'Er is gewoon op ons ontslag aangestuurd'

Het Catharina Ziekenhuis ontsloeg onlangs de gehele, tot dan toe zeer gewaardeerde, maatschap dermatologie. Reden: fraude. De vier getroffen artsen geven in de Volkskrant hun visie: 'Een serieus gesprek met het bestuur kon niet.'Tekst

Dermatologe Judith Ostertag heeft haar spreekuur donderdagochtend, haar wachtkamer zit vol patiënten. Dan ploft er een mail van de raad van bestuur in haar inbox. Het bericht komt binnen als een mokerslag. Zij en haar collega's uit de maatschap dermatologie van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven krijgen definitief ontslag. Vier artsen tegelijk. Een unicum in de medische wereld.

In een persbericht dat een half uur later de wereld in wordt gestuurd, gaat het bestuur tekeer tegen de dermatologen. Volgens het Catharina Ziekenhuis is er sprake van een langlopend conflict, zijn de verhoudingen ernstig verstoord en is er geen basis om de samenwerking te herstellen.

'Wij krijgen dit via een mailtje te horen tijdens het spreekuur. Dat is tekenend voor hoe het hier gaat', zegt Ostertag. 'Het is zó respectloos.'

'We zijn door onze directie en het management als fraudeurs neergezet', zegt haar collega Gertruud Krekels. 'Als criminelen. Onze positie in het ziekenhuis is onmogelijk gemaakt.'

Krekels en de drie andere dermatologen hebben er lang over nagedacht. Al die tijd hebben ze nauwelijks gepraat met de buitenwereld, om de zaken niet op scherp te zetten. Maar nu willen ze hun verhaal doen. Over wat hen het afgelopen jaar is overkomen.

Hun verhaal begint ruim een jaar geleden, in april 2012, als de maatschap dermatologie een feestje viert. Een van de artsen, Simone van der Geer, is gepromoveerd op een onderzoek naar huidkanker.

Iedereen is opgetogen. Het onderzoek staat op de voorpagina van De Telegraaf, en wordt besproken in het NOS Journaal. Vlak daarvoor heeft de maatschap een uitmuntende beoordeling gehad. In het visitatierapport noemt de raad van bestuur hen een 'goed functionerende en gewaardeerde maatschap'. Er zijn geen tuchtzaken, geen problemen. De kwaliteit van de zorg is goed. 'De dermatologen zijn zeer innovatieve specialisten', staat er.

'Maar nog geen paar weken later zaten we tot over onze oren in de ellende', zegt Krekels. Eind april lagen er zó veel beschuldigingen op ons bord - onbegrijpelijk.'

Krekels is een gerespecteerd dermatoloog in Nederland, gespecialiseerd in huidkanker. Ze won prijzen, onder meer de prestigieuze Leo Dermatology Award, voor haar 'buitengewone inzet' voor de huidkankerzorg. Ze is hoofd van de opleiding voor jonge dermatologen in het ziekenhuis. Volgens voorzitter Tamar Nijsten van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie hebben zij en de maatschap een zeer goede reputatie.

Het relaas over het ontslag van de dermatologen is een verhaal over een ziekenhuisbestuur dat naar hun zeggen een 'verdeel- en heerspolitiek' voert. Met een bestuursvoorzitter die er niet voor terugschrikt rechtszaken aan te spannen en onderzoeken te laten doen naar zijn eigen dokters.

De problemen beginnen als Krekels verneemt dat bestuursvoorzitter Piet Batenburg achter haar rug om een kort geding heeft aangespannen tegen de commissie van artsenorganisatie KNMG die de dermatologieopleiding heeft beoordeeld. De commissie concludeert dat de opleiding goed functioneert, maar dat er te weinig spreekkamers zijn om jonge specialisten op te leiden.

'Normaal heeft een dermatoloog twee spreekkamers, maar wij hebben er maar één', zegt dermatoloog Marc Verhaegh. 'Dat betekent dat onze patiënten zich in ons bijzijn steeds moeten aan- en uitkleden. Vaak staan mensen in hun blootje terwijl er anderen binnenkomen.'

Het oordeel van de commissie is bindend. Als het ziekenhuis de prestigieuze opleiding - en het opleidingsgeld - wil behouden, moet er meer ruimte komen. Batenburg accepteert die conclusie niet. Meer ruimte betekent hogere kosten. De dermatologen hebben het tekort aan spreekkamers al vaker bij het bestuur onder de aandacht gebracht - tevergeefs. Ze worden in hun verzoek nu gesteund door deze commissie. Maar Batenburg beschuldigt de dermatologen ervan de visitatiecommissie onder druk te hebben gezet om alsnog hun zin te krijgen, zo blijkt uit correspondentie die de Volkskrant heeft ingezien. Krekels: 'We waren stomverbaasd. Van manipulatie was geen sprake. Die commissies zijn bovendien zo streng, het is godsonmogelijk hen te beïnvloeden.'

