Er is niks mis met selectieve verontwaardiging

Als na elke terreuraanslag raakte menigeen deze week wederom bevangen door relativeringsdrift. Toegegeven, relativeren is op zichzelf best heilzaam. Zo kan het beslist geen kwaad om bij tijd en wijle te horen dat het er anno 2016 in dit ondermaanse vrediger toegaat dan ooit.

null Beeld anp
Beeld anp

Inderdaad, dat zou je niet zeggen als je de krant openslaat of het journaal aanzet. Maar de Canadees-Amerikaanse evolutiepsycholoog Steven Pinker liet de ontwikkeling overtuigend zien in zijn boek Mijn betere ik (2012). Klein voorbeeld uit vele: in de Middeleeuwen kwamen gemiddeld 30 van de 100 duizend aardbewoners op gewelddadige wijze aan hun einde, tegenwoordig zijn dat er volgens hem wereldwijd 7.

In augustus zette de Amerikaanse politicoloog Joshua S. Goldstein de recente cijfers nog eens op een rij in The World Post. Weliswaar stijgt sinds 2011 het aantal oorlogsdoden schrikbarend, het is (goddank) nog niet de helft van dat ten tijde van de Koude Oorlog.

Wat je met deze kennis aanmoet, ik weet het nooit zo goed. Maar vaststaat dat in vroeger tijden niet alles beter was.

Helaas, de relativeringen die we de afgelopen dagen hoorden waren van totaal andere orde. Zo vonden talloze wijsneuzen het een uitgelezen moment om ons er fijntjes op te wijzen dat wij in het Westen vooralsnog méér risico lopen om slachtoffer te worden van een verkeersongeval dan van een terreuraanslag. Zij vonden de deskundigen geheel aan hun zijde.

Volgens de Leidse hoogleraar rechtssociologie Maartje van der Woude bijvoorbeeld was het 'belangrijk' om de 'angst rondom aanslagen in perspectief te plaatsen'. Want hé, hoe groot was de kans helemaal dat je daarbij betrokken raakte? Of, zoals ze gisteren zei tegen nu.nl: 'Angstgevoelens zijn altijd te rechtvaardigen, maar zodra je de cijfers op papier zet, is het gevaarlijker om 's ochtends in de auto te stappen.'

De risicoberekening klopt als een bus. En misschien is zo'n analyse vooral bedoeld om de volkse onderbuikgevoelens te bezweren. Maar eerlijk gezegd ken ik geen hardvochtiger boodschap.

Ga dit vertellen, zou ik zeggen, aan de nabestaanden van de ruim dertig doden die vielen door de aanslagen te Brussel. En aan de tientallen zwaargewonden. Een stelletje malloten beroofde hen op een dinsdag in maart welbewust en voorgoed van hun geliefde, hun arm of hun been. Maar ach, dat had met hetzelfde gemak kunnen gebeuren door een tram die ontspoorde, een vrachtwagenbestuurder die per abuis het stoplicht miste?

Even hardvochtig vond ik het verwijt van 'selectieve verontwaardiging' dat deze week weer rondzoemde. Ook dat is inmiddels haast ritueel. Zodra de eerste geschokten bloemen beginnen te leggen, horen we strijk en zet dat er in islamitische landen dagelijks aanslagen zijn - strijk en zet gevolgd door de klacht dat Europeanen voor deze doden niet aan het stoepkrijten slaan, noch hun ava aanpassen of waxinekaarsje branden.

Pardon? Natuurlijk maken terreuraanslagen bij de buren meer indruk dan die in verre buitenlanden. Al was het maar omdat wij allen simpele zielen zijn. Al was het maar omdat u en ik, onze kinderen net zo goed in die metro hadden kunnen zitten of op dat vliegveld hadden kunnen bivakkeren.

Er is niks mis met selectieve verontwaardiging. Want wie zich van alles iets aantrekt, trekt zich uiteindelijk van niets iets aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden