Weblog

Er is méér liefde dan de rozerode liefde van Valentijnsdag

Ons blind staren op de romantische liefde is armoe, vindt filosoof Roman Krznaric. Kijk op Valentijnsdag eens naar andere vormen van liefde in je leven.

Beeld Io Cooman

Je kunt het afdoen als commerciële onzin. Maar Valentijnsdag zegt wel degelijk iets over de liefde die we graag vieren: de romantische liefde voor één persoon, gesymboliseerd met een rozerood hart, bij voorkeur gevuld met chocolade. Daar gaan alle liedjes en films over, daarop doelen we als we vragen: 'En? Hoe staat het met De Liefde?'

Pure armoe, vindt School of Life-filosoof Roman Krznaric die definitie. En gevaarlijk: door de mythe van de romantische liefde denken we dat al onze behoeften kunnen worden vervuld door die ene Ware. Als dat tegenvalt, lijkt er niets anders op te zitten dan de relatie te verbreken.

De oude Grieken kenden veel meer smaken liefde, schrijft Krznaric in 'De Wonderbox - Verrassende geschiedenissen in levenskunst'. We zetten ze op een rijtje - met documentairetips voor een ieder die er vandaag aan herinnerd wil worden dat er méér is dan de rozerode liefde van Valentijnsdag.

1. Eros is de seksuele, hartstochtelijke liefde. In het oude Griekenland kwam hij voor tussen mannen en vrouwen, oudere en jongere mannen en vrouwen onderling (denk aan de lesbische dichteres Sapphos). Ook de goden vielen eraan ten prooi: zo liet Zeus, verteerd door eros, zich in een zwaan veranderen om Leda te verleiden. Volgens de Grieken moest je oppassen voor het erotische verlangen: mensen verloren soms alle controle over hun leven. De documentaire 'Love Addict' van de Deense regisseur Pernille Rose Gronkjaer toont wat er kan gebeuren als eros een obsessie wordt.

2. Philia stond in hoog aanzien bij de Grieken en nam verschillende vormen aan. De liefde die een ouder voor een kind voelt, valt eronder, of broers en zussen voor elkaar. Philia kan instrumenteel zijn: denk aan de 'vriendschap' tussen Tony Blair en George Bush. De hoogste vorm van philia was volgens de Grieken die tussen wapenbroeders. Toen zijn boezemvriend Patroklos stierf op het slagveld, ging een diepbedroefde Achilles zijn dood wreken. Philia was, kortom, de bromance van nu. In de documentaire 'Ne me quitte pas' van Niels van Koevorden en Sabine Lubbe Bakker zien we hoe twee alleenstaande dronkaards elkaar in leven houden. Een sterk staaltje van philia.

Praat mee

Heeft u wel eens rode rozen laten bezorgen bij uw beste vriend? Of uzelf een ring gegeven als bezegeling van uw zelfliefde? Laat uw ideeën voor alternatieve Valentijnsrituelen achter op de Facebook pagina van de Single Issue Partij, op Twitter of onderaan dit blog.

3. Ludus is de speelse liefde tussen kinderen of minnaars. Het succes van Latijns-Amerikaanse dansvormen als salsa en tango in Europa en de VS is volgens Krznaric een bewijs dat we behoefte hebben aan meer ludus in ons leven. Maar ook voor vrienden met wie je in een roeiteam of een voetbalelftal zit, kun je ludus voelen. De band De Dijk houdt dankzij deze vorm van liefde al jaren stand, zien we in Suzanne Raes' documentaire 'Hou me vast'.

4. Pragma is de volwassen liefde tussen echtgenoten die elkaar al jaren kennen. Je moet er, het woord zegt het al, pragmatisch voor zijn, geduldig, bereid om compromissen te sluiten. Deze liefde biedt een veilige basis voor het gezin, dat bij louter eros niet zou gedijen. Een prachtig voorbeeld van pragma toont de documentaire 'Soms is liefde eeuwig' van Ike Bertels over het dichtersechtpaar Tineke en Leo Vroman.

Beeld Io Cooman

5. Agape was het oud-Griekse woord voor onbaatzuchtige liefde voor een ideaal. Het wordt gekenmerkt door een gebrek aan exclusiviteit: deze liefde is bedoeld voor álle mensen. In de christelijke traditie werd agape bekend als naastenliefde: het was de weerspiegeling van Gods liefde voor de mens. Bij agape denken we snel aan mensen als Nelson Mandela of Moeder Teresa. Maar ook mensen die vrijwilligerswerk doen of aan goede doelen geven worden erdoor gedreven (het laatste, ontdekten we eerder in deze serie, doen alleenstaanden bij uitstek). In de documentaire 'Kruispost' van Meral Uslu en Maria Mok zien we wat agape zoal vermag, op een huisartsenpost voor illegalen en daklozen op de Amsterdamse Wallen.

6. Tenslotte bestond er in het oude Athene een woord voor zelfliefde: philautia. Niet te verwarren met het ongezonde narcisme, naar de mythe van Narcissus die bezweek aan het staren naar zijn eigen spiegelbeeld. Wie van zichzelf houdt, heeft anderen ook meer te bieden, vond filosoof Aristoteles. Een mooi voorbeeld van de zoektocht naar philautia zien we in Michiel van Erps documentaire 'I am a woman now', over de eerste generatie transgender vrouwen. Voordat zij andere vormen van liefde in hun leven konden toestaan, moesten zij philautia vinden. Een dokter in Casablanca met veel agape hielp hen daarbij.

Beeld Io Cooman

Nederland telt steeds meer alleenwonenden. Als lijsttrekker van de Single Issue Partij blogt journalist, radiomaker en ervaringsdeskundige Maartje Duin over hun leven.

Staar je als single dus niet blind op eros. Ga eens na hoeveel philia je in je leven hebt, en of je je philautia niet wat meer aandacht kunt schenken. En stuur als blijk van waardering voor je ludus een doos hartvormige bonbons naar je voltallige voetbalelftal. Hoe kan het dat deze zes vormen door de eeuwen heen zijn opgeslokt door de mythe van die Ene Ware Liefde? Daarover volgende week meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.