De uitkomst van het kort geding is dat de commissie opnieuw een oordeel velt over de beschikbare ruimte voor dermatologie. De conclusie blijft hetzelfde: er zijn te weinig kamers.

'Daarna hebben we het bestuur een brief geschreven dat we graag wilden praten', zegt Judith Ostertag. 'We waren bezorgd over de beschuldigingen die de bestuursvoorzitter uitte: liegen, manipulatie, chantage. Daarom vroegen we om mediation.'

In de brief halen ze ook enkele andere kwesties aan. Zo zijn ze niet blij dat hun maatschap niet mag uitbreiden naar vijf artsen, terwijl dit eerder was toegezegd. 'We schreven dat het voor ons leek op onevenwichtig bestuur', zegt Ostertag.

'Vanaf die brief is er nooit meer een serieus gesprek mogelijk geweest. Misschien kon het bestuur niet tegen de woorden die we gebruikten, we weten het niet. We hebben excuusbrieven geschreven, maar daar wilde men niets van weten.'

Op 16 mei 2012 komt het hoge woord eruit: Batenburg deelt hen mee dat hij de volledige maatschap dermatologie wil ontslaan - een ongekende stap in de medische wereld.

'Het ontslaan van meerdere artsen tegelijk gebeurt normaal alleen als er patiënten zijn overleden', zegt Verhaegh. 'Daar was geen sprake van.'

De officiële reden voor ontslag is dat de dermatologen de nieuwe toelatingsovereenkomst nog niet willen tekenen. Het contract legt meer macht bij de bestuurders en geeft specialisten minder inspraak. De dermatologen zijn het daar niet geheel mee eens. Ook andere specialisten in het Catharina Ziekenhuis tekenen het contract niet voor de deadline. Maar alleen de dermatologen worden gestraft met ontslag.

Het is niet de eerste keer dat Batenburg in conflict komt met zijn artsen. Zo ontsloeg hij onlangs twee internisten. 'Langzamerhand werd ons duidelijk dat meerdere artsen en maatschappen conflicten met de bestuursvoorzitter hadden', zegt Krekels. 'Dan zeiden ze: oh, hij heeft ook gedreigd een rechtszaak tegen ons aan te spannen, maar ik mag je niet vertellen waar het over gaat. Iedereen was bang.'

'Vanaf die dag heeft de raad van bestuur het ene na het andere onderzoek op ons losgelaten', zegt Ostertag. 'Zes rapporten in totaal. Telkens hebben we geprobeerd in gesprek te komen. Maar Batenburg zei: wij praten niet met u, we wachten de onderzoeken af. Al die rechtszaken en onderzoeken kosten ons ziekenhuis tonnen.'

In de herfst van 2012, er is dan een interim-hoofd dermatologie aangesteld, verslechtert de sfeer op de afdeling. 'Personeel liep huilend rond', zegt Krekels. 'De arts-assistenten zeiden: we voelen ons niet veilig meer. Uiteindelijk zijn ze vertrokken naar een ander ziekenhuis.' Verhaegh: 'We begonnen ons ook zorgen te maken over de patiëntveiligheid.'

De dermatologen vragen zich dagelijks af wat er nu echt aan de hand is. Een van de kwesties waarmee ze Batenburg mogelijk tegen de haren in strijken, is de opening van een zelfstandig behandelcentrum voor huidkanker, MohsA in Venray, in april 2012.

'We zagen een tsunami aan huidkankerpatiënten op ons afkomen', zegt Krekels. 'De wachtlijst is negen maanden. En het aantal patiënten groeit sterk. Maar in het ziekenhuis konden we niet uitbreiden. Daarom hadden we het plan voor zo'n behandelcentrum.'

Er is twee jaar met Batenburg over de kliniek gesproken. Aanvankelijk is de bedoeling dat het ziekenhuis mede-eigenaar wordt. Maar dat voornemen strandt. Verhaegh: 'Batenburg zei uiteindelijk dat hij niet zat te wachten op allemaal verschillende winkels. Toen hebben we het plan zelfstandig doorgezet. Mét toestemming van het ziekenhuis dat we ieder één dag per week in de kliniek mochten werken.'

MohsA wordt gevestigd in Venray, op veilige afstand van Eindhoven, zodat de dermatologen niet hun eigen ziekenhuis kannibaliseren. Batenburg spreekt zijn frustratie over de plannen niet uit. 'Maar je kunt je voorstellen dat een ambitieus ziekenhuis als het Catharina het liefst heeft dat je honderd procent van je energie in het eigen ziekenhuis steekt', zegt Verhaegh.

Na een half jaar van onderzoeken en onzekerheid komt Batenburg met een nieuwe reden voor ontslag: fraude. De dermatologen zijn een proef begonnen, waarin ze bestaande ziekenhuispatiënten ook behandelen voor niet-verzekerde zorg.

Krekels: 'Onze superspecialisatie is huidkanker. Maar patiënten die bij ons kwamen, vroegen ons soms: goh, dokter, zou u hier ook nog iets aan kunnen doen?'

'Dat waren behandelingen die uit het basispakket waren gehaald', zegt Van der Geer. 'Denk aan de behandeling van kleine spataderen, het weghalen van goedaardige moedervlekken, couperose, het inspuiten van oksels bij overmatig zweten, dat soort dingen.'

Krekels: 'Wij wilden het super- netjes doen, omdat we hier ook jonge dokters opleiden. Daarom hebben we al begin 2011 aan Batenburg gezegd dat we het graag wilden aanbieden. Als experiment.'

Verhaegh: 'Het was niets geks wat we deden. Half dermatologisch Nederland doet dat.' Dat wordt bevestigd door Tamar Nijsten, werkzaam bij Erasmus MC en voorzitter van de Vereniging voor Dermatologen: 'Ik denk dat bijna elke goede dermatoloog in Nederland voor een deel niet-verzekerde zorg doet. Ik doe het zelf ook. Patiënten willen toch van een bepaalde moedervlek af. Je moet alleen goede afspraken maken.'

Ostertag: 'Tijdens het gesprek zei Batenburg luid en duidelijk tegen ons: mijn toestemming heb je, begin maar. De afspraak was dat we achteraf zouden vaststellen welk deel van de opbrengsten naar het ziekenhuis zou gaan, en welk deel naar ons.'

Batenburg ontkent dat het zo is gegaan. Volgens hem zijn er alleen oriënterende gesprekken gevoerd en heeft hij nooit officieel toestemming gegeven.

In mei 2012, als de verhoudingen al flink gebrouilleerd zijn, slaat hij aan op een brief van de verzekeraar. Er is een 'vreemde declaratie' binnengekomen. Een patiënt heeft zijn rekening voor onverzekerde zorg geprobeerd vergoed te krijgen.

'Het was een patiënt die een botoxbehandeling had gehad tegen overmatig zweten', zegt Krekels. 'Een normale behandeling. Maar Batenburg zag die rekening en dacht: botox, dermatologen, dat zit fout.'

Batenburg laat een onderzoek verrichten door Ernst & Young en ontdekt dat in totaal voor 23.947 euro aan onverzekerde zorg in rekening is gebracht in acht maanden tijd. Hij stelt dat de artsen hebben gefraudeerd en ten onrechte middelen van het ziekenhuis hebben gebruikt voor eigen gewin.

'Alles was transparant', zegt Ostertag. 'Batenburg wist ervan, het ziekenhuismanagement bewaarde de administratie. We waren niet de enige vakgroep in het Catharina die niet-verzekerde zorg aanbood. De plastisch chirurgen naast ons doen geregeld allerlei cosmetische ingrepen die vele malen duurder zijn.'

'En waarom zouden wij zulke risico's nemen voor zo'n laag bedrag? Het ging om 168 patiënten. Op onze poli zien we 40 duizend patiënten per jaar. Het waren geen enorme bedragen: 50 euro hier, 100 euro daar.'

Maar het gaat om 'integriteit en betrouwbaarheid', zegt bestuursvoorzitter Batenburg op een filmpje dat onder het personeel is verspreid. 'En met integriteit valt niet te sollen. Als we dit toestaan, kunnen we de kas van het Catharina Ziekenhuis wel open zetten.'

De dermatologen hebben hun aangekondigde ontslag aangevochten bij het Scheidsgerecht, dat oordeelt over juridische conflicten in de zorg. Op 8 mei is er een uitspraak gedaan, die in het bezit is van de Volkskrant.

Er is niet aangetoond dat sprake is van frauduleus handelen, oordeelt het Scheidsgerecht. 'De hele geschiedenis duidt op een nodeloze escalatie.' De dermatologen hebben een 'verwarrende en onduidelijke situatie' geschapen en zijn slordig geweest, maar het is misplaatst om te spreken van fraude.

Bovendien stelt het Scheidsgerecht dat de dermatologen dit niet hebben gedaan om zich te verrijken. 'Integendeel', aldus de uitspraak. 'Naar het oordeel van het Scheidsgerecht hebben zij het belang van hun patiënten willen dienen door deze zorg te blijven aanbieden.'

Het Scheidsgerecht oordeelt dat de dermatologen volgens hun contract schriftelijke toestemming van het bestuur nodig hadden, voor zij met de niet-verzekerde zorg begonnen. 'De handelwijze van eisers is niet correct, maar het is onnodig escalerend om hen telkens opnieuw van leugens te beschuldigen', staat in de uitspraak. De beschuldigingen zijn 'niet zo ernstig dat zij de opzegging van de toelatingsovereenkomst kunnen rechtvaardigen'.

Ook is er kritiek op het onderzoek dat het ziekenhuis heeft gedaan naar de dermatologen: het bestuur is ten onrechte ervan uitgegaan dat de dermatologen niet wilden praten. Het Scheidsgerecht vindt dat het bestuur alsnog om tafel moet met de dermatologen. Dat is gebeurd, afgelopen dinsdag. 'Maar eigenlijk was het geen gesprek', zegt Ostertag. 'Batenburg stuurde gewoon aan op het ontslag. Hij vond dat wij ons gedrag moesten veranderen. Wij zeiden dat we dat wel wilden, maar dat we dan zouden moeten weten welk gedrag precies. Daar had hij geen antwoord op.'

Op donderdag is er de finale e-mail. Het contract met de dermatologen wordt definitief beëindigd. Het is het slot van een strijd met louter verliezers: de specialisten staan op straat, de dermatologenopleiding in Eindhoven is opgedoekt en de naam van het ziekenhuis is beschadigd.

Krekels: 'Maar de echte verliezer is de patiënt. De dermatologische zorg in het Catharina was efficiënt en van het hoogste niveau. Dat is nu kapotgemaakt.'

De Volkskrant heeft het bestuur van het Catharina Ziekenhuis telefonisch en schriftelijk gevraagd om een reactie op dit interview. De woordvoerder laat weten dat het bestuur afziet van deze mogelijkheid tot weerwoord.

Bestuursvoorzitter Batenburg: 'kort lontje' dat vecht tegen 'arrogantie'

Het Catharina Ziekenhuis wordt geleid door Piet Batenburg, van origine internist. Hij gaf eerder leiding aan het Sint Franciscus Gasthuis in Rotterdam. Bij zijn aantreden in 2008 was zijn doel dat het 'Cathrien' het 'arrogante, in zichzelf gekeerde imago' van zich af zou schudden, zo liet de bestuursvoorzitter destijds optekenen in het Eindhovens Dagblad. Alles moest draaien om de patiënt.

Batenburg richtte zich op een bedrijfsmatiger en concurrerender aanpak. Bij zijn aantreden kregen alle specialismen de opdracht een product te ontwikkelen waarmee het met kop en schouders zou uitsteken boven andere ziekenhuizen. Ironisch genoeg werd juist de afdeling dermatologie door hem als lichtend voorbeeld genoemd, want die was 'al goed op weg met een nieuwe behandeling voor bepaalde gevallen van huidkanker'.

Zijn medische achtergrond noemt Batenburg 'een hele grote plus' in een ziekenhuisdirectie, 'je spreekt de taal van de werkvloer'. Toch schuwt Batenburg de confrontatie met zijn medisch personeel niet. Hij stond afgelopen tijd vaak voor het Scheidsgerecht, dat oordeelt over juridische conflicten in de zorg.

Volgens Batenburg worden die conflicten meestal veroorzaakt door gebrekkige communicatie van artsen. Als bestuursvoorzitter is hij geen type dat draalt. Het vakblad Medisch Contact omschrijft de ziekenhuistopman als een 'emotionele man met een kort lontje'. 'Omdat hij bij conflicten zwaar inzet, zou hij daarna moeilijk een stap terug kunnen doen', tekent het vakblad op van bronnen die de ziekenhuistopman goed kennen.

In een eerder interview met de Volkskrant hekelde Batenburg de zwijgzame maatschapscultuur, die er soms toe leidt dat artsen elkaar de hand boven het hoofd houden bij missers. Hij toonde zich later ook publiekelijk voorstander van een systeem dat toestaat dat bij een fouten van één arts, de hele maatschap tuchtrechtelijk kan worden vervolgd.

Eerder zei hij tegen de Volkskrant 'volledige transparantie' na te streven richting publiek en pers. Toch wil hij niet reageren op de zaak van de dermatologen, zo deelt zijn woordvoerder mede. 'De reden daarvoor laat ik in het midden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden