen

Water is volgens LCW-voorzitter Van Waveren een kwestie van vraag en aanbod. Het waterpeil in de rivieren zakt, boeren willen graag extra sproeien, de mensen hebben dorst en douchen misschien een keertje vaker op een dag. Het geheel is nu nog in balans: voorlopig stroomt er nog genoeg water het land binnen via de Rijn en de Maas, alleen al omdat het in Zuid-Duitsland en Noord-Frankrijk minder droog was dan hier. En dan is er nog het IJsselmeer, een ‘goed gevulde buffer’ dat volgens Van Waveren de komende weken misschien moet worden aangesproken om water over het land te verdelen.

‘Op dit moment is er genoeg water beschikbaar in laag Nederland’, concludeert hij. Van een dreigend drinkwatertekort is al helemaal nergens sprake, hoewel er bruin of weinig water uit de kraan kan komen als veel mensen tegelijk willen douchen of de afwas willen doen.

Energiecentrales

In 2003 werd droogtecode rood voor het laatst afgekondigd. De aanleiding was volgens Van Waveren niet de dijkdoorbraak in Wilnis, maar een tekort aan koelwater voor twee energiecentrales in Midden-Nederland. Bij code rood geldt dat ‘uitzonderlijke maatregelen’ nodig zijn om een ‘(dreigende) landelijke crisis’ te lijf te gaan.

Zover is het nog lang niet. Nederland heeft geleerd van de dijkdoorbraak van vijftien jaar geleden, zegt Van Waveren. Zo worden de poreuze veendijken uit voorzorg besproeid om te voorkomen dat ze van binnenuit verbranden. Na code geel volgt bovendien eerst nog oranje, het equivalent van een feitelijk watertekort (wat nu in sommige gebieden dus al zo is) waarbij ‘niet alle maatschappelijke sectoren volledig kunnen worden bediend’ van water.

Als de nood dan toch aan de man is, treedt bovendien eerst de verdringingsreeks in werking: die bepaalt waar het schaarse water als eerste heen gaat. Veiligheid staat voorop, dus hebben de dijken de hoogste prioriteit. Daarop volgen in vaste volgorde de drinkwater- en energievoorziening en de ‘kapitaalintensieve gewassen’. Daarna zijn pas de scheepvaart, landbouw, natuur, industrie, waterrecreatie en binnenvisserij aan de beurt.

Het maakt voor een boer daarom uit waar je bent gevestigd en wat je op je grond hebt staan. Wie in hooglandgebied woont, moet het doen met regen- en grondwater en heeft dus een grotere kans op een mislukte oogst dan een collega in de Randstad die profiteert van de uitlopers van de grote rivieren. Daarbij staan de ‘kapitaalintensieve’ gewassen ook nog eens hoger op de prioriteitenladder dan groenten die minder opleveren. Dus: appels boven aardappels, ijsbergsla en bloemkool boven maïs en suikerbiet.

Of code rood er dit jaar van komt? Van Waveren denkt voorlopig van niet. Het is volgens hem zelfs de vraag of geel oranje wordt. Al letten de waterdeskundigen scherp op verzilting: stroomt te veel zout water uit de Noordzee in de grote rivieren, dan kan een tekort aan zoet oppervlaktewater in West-Nederland ontstaan. Niet alleen funest voor de landbouw, maar ook voor de veendijken die het land beschermen.

Het weer in Nederland, gemeten door weerstations van het KNMI

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.