Reportage

'Er is iets mis met Denemarken'

De rechts-populistische Dansk Folkeparti is de grote winnaar geworden van de verkiezingen in Denemarken. Waarom zijn de Denen opeens zo behoudend?

In Kastrup stemde een op de drie kiesgerechtigden op de Dansk Folkeparti, onder wie veel ouderen. Beeld Carsten Snejbjerg

In café Hanne in Kastrup is de buitenwereld geen graag geziene gast. Ze wordt vakkundig verstopt onder de gezellig roodwit geblokte tafelkleedjes, verdoezeld achter de vaasjes anjers, afgeschrikt door schemerlampen, antieke radiotoestellen en door het traliewerk voor de ramen. De bezoekers zitten met hun rug naar de ramen en drinken koffie of bier. In café Hanne draaien ze schlagers in de moerstaal. Dit lijkt Denemarken wel uit de jaren vijftig.

Behalve op de leestafel. Want daar liggen de kranten van vrijdag, de dag na de parlementsverkiezingen. Voorop een boulevardkrant grijnst Kristian Thulesen Dahl, zegevierend leider van de populistische Dansk Folkeparti (DF), de lezer toe. 'Koning van Denemarken', luidt de kop.

Tegen de verwachting en de peilingen in haalden de populisten 37 van de 197 zetels. Daarmee streefden ze de conservatief-liberale partij Venstre voorbij als leider van het 'blauwe' blok van burgerlijke partijen. Toch wordt Venstre-voorman Lars Løkke Rasmussen waarschijnlijk premier, omdat Thulesen Dahl liever gedoogt en oppositie voert, zoals zijn partij ook succesvol deed tussen 2001 en 2011.

De sociaal-democraten werden met 47 zetels de grootste, maar kunnen geen meerderheidscoalitie van gelijkgestemde partijen vormen. Een coalitie van sociaal-democraten en DF is voor beide partijen ondenkbaar. Dus bood Helle Thorning-Schmidt, Denemarkens eerste vrouwelijke premier en partijleider van de socialisten, vrijdagochtend haar ontslag aan bij de koningin.

Bijna 30 procent van de mensen in Kastrup, een kleine gemeente onder de rook van Kopenhagen, heeft Dansk Folkeparti gestemd; 1 op de 3 dus - maar niet iedereen geeft dat even graag toe.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Peter Schultz met zijn vrouw en kleindochter Amalia in café Hanne. Beeld Ca

'Dat heeft met die rare politieke correctheid in dit land van doen', zegt Peter Schulz (69), loodgieter in ruste, aan de leestafel van café Hanne. Nou, die is aan hem niet besteed. Hij prikt zijn wijsvinger in het voorhoofd van Thulesen-Dahl. 'Ik heb op hem gestemd, dat mag je best weten.'

Kastrup was ooit een dorp. Inmiddels ligt het ingeklemd tussen het gelijknamige vliegveld, de stad en de zee. In Kastrup begint de Öresundbrug naar Zweden, de brug waar de vorige DF- lijsttrekker Pia Kjaersgaard een hek op wilde bouwen om de toestroom van asielzoekers uit Zweden te weren.

Om uit te leggen waarom hij DF stemt, bladert Schultz in de krant. Er staat iets over 5,5 miljoen vluchtelingen in Europa. 'Dat is precies de bevolking van Denemarken. Stel dat die allemaal hier komen? Dat kan toch niet?'

Vluchtelingen

Vorig jaar kregen 14 duizend vluchtelingen asiel in Denemarken. Daarmee staan ze gecorrigeerd naar bevolkingsgrootte op plaats vijf in de EU. Het aantal is niets vergeleken de 88 duizend die buurland Zweden opnam, ook een land met een bevolking kleiner dan 10 miljoen.

'Nu zijn de mensen banger voor de grens met Duitsland', zegt Knud (77), een grote man met op zijn pet een button waarop staat dat hij veteraan is bij de brandweer. 'Via de Duitse grens komen al die oostelijke types binnen, Roemenen enzo. Ze bestelen je waar je bij staat.' Je zou het niet denken, zegt hij, wijzend naar buiten, op de portiekflats rode baksteen, met een goed verzorgde geranium op elk balkon, maar er wordt hier veel gestolen. Inderdaad hangt op elke voordeur waarschuwing voor dieven: een A4'tje met daarop een afbeelding van een mannetje met een gemeen smoelwerk, een gouden tand en een zak geld over zijn schouder.

Angst? Als niet voor Roemenen dan wel voor moslims? Sommige inwoners van Kastrup refereren aan de schietpartijen in februari om het gevaar van de islam te benadrukken, maar bij de meeste meesten lijkt niet angst maar behoudzucht de drijfveer om conservatief of populistisch te stemmen.

Oase

Behoudzucht is ook de saus die tijdens deze verkiezingsrace over het jargon van alle Deense partijen zat, nota bene het meest expliciet bij de sociaal-democraten, met hun slogan 'Het Denemarken dat u kent'. Alsof het land een soort café Hanne is, een oase bedreigd door de boze buitenwereld.

In Kastrup wonen veel ouderen. Sowieso zijn het de ouderen die een stempel op deze verkiezingen hebben gedrukt, constateren politicologen in de Deense media. De twee winnaars, DF en de sociaal-democraten, deden dan ook beide veel - en min of meer dezelfde - beloften aan ouderen: geen verdere afbraak van de verzorgingsstaat, de van overheidswege vergoede ouderenzorg in het bijzonder en genoeg ziekenhuisbedden en woningen geschikt voor ouderen. Van de mensen die op DF stemden, was 43 procent ouder dan 60.

Verkiezingsposter van de Dansk Folkeparti in Kastrup. Beeld Carsten Snejbjerg

'Denen, ouderen maar ook jongeren, hebben steeds meer moeite met het vinden van een huis', zegt Peter Schultz. 'En asielzoekers krijgen binnen een week een woning. Dat klopt gewoon niet.' En dan opeens, met pretoogjes en een diepe spookstem: 'Something is rotten in the state of Denmark...Hamlet zei het al en het zei het goed.'

Zijn kleindochter Amalia (18) proest het uit boven haar cappuccino. Ze drinkt koffie met haar opa bij Hanne om de laatste dag van haar proefwerkweek te vieren. Als het goed gegaan is, gaat ze over van 5 naar 6 vwo.

Gisteren heeft ze voor het eerst gestemd, op de nieuweling in het linkse kamp, de Alternative. 'Vooral vanwege hun streven naar een groener Denemarken.'

'Ja, zij is nog jong en onwetend en daarom links', plaagt opa. Dat denkt Amalia overigens zelf ook. 'Ik zie het bij mijn ouders. Vroeger stemden ze sociaal-democratisch, nu liberaal.' Opa Peter zit inmiddels weer over de krant gebogen, hoofdschuddend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden