Er is hoop voor de kunst in Syrië

The Big Picture

2014-02-21 19:09:14 Nareimen Zaazaa, 10-years old, stands next to pictures during the "Light Against Darkness" exhibition displaying art by Syrian refugee children in Beirut on February 21, 2014. The exhibition is the result of a three month workshop supervised by artists to provide psychological support for Syrian refugees. AFP PHOTO / ANWAR AMRO / AFP PHOTO / ANWAR AMRO Beeld AFP

Weerzien met Basma el Husseiny. Zij is even in Den Haag om aandacht te genereren voor haar organisatie Action for Hope, die de beoefening van kunst en cultuur bevordert onder Syrische vluchtelingen in Libanon en Jordanië. Ten huize van Petra Stienen, Arabist en senator voor D66, heeft ze een informele netwerksoiree met zo’n vijftien academici, activisten en diplomaten van diverse komaf.

Sprankelend enthousiast als altijd is Basma. Vier jaar geleden sprak ik haar in Caïro, waar zij al jaren werkte als kunst-bobo, of minder oneerbiedig: spin in het web van de culturele wereld van Egypte en eigenlijk van de hele Arabische regio.

Het postrevolutionaire elan van de Egyptische kunstscene was ondanks alle politieke stagnatie nog voelbaar. Kunstenaars – van straattheatermakers tot graffiti-artiesten - hadden een zichtbare rol gespeeld in de volksopstand en vervolgens hadden zij de nieuw verworven ruimte gretig benut. Maatschappelijke thema’s te over. ‘Wij jongeren hebben een boodschap en we grijpen de kans die te uiten’, vertelde de jonge toneelregisseur Fathy Ahmed.

In Nederland werd het elan destijds belichaamd door Petra Stienen. Als commentator op televisie en in haar boeken Dromen van een Arabische Lente en Het andere Arabische geluid liet zij haar vertrouwen blijken in de nieuwe generatie Arabische kunstenaars, bloggers, feministen en sociaal ondernemers die zij eerder als diplomaat in Caïro en Damascus had leren kennen. Soms werd haar naïef optimisme verweten, naar mijn idee ten onrechte. Hopen is iets anders dan voorspellen.

Anno 2018 lijkt voor hoop weinig reden meer te bestaan. In Egypte heeft president Al-Sisi alle lentebloemen platgewalst. Inmiddels moet El Husseiny vaststellen: ‘De kunstscene is totaal verdwenen, helemaal verstikt.’ Voor zover culturele uitingen niet verboden zijn, worden ze financieel drooggelegd. ‘Kunst was in 2011 overal op straat’, zegt ze. ‘Gewone Egyptenaren die nooit theater hadden gezien, wisten nu dat het bestond. Ik weet niet of dat besef iets blijvends heeft achtergelaten.’

Elders in de regio is het niet veel beter. Syrië ligt in puin. Daar heeft de kunst zelfs nooit de kans gekregen op te bloeien, al was het maar voor even. De rest van de Arabische wereld bleef sinds 2011 stilstaand water, ook in cultureel opzicht. In Saoedi-Arabië wordt komende week de eerste bioscoop geopend, joechei. Alleen Tunesië blijft een baken van hoop.

El Husseiny week uit naar Beiroet en heeft zich intussen met haar Action for Hope geworpen op de Syrische vluchtelingen in Libanon en Jordanië. Een mooi project, dat zonder meer. Jonge vluchtelingen vooral volgen workshops film, toneel, muziek, fotografie, verhalen vertellen. Zij geven concerten, maken documentaires, spelen theaterstukken.

Maar is dat méér dan eerste hulp bij oorlogsmisdaden? Cultureel pleisters plakken? De brokken oprapen van een gruwelijke burgeroorlog is toch iets anders dan investeren in de opbouw van een ontluikende democratie?

Klopt, zegt El Husseiny, brokken rapen was aanvankelijk het idee. Een van de projecten heet zelfs ‘Culturele noodhulpkonvooien’. Maar dat niveau is het ruimschoots ontstegen. Talenten werden ontdekt. De beloftes werden getraind en kregen ambitie. Sommigen noemen zich inmiddels ‘documentairemaker’ of ‘muzikant’.

Zo wordt voor het Syrië van na de oorlog – straks, ooit – een generatie vakmensen gekweekt die het land eerder nooit had. Kunst, dat was voorbehouden aan de elite in sommige wijken van Damascus, Aleppo en Homs. Het nieuwe talent komt overal vandaan. Dat woord ‘hoop’ in de naam van de organisatie is er dus niet voor niets.

En Petra Stienen? Ook die heeft tegen de klippen op haar optimisme behouden. ‘Altijd’, lacht ze. ‘Dat blijf ik doen.’ Aan de geopolitiek, zegt ze, kan het individu niet veel veranderen. Wel aan het kleine. ‘Kunst is een tegengif tegen negativisme en geweld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.