Er is gelekt, maar de daders gaan vrijuit

Een tandeloos parlementair onderzoek naar een lek uit de commissie Stiekem blijft zonder resultaat. Alle fractievoorzitters gaan vrijuit. Wat rest, is de gêne. 'De ratio was weg.'

Commissie Stiekem met in het midden voorzitter Carola Schouten die vandaag het onderzoeksrapport aan de Tweede Kamervoorzitter overhandigde. Beeld anp
Commissie Stiekem met in het midden voorzitter Carola Schouten die vandaag het onderzoeksrapport aan de Tweede Kamervoorzitter overhandigde.Beeld anp

Daar zaten ze dan, de zeven Kamerleden die moesten onderzoeken of hun politieke bazen in aanmerking kwamen voor vervolging door de Hoge Raad. De commissie onder leiding van ChristenUnie-Kamerlid Carola Schouten wist er een rapport van 95 pagina's over te schrijven. Heel veel woorden om te vertellen dat de commissie niets wijzer is geworden. Ja, er is vertrouwelijke informatie gelekt. Nee, we hebben geen idee wie dat hebben gedaan.

Dat was al de tussenstand in februari 2014, toen de kranten en nieuwsrubrieken bol stonden van informatie overduidelijk afkomstig uit de commissie voor de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten (CIVD), beter bekend als de commissie Stiekem. Toen ontkenden alle fractievoorzitters dat zij gelekt hadden, nu nog steeds. De commissie Schouten had naar eigen zeggen geen middelen om de waarheid boven water te krijgen.

Zo eindigt een bijna 2,5 jaar durende politieke soap met een onderzoeksrapport zonder nieuwe inzichten. Een doofpot, zullen de sceptici zeggen.

Aangifte

Veel ingewijden willen het nu wel toegeven: de politieke kopstukken van de Tweede Kamer hebben zich in deze zaak vergaloppeerd. Een strijd over een motie van wantrouwen tegen PvdA-minister Ronald Plasterk liep zo hoog op dat er zelfs aangifte werd gedaan wegens het lekken uit de commissie Stiekem. Strafrecht als voortzetting van een politiek gevecht met andere middelen.

Ook direct betrokkenen beschouwen de aangifte nu als 'een blunder' en 'een vorm van zelfkastijding'. 'De ratio was weg,' aldus een ingewijde.

De verhitte fractievoorzitters waren vergeten dat in 2010 - nota bene op verzoek van de Tweede Kamer zelf - al een rapport was verschenen waarin stond dat het OM niet bevoegd is om ambtsmisdrijven door Kamerleden te vervolgen. Dat kan alleen de Tweede Kamer zelf beslissen, in dit geval de commissie Schouten.

Minister Ronald Plasterk. Beeld anp
Minister Ronald Plasterk.Beeld anp

Ironie

Een dader is niet gevonden, maar de commissie concludeerde gisteren wel dat de vijf jaar oude aanbeveling om de wetgeving te moderniseren 'niets aan actualiteitswaarde heeft verloren'. Meerdere partijen willen nu snel de wet veranderen, zodat Kamerleden nooit meer een strafrechtelijk oordeel hoeven te vellen over andere Kamerleden.

De ironie wil dat minister van Binnenlandse Zaken, Ronald Plasterk, verantwoordelijk is voor de modernisering van die wetgeving, de man die aan de wieg stond van de hele affaire. Hij gaf het startschot door eind 2013 bij Nieuwsuur ten onrechte te beweren dat de Amerikaanse inlichtingendiensten 1,8 miljoen belgegevens hadden verzameld. Plasterk zette die fout nooit publiekelijk recht. Dat gebeurde pas toen via een toevalligheid alsnog naar buiten kwam dat de Nederlandse inlichtingendiensten zélf verantwoordelijk waren.

Een groot deel van de oppositie steunde een motie van wantrouwen, wat PvdA-leider Diederik Samsom weer in woede deed ontsteken. Hij suggereerde dat Plasterk zijn fout wel in de commissie Stiekem had rechtgezet. Onzin, aldus de oppositie.

Het moddergooien met vertrouwelijke informatie uit de commissie Stiekem nam daarna ongekende vormen aan. In de woorden van Schouten: 'Er is in feite een kettingreactie ontstaan van "duwen en terugduwen" van de beeldvorming rond het dossier van de 1,8 miljoen metadata.'

Na de aangifte deed het OM er twintig maanden over om de zaak door te schuiven naar de Tweede Kamer. De commissie Schouten heeft niet onderzocht waarom het zo lang duurde. 'Dat moet u zelf maar bij het OM vragen,' zei Schouten tijdens de persconferentie. Ook suggereerde ze dat het OM helemaal 'geen panklaar' dossier had en dat seponeren meer voor de hand had gelegen.

Het OM wil weer niet reageren zolang de Tweede Kamer niet over de zaak heeft gedebatteerd.

Volgens de commissie Schouten draait 'Stiekemgate' uiteindelijk om een incident. Er bestaat volgens de commissie 'geen cultuur van lekken', hoewel er destijds naar NRC Handelsblad, De Telegraaf, de Volkskrant, Nieuwsuur én het radioprogramma Nieuws BV vertrouwelijke informatie is doorgespeeld. En een jaar eerder blijkt er ook al eens gelekt te zijn naar Elsevier over een andere zaak.

Carola Schouten: 'Er is in feite een kettingreactie ontstaan van 'duwen en terugduwen' van de beeldvorming.' Beeld anp
Carola Schouten: 'Er is in feite een kettingreactie ontstaan van 'duwen en terugduwen' van de beeldvorming.'Beeld anp

Oordeel

Toch meent de commissie dat de eigen fractievoorzitters integer zijn. 'In de gesprekken is naar voren gekomen dat, zonder uitzondering, door alle betrokkenen veel waarde gehecht wordt aan de geheimhoudingsbepalingen die op de CIVD van toepassing zijn.'

Een milder oordeel hadden de fractievoorzitters niet kunnen wensen, al zullen sceptici er vooral een doofpot in zien. Een vervolgonderzoek zal er niet meer komen en ergens, achter gesloten deuren, moet de opluchting groot zijn geweest.

Er is gelekt, maar de daders gaan vrijuit.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden