Voorbeschouwing Migratietop EU

Er is geen migratiecrisis en geen eurocrisis; de EU kent een politieke crisis

Migratie is geen crisis voor de Europese Unie, maar de leiders maken dat ervan.

Premier Mark Rutte bij de Europese Commissie na de Europese minitop over migratie. Foto ANP

Het zou de Europese top van de grote besluiten worden. De vergadering waarin de Europese regeringsleiders in één keer de twee explosiefste kwesties van de afgelopen jaren – migratie en de euro – zouden ontmantelen. De EU eindelijk crisisbestendig. Maar wat premier Mark Rutte donderdag bij aankomst in Brussel wacht is (opnieuw) een lange nacht.

Opmerkelijk, want een beter moment om door te pakken is nauwelijks denkbaar: de economie groeit, de werkloosheid daalt, het Europees noodfonds heeft geen klanten meer en de huidige instroom van migranten is alleszins beheersbaar. Er is geen eurocrisis. Er is ook geen migratiecrisis. ‘We hebben te maken met een politieke crisis’, concludeerde de Franse president Emmanuel Macron afgelopen zondag.

De spanning is er zeker niet minder om. Wie eerder deze maand in het Europees Parlement in Straatburg rondliep, werd aangeklampt door wanhopige parlementariërs die de doemdagen uit 2011-2012 herbeleefden, toen de EU samen met de euro onderuit dreigde te gaan. Bondskanselier Angela Merkel wees afgelopen dagen op een vergelijkbare politieke kettingreactie: geen migratieakkoord leidt tot herinvoering van grenscontroles, ofwel het einde van Schengen en daarmee het begin van het einde van de interne markt en de EU.

Wat Rutte en zijn EU-collega’s vanavond opbreekt, is de combinatie van een serie serieuze nationale problemen en principiële verdeeldheid tussen de lidstaten. Merkels regering wankelt door de eis van coalitiepartner CSU om migranten aan de grens terug te sturen. Italië weigert nog langer migranten op te nemen, waardoor de Middellandse Zee een open haven voor reddingsschepen dreigt te worden. De Visegrad-landen (Hongarije, Polen, Tsjechië, Slowakije) volharden in hun verzet tegen Brusselse asielquota. En Nederland op zijn beurt leidt een alliantie van 12 landen die gruwen van de Frans-Duitse europlannen.

Bewegwijzering nabij een asielzoekerscentrum in Ter Apel. Foto ANP

Politiek-filosoof Luuk van Middelaar prees vorig jaar de terugkeer van het politieke debat in de ‘regelfabriek Brussel’. Het decennialang platslaan van politieke tegenstellingen in Europese complexe regels, had de burger alleen maar van de EU vervreemd. ‘Meer politiek betekent meer herrie, dat is niet zo’n probleem. Maar meer politiek vereist ook politici die besluiten nemen en nederlagen erkennen. Moed en deemoed. Misschien is dat wat te veel gevraagd’, zegt hij nu.

Syed Kamall, leider van de Europese Conservatieven in het Europees Parlement, is niet verbaasd dat de EU-top wederom in een crisissfeer is gedompeld. ‘De EU geneest de patiënt niet. Ze doet er alleen een dure pleister op, tot het weer gaat bloeden en dan komt er een nog duurder noodverband. Kijk naar de zeer kostbare noodleningen voor eurolanden. De echte operatie – naleven van de begrotingsregels – blijft uit. Broddelwerk.’

Kamall krijgt bijval van diplomaten uit noordelijke lidstaten. ‘Neem de migratieafspraken’, zegt een van hen. ‘Die worden niet uitgevoerd waardoor er meer en nieuwe regels worden voorgesteld: over quota, een Europese grenspolitie, opvangcentra buiten Europa. Zo zetten we steeds een nieuwe etage op het gebouw zonder het fundament te verstevigen. Zo gaat het al zestig jaar.’

Minder pessimistisch is Manfred Weber, de leider van de Europese christendemocraten. De eurozone is op een paar losse eindjes na verbouwd en toekomstbestendig, meent Weber. Maar migratie splijt de EU. ‘Omdat het gaat om onze identiteit. Honderden miljarden om banken te redden, dat is ongrijpbaar groot voor de burger. Honderden migranten in zijn wijk niet. Er is politieke moed nodig om de migratiestroom beheersbaar te maken. Niet iedereen kan blijven, we moeten weten wie er binnenkomt. Stevige hekken zijn onontbeerlijk. Anders krijgen we Italiaanse toestanden in het Europees Parlement na de Europese verkiezingen. Dan worden wij als traditionele partijen afgestraft, geen twijfel daarover.’

Bas Eickhout, GroenLinks-europarlementariër, wordt ‘depressief’ van het migratiedebat. ‘Dat brengt het slechtste in de landen naar boven.’ Zijn PvdA-collega Paul Tang wijst op de uitspraak van Juncker dat de EU aan zijn laatste kans toe is. ‘Die laatste kans moet je dan wel pakken. Voortmodderen is geen optie meer, dat besmeurt alles en iedereen.’

Toch is dat de meest waarschijnlijke uitkomst van de EU-top. Zoals Juncker dit voorjaar met lichte spot de EU-werkwijze verwoordde: ‘In maart beloven we er in juni op terug te komen, in juni schuiven we het door naar oktober waarna u er nooit meer van hoort.’ Van Middelaar: ‘Merkel, Rutte en anderen roepen om het hardst dat de EU haar lot in eigen hand moet nemen, verenigd moet zijn tegenover Trump, Poetin en Brexit. Dat klinkt redelijk hol als je niet eens een besluit kunt nemen over het herverdelen van een paar duizend vluchtelingen per jaar.’

Geredde migranten terugbrengen naar Afrika

De leiders bespreken drie manieren om de migratiestroom beheersbaar te maken. De eerste is voorkomen dat economische migranten de oversteek naar Europa wagen. Landen van herkomst (en doorreis) moeten meer dan nu gedwongen worden hun mensen terug te nemen: met de wortel (belonen) en de stok (afpakken handelsvoordelen, geen visa, minder geld). Meer EU-investeringen in Afrika zijn noodzakelijk om jongeren daar te houden. De leiders lijken gewonnen voor het idee om in de Middellandse Zee geredde drenkelingen naar veilige landen in Afrika te brengen, waar hun asielaanvraag wordt afgehandeld. Frankrijk en Spanje willen ook gesloten opvangcentra in Europa. Tot nog toe heeft geen enkel land zich gemeld als kandidaat.

De tweede stap is betere bewaking van de buitengrenzen. De huidige EU-organisatie daarvoor (Frontex) moet 10 duizend douaniers krijgen, bijna een vertienvoudiging. 

De derde (en politiek gevoeligste) stap is een eerlijker verdeling van migranten over de lidstaten. Dat is in het belang van Italië, Griekenland en Duitsland, maar onbespreekbaar voor Oost-Europese landen. De hoop is dat door het ontmoedigen en terugsturen van migranten de instroom dermate daalt dat de ruzie over de verdeling wegebt.

Eurozone: eerder te veel dan te weinig ideeën

Geen gebrek, maar een teveel aan ideeën bedreigt de toekomst van de eurozone. Een schokfonds, een investeringsfaciliteit, een eurozonebegroting, een Europees Monetair Fonds, een Europese minister van Financiën: alles wat sinds het uitbreken van de eurocrisis in 2010 is geopperd, ligt op tafel. Maar de regeringsleiders maken vrijdagochtend een beperkte keuze.

Ze zullen het bestaande noodfonds optuigen tot een Europees Monetair Fonds (EMF). Dat helpt straks niet alleen eurolanden die failliet dreigen te gaan, maar verstrekt ook kortlopende leningen om een dergelijk rampscenario te voorkomen. Het EMF schiet eveneens te hulp als banken geen geld hebben voor de ordentelijke afwikkeling van een wrakke collega.

De leiders leggen zich vast op een ‘tijdpad’ naar een Europese garantie op spaartegoeden, maar zonder concrete datum. Het aparte eurozonebudget – een Franse-Duitse wens waar Nederland tegen te hoop loopt – zal verder worden besproken door de eurogroep. Hetzelfde geldt voor ambitieuze plannen als de EU-minister van Financiën en het omstreden Nederlandse idee voor verplichte sanering van de staatsschuld eer een land geld van het EMF krijgt.

Leven achter een luxaflex om niet te zien hoe asielzoekers het Beierse leven veranderen

In Bamberg worstelen inwoners met de komst van de vele asielzoekers in hun Beierse stadje. Maar lang niet iedereen steunt de harde lijn van de CSU tegen vluchtelingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.