Er is nog een heel andere coalitie mogelijk

D66 wil niet met CDA en VVD, Balkenende liever niet met de PvdA. Waarom dan geen kabinet met ChristenUnie en SGP, vragen Jan Post en Wim van Duijn zich af?...

Voor de ChristenUnie en de SGP is het wel even uitblazen. Twee verkiezingen achter elkaar flink in de min. Van acht zetels, nog geen jaar geleden, naar vijf! En dat niet omdat de partijen het zo slecht doen, maar omdat steeds meer van hun kiezers strategisch stemmen. Het CDA spint er goed garen bij. Inhoudelijk zouden veel strategische stemmers hun stem gegeven hebben aan de ChristenUnie of aan de SGP. Maar om te voorkomen dat bij de vorige verkiezingen de LPF of, bij de laatste verkiezingen, de PvdA de grootste zou worden, wordt de stem toch maar aan het CDA van de gereformeerde Balkenende gegund.

Een strategische beweging die in de korte, maar heftige verkiezingscampagne in de huidige 'mediacratie' verder aangewakkerd werd door de voorspelde nek-aan-nek-race tussen Jan Peter en Wouter. Waarbij de aandacht wel heel sterk werd gelegd op het poppetje, en nauwelijks meer op het partijprogramma. Na de Paarse puinhopen werd de PvdA afgestraft, maar binnen een jaar viel de kiezer weer voor charming Wouter van dezelfde PvdA!

En het CDA? Heeft deze partij van de protestantse Balkenende nu ineens zo'n ander profiel als voorheen? Zoals Wouter Bos nog geen nieuwe PvdA garandeert, reformeert Balkenende in z'n eentje niet het CDA, zo hij dat al zou willen.

Dat mensen strategisch stemmen is op zich wel te verklaren. Zeker in de opgefokte ambiance in de aanloop van deze verkiezingen over wie de premier zou gaan worden. Alleen, wij zouden graag zien dat dit element door het CDA ook op waarde wordt geschat. Wij willen ons zeker niet afzetten tegen het CDA en haar lijsttrekker. Wij waarderen beide en respecteren hun politieke keuzes. Maar toch knaagt er iets.

Want, wat zien wij gebeuren? Op de vraag aan Balkenende aan welke kabinetten hij denkt, komt als een van de eerste opties naar voren een kabinet CDA-VVD-D66! Paars met een randje C. Een kabinet dat aan de C hangt als aan een roestige spijker. D66 zal, als het daar al voor zou voelen, immers nooit deelnemen aan zo'n kabinet als het daar niet een duidelijk stempel op kan zetten. En die stempel zal worden gedrukt op ethische onderwerpen waar, zo mogen we aannemen, de meeste CDA'ers, en in elk geval de strategische stemmers, maar weinig van moeten hebben.

Het noemen van zo'n Paars kabinet met een randje C als een van de eerste opties is dan ook zeer teleurstellend. Ook naar de kiezer die acht maanden terug afrekende met Paars en nu een verdunde versie terug zou krijgen. Dit is een enorme onderwaardering voor al die stemmers die, soms met knagende gewetens, hun stem uiteindelijk hebben gegeven aan de machtsfactor. Het belooft weinig goeds voor de toekomst.

Waarom noemt Balkenende in plaats daarvan niet de mogelijkheid van een kabinet CDA-VVD-ChristenUnie-SGP? Het argument dat de aankomend (?) premier niet meer dan twee partijen in het kabinet wil, is weinig overtuigend. Meer partijen zou de stabiliteit niet ten goede komen. Maar ChristenUnie en SGP staan toch beslist niet bekend als partijen die weinig betrouwbaar zijn. Bovendien is er buiten een coalitie van CDA-PvdA geen twee-partijenkabinet mogelijk.

De formatie van een kabinet CDA-VVD-ChristenUnie-SGP zal zelfs redelijk snel afgerond kunnen worden. Immers, het Strategisch Akkoord van de coalitie CDA-LPF-VVD bevatte genoeg zaken die de instemming hadden van de ChristenUnie en de SGP. Er was vanuit deze twee partijen dan ook een positief-kritische benadering van het kabinet Balkenende-I.

Natuurlijk moeten ChristenUnie en SGP op een aantal voor hen zeer wezenlijke zaken, met name op het ethische vlak, harde toezeggingen krijgen. Maar zij zouden in ruil voor deze ethische onderwerpen bereid moeten zijn concessies te doen op andere onderdelen. Beide partijen zouden in het kabinet het CDA kunnen steunen om de VVD sociaal (en 'groen') te houden. Juist in deze moeilijke tijden is van belang je als overheid op te stellen als een 'schild voor de zwakkeren'.

Weliswaar is de Kamermeerderheid van deze coalitie niet zo heel groot (77 zetels) maar op belangrijke onderdelen zou het kabinet kunnen rekenen op de (gedoog)steun van de LPF. Het was immers Mat Herben zelf die Gerrit Zalm al eens influisterde dat hij gedoogsteun wilde geven als het strategisch akkoord zou worden uitgevoerd.

Dit doet ook een appèl op de ChristenUnie en de SGP. In een tijd van tegenvallende financieel-economische resultaten, internationale spanningen en normverval, moeten deze partijen bereid zijn om de handen uit de mouwen te steken en zonodig vuil te maken. Het land moet nu eindelijk weer geregeerd worden met een solide financieel beleid, maar tegelijkertijd door een regering met een sociaal gezicht die de discussie over waarden en normen echt oppakt. De ChristenUnie en de SGP kunnen op deze wijze bijdragen aan een wending ten goede na de morele kaalslag van Paars.

Nu blijkt dat D66 deelname aan een kabinet uitsluit en een CDA-PvdA-kabinet voor Balkenende een zo goed als laatste optie is, rest er maar een optie: een kabinet van CDA-VVD-ChristenUnie-SGP.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